PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1. PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
WAT IS PSYCHOLOGIE?
• Verschillende stromingen: verschillende kijk op de mens
> Ontstaan omdat er zich plots iets aanbiedt in een moment in de tijd
denkwijzen en theorieën ontstaan
> Zijn vaak een reactie op elkaar
• Stromingen volgen elkaar op in de tijd
• Diverse stromingen van 19e eeuw tot nu
> Eerste helft vorige eeuw: Psychodynamische theorie vs. Behaviorisme
> Gevolgd door stromingen die er los van stonden
> Eind van de eeuw:
o nieuwe stromingen die verder aan de slag gaan met bouwstenen uit
eerdere stromingen
o Evidence based
PAVLOV
• John B. Watson
> Men are built, not born.... Give me the baby, and I'll make it climb and use
its hands in constructing buildings of stone or wood.... I'll make it a thief, a
gunman or a dope friend. The possibilities of shaping in any direction are
almost endless.
• Pavlov – klassieke conditionering
> behaviorisme: overheersend nurture
> omgeving is belangrijk in wie we worden
FREUD
• The mind is like an iceberg, it floats with one-seventh of its bulk above
water.
> Hij had een theorie gelanceerd waarin hij zei dat seksualiteit heel belangrijk
is (driften, verlangens, onbewuste)
> Hij baseerde zijn theorieën op zijn eigen relatie met zijn moeder niet zo
wetenschappelijk
> Basis van klinische psychologie in therapie
Pagina 1 van 153
,DARWIN
• Steven Pinker
> Human nature is complex. Even if we do have inclinations toward violence,
we also have inclination to empathy, to cooperation, to self-control.
• De mens is tot de grootste misdaden in staat
• Evolutieleer
> Onderzoekt menselijk gedrag op basis van evolutie
• Welke gedragingen van onze voorgangers zijn gebleven?
• Controversiële stroming
KAHNEMAN
• We're blind to our blindness. We have very little idea of how little we
know. We're not designed to know how little we know.
> We hebben teveel vooroordelen
> Ons gedrag wordt gestuurd door facetten die we niet onder controle hebben
> Cognitieve psychologie
KENMERKEN VAN WETENSCHAP
DOMEIN
• Waarover een wetenschap kennis wil verwerven
> Psychologie: de mens innerlijke psyche, gedragingen, interactie met
context
• Het onderwerp van een bepaalde wetenschap of discipline
> Disciplines: klinisch, schoolpsychologie
> Kliniek = de problematiek: het geen waar we aandacht op moeten leggen
• Verschillende stromingen binnen de psychologie concentreren zich vaak
op verschillende onderwerpen:
Bijvoorbeeld:
> behaviorisme > gedrag
> psychoanalyse > onbewuste
Pagina 2 van 153
,HYPOTHESEN EN THEORIEËN
• Hypothese = wetenschappelijke stelling die nog niet bewezen is
> hypothesen en theorieën hangen samen met een bepaald gebeid van de
werkelijkheid, maw een gekozen wetenschappelijk domein
o behaviorisme: theorie over klassieke en operante conditionering
o communicatietheoretische richting binnen systeemdenken: axioma’s
> Systematische en hiërarchische ordening
> Van inzichten en causale verbanden over een bepaald gebied van de
werkelijkheid
> wanneer hypothese wordt ontkracht heeft dat invloed op de theorie
> observeren en vragen stellen verband zoeken
o is er een verband tussen 2 variabelen? Causaal verband?
REDUCTIE
• Elke wetenschap is vereenvoudiging vd totale werkelijkheid
• Kracht van wetenschap ligt in isoleren deelsystemen
> Iets heel klein onderzoeken tijdens een onderzoek
• We proberen het bewustzijn te verklaren door het te vertalen naar
fundamentele deelfacetten
> Reductionistische verklaring: vele factoren worden buiten beschouwing
gelaten onvermijdelijk deel van de werkelijkheid ontglipt ons
• H2O (Edmund Husserl)
> Water is veel meer dan H2O, niemand heeft ooit in H2O gezwommen of
ermee gewassen
• What’s it like to be a bat?
> Stelling: je kan wetenschappelijk een vleermuis perfect bestuderen maar wij
zijn geen vleermuis, dus wetenschap is altijd een reductie
> Wij kunnen nooit weten hoe het is om een vleermuis te zijn dus moeten we
ons beperken tot de analyse van deelsystemen
Vb. water heeft veel psychologische betekenissen (vb. trauma’s), maar is
wetenschappelijk gewoon water
> Praten met mensen met psychisch lijden = goed je best doen om het te
begrijpen maar je kan je niet 100% inleven want je maakt het zelf niet mee
• Iedere psychologische theorie faalt
> Wanneer ze een individuele mens wil beschrijven en verklaren, die is veel
complexer dan een theorie
Pagina 3 van 153
, !!INTERSUBJECTIEVE OVEREENSTEMMING
Intersubjectieve overeenstemming = iets is geldig of waar voor elkeen van een
aantal subjecten, voor een groep mensen onderling
• Voorbeelden:
> God, ufo’s, de verzinsels over vak en leerkracht
• Wetenschap streeft naar intersubjectieve overeenstemming tussen
diegenen die zich aan wetenschappelijke regels houden
> Als we aan wetenschap doen is het belangrijk dat er overeenstemming is
o Wetenschap wordt beoordeeld op basis van die regels
FORMULERING
• Wetenschap wordt gekenmerkt door een bepaalde terminologie
> nauwkeurig, precies, ondubbelzinnig
> communiceerbaar
> afbakenen vakgebied, weren buitenstaanders
o Vb: frustratietolerantie, oedipuscomplex, ..
o Vb: IQ
Het begrip intelligentie was moeilijk te definiëren dus hebben
ze het begrip ‘intelligentiequotiënt’ gebracht
VOORTGANG
• Wetenschap evolueert
(1)paradigma’s volgen elkaar op en zijn tijdgebonden
Paradigma
> samenhangende wetenschappelijke visies, theorieën, begrippenkaders en
onderzoeksmethoden
> Een referentiekader: welke vragen zijn er en hoe moeten we die oplossen?
Vb. ooit dacht men dat de zon om de aarde draaide, en nu weet men dat de
aarde om de zon draait
> zienswijze, filosofisch uitgangspunt, grondhouding, wereldbeeld
> in bepaalde tijdvakken raken andere paradigma’s ingeburgerd
> paradigma behaviorisme: mens kan veranderen door zijn omgeving en
bepaalde leerprincipes
(2)elke wetenschap evolueert door een cyclische voortgang
> vertrekkend van concreet waargenomen Feiten
> Hypothesen
> Toetsen in een onderzoeksopzet (bv. Experiment)
Pagina 4 van 153
HOOFDSTUK 1. PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
WAT IS PSYCHOLOGIE?
• Verschillende stromingen: verschillende kijk op de mens
> Ontstaan omdat er zich plots iets aanbiedt in een moment in de tijd
denkwijzen en theorieën ontstaan
> Zijn vaak een reactie op elkaar
• Stromingen volgen elkaar op in de tijd
• Diverse stromingen van 19e eeuw tot nu
> Eerste helft vorige eeuw: Psychodynamische theorie vs. Behaviorisme
> Gevolgd door stromingen die er los van stonden
> Eind van de eeuw:
o nieuwe stromingen die verder aan de slag gaan met bouwstenen uit
eerdere stromingen
o Evidence based
PAVLOV
• John B. Watson
> Men are built, not born.... Give me the baby, and I'll make it climb and use
its hands in constructing buildings of stone or wood.... I'll make it a thief, a
gunman or a dope friend. The possibilities of shaping in any direction are
almost endless.
• Pavlov – klassieke conditionering
> behaviorisme: overheersend nurture
> omgeving is belangrijk in wie we worden
FREUD
• The mind is like an iceberg, it floats with one-seventh of its bulk above
water.
> Hij had een theorie gelanceerd waarin hij zei dat seksualiteit heel belangrijk
is (driften, verlangens, onbewuste)
> Hij baseerde zijn theorieën op zijn eigen relatie met zijn moeder niet zo
wetenschappelijk
> Basis van klinische psychologie in therapie
Pagina 1 van 153
,DARWIN
• Steven Pinker
> Human nature is complex. Even if we do have inclinations toward violence,
we also have inclination to empathy, to cooperation, to self-control.
• De mens is tot de grootste misdaden in staat
• Evolutieleer
> Onderzoekt menselijk gedrag op basis van evolutie
• Welke gedragingen van onze voorgangers zijn gebleven?
• Controversiële stroming
KAHNEMAN
• We're blind to our blindness. We have very little idea of how little we
know. We're not designed to know how little we know.
> We hebben teveel vooroordelen
> Ons gedrag wordt gestuurd door facetten die we niet onder controle hebben
> Cognitieve psychologie
KENMERKEN VAN WETENSCHAP
DOMEIN
• Waarover een wetenschap kennis wil verwerven
> Psychologie: de mens innerlijke psyche, gedragingen, interactie met
context
• Het onderwerp van een bepaalde wetenschap of discipline
> Disciplines: klinisch, schoolpsychologie
> Kliniek = de problematiek: het geen waar we aandacht op moeten leggen
• Verschillende stromingen binnen de psychologie concentreren zich vaak
op verschillende onderwerpen:
Bijvoorbeeld:
> behaviorisme > gedrag
> psychoanalyse > onbewuste
Pagina 2 van 153
,HYPOTHESEN EN THEORIEËN
• Hypothese = wetenschappelijke stelling die nog niet bewezen is
> hypothesen en theorieën hangen samen met een bepaald gebeid van de
werkelijkheid, maw een gekozen wetenschappelijk domein
o behaviorisme: theorie over klassieke en operante conditionering
o communicatietheoretische richting binnen systeemdenken: axioma’s
> Systematische en hiërarchische ordening
> Van inzichten en causale verbanden over een bepaald gebied van de
werkelijkheid
> wanneer hypothese wordt ontkracht heeft dat invloed op de theorie
> observeren en vragen stellen verband zoeken
o is er een verband tussen 2 variabelen? Causaal verband?
REDUCTIE
• Elke wetenschap is vereenvoudiging vd totale werkelijkheid
• Kracht van wetenschap ligt in isoleren deelsystemen
> Iets heel klein onderzoeken tijdens een onderzoek
• We proberen het bewustzijn te verklaren door het te vertalen naar
fundamentele deelfacetten
> Reductionistische verklaring: vele factoren worden buiten beschouwing
gelaten onvermijdelijk deel van de werkelijkheid ontglipt ons
• H2O (Edmund Husserl)
> Water is veel meer dan H2O, niemand heeft ooit in H2O gezwommen of
ermee gewassen
• What’s it like to be a bat?
> Stelling: je kan wetenschappelijk een vleermuis perfect bestuderen maar wij
zijn geen vleermuis, dus wetenschap is altijd een reductie
> Wij kunnen nooit weten hoe het is om een vleermuis te zijn dus moeten we
ons beperken tot de analyse van deelsystemen
Vb. water heeft veel psychologische betekenissen (vb. trauma’s), maar is
wetenschappelijk gewoon water
> Praten met mensen met psychisch lijden = goed je best doen om het te
begrijpen maar je kan je niet 100% inleven want je maakt het zelf niet mee
• Iedere psychologische theorie faalt
> Wanneer ze een individuele mens wil beschrijven en verklaren, die is veel
complexer dan een theorie
Pagina 3 van 153
, !!INTERSUBJECTIEVE OVEREENSTEMMING
Intersubjectieve overeenstemming = iets is geldig of waar voor elkeen van een
aantal subjecten, voor een groep mensen onderling
• Voorbeelden:
> God, ufo’s, de verzinsels over vak en leerkracht
• Wetenschap streeft naar intersubjectieve overeenstemming tussen
diegenen die zich aan wetenschappelijke regels houden
> Als we aan wetenschap doen is het belangrijk dat er overeenstemming is
o Wetenschap wordt beoordeeld op basis van die regels
FORMULERING
• Wetenschap wordt gekenmerkt door een bepaalde terminologie
> nauwkeurig, precies, ondubbelzinnig
> communiceerbaar
> afbakenen vakgebied, weren buitenstaanders
o Vb: frustratietolerantie, oedipuscomplex, ..
o Vb: IQ
Het begrip intelligentie was moeilijk te definiëren dus hebben
ze het begrip ‘intelligentiequotiënt’ gebracht
VOORTGANG
• Wetenschap evolueert
(1)paradigma’s volgen elkaar op en zijn tijdgebonden
Paradigma
> samenhangende wetenschappelijke visies, theorieën, begrippenkaders en
onderzoeksmethoden
> Een referentiekader: welke vragen zijn er en hoe moeten we die oplossen?
Vb. ooit dacht men dat de zon om de aarde draaide, en nu weet men dat de
aarde om de zon draait
> zienswijze, filosofisch uitgangspunt, grondhouding, wereldbeeld
> in bepaalde tijdvakken raken andere paradigma’s ingeburgerd
> paradigma behaviorisme: mens kan veranderen door zijn omgeving en
bepaalde leerprincipes
(2)elke wetenschap evolueert door een cyclische voortgang
> vertrekkend van concreet waargenomen Feiten
> Hypothesen
> Toetsen in een onderzoeksopzet (bv. Experiment)
Pagina 4 van 153
