Sociale psychologie
Thema 1: Inleiding
H1: De mens is een sociaal dier
De mens is fundamenteel een sociaal dier
- We houden ervan om na te denken over onszelf & anderen, over hoe we best
reageren in sociale situaties, anderen observeren, hun gedrag analyseren =
fulltime activiteit
- Media beïnvloed dit: hoe Kanye West omgaat met zijn vrouw vinden we allemaal
interessant, temptation island, …
- We zijn dus allemaal (amateur) sociaal psychologen, deze lessen gaat over de
wetenschappelijke kant
H2: Sociale psychologie: definitie & verwante disciplines
1. Definitie van sociale psychologie
= de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties
en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en
hoe we zelf invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich
gedragen
a) Wetenschappelijke studie
- Sociale psychologie hanteert de methode van de psychologie
Gestandaardiseerde wetenschappelijke procedure
Systematisch registreren, observeren, rapporteren
Repliceerbaar (en dus overdraagbaar) & mogelijkheid tot aanpassing
- Ahv vragenlijsten en experimenten
Experiment = OZ waarbij de onderzoeker controle heeft over de gebeurtenis en
de deelnemers toevallig aan condities worden toegewezen
- Wetenschappelijke kennis ≠ perse beter dan gewone kennis die men bv haalt uit
films
Bv relatiebreuk ene denkt “ah zo werkt het leven” en leren er iets positief over
bij, anderen worden er bang van, …
Dit is idiosyncratische kennis
= unieke kennis = iedereen beleeft het anders = niet overdraagbaar, is enkel
betekenisvol voor het individu
Vb: Een ervaren vakman die weet dat een bepaalde machine nét iets
anders werkt dan in de handleiding staat.
Vb: Een leraar die precies weet hoe hij een specifieke leerling moet
motiveren, gebaseerd op jarenlange interactie.
b) Gedachten, gevoelens, motivaties, en gedragingen
= hoe een individu de sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert
- Geïntegreerd beeld van alles wat het menselijk zijn omvat (comprehensief,
omvattend)
Cognitieve, affectieve- en motivatiecomponent
>< algemene psychologie: enkel gedachten
>< cognitieve psychologie: emoties zijn subjectief -> moeilijk te bestuderen
c) Anderen
Dit maakt psychologie sociaal
- Psychologie: gericht op individu, het innerlijke (denkprocessen, affect en motivatie)
begrijpen om correcte uitspraken te doen over wat mensen denken
- Sociale psychologie: gericht op individu in de context van sociale relaties en
situaties
- Concept sociale psychologie: beïnvloeden en beïnvloed worden
Sociale invloed van anderen op individueel functioneren, bv iemand doet
vriendelijk tegen jou, jij doet vriendelijk terug
Individuele interne processen met invloed op anderen: vooroordelen
1
, Sociale psychologie
Niet-sociale factoren met invloed op gedachten, gevoelens, motivaties, en
gedragingen, bv hitte maakt mensen agressief
2. De kracht van sociale situaties
Bepaalt hoe we reageren -> we laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze
sociale omgeving
Voorbeelden van het feit dat sociale situaties ons constant beïnvloeden ↷
a) Reagon vs. Mondale debat
- Reagon: reageert met een oneliner (grappige uitspraak) op kritische vraag en wint
de Amerikaanse verkiezingen
- Zie grafiek dia 10
- Afhankelijke variabele: y-as, wordt gemeten
Beoordeling van de presentatie van Reagon
- Onafhankelijke variabele: x-as, wordt gemanipuleerd
3 experimentele condities:
1ste (controle) conditie: oorspronkelijke tape -> beoordelen Reagon goed
2de experimentele conditie: tape zonder zijn oneliner (want hypothese zegt
dat hij daardoor won) maar wel met publiekreactie (gelach)
o Weinig verschil tussen de 2, oneliner speelt dus geen grote rol, hij blijft
goed beoordeeld
3de experimentele conditie: met oneliner, zonder publieksreactie (gelach)
o Minder goede beoordeling, Reagon wint door publiekreactie, dus niet
door de oneliner
a We zijn aapjes die na-apen, we worden beïnvloed door sociale situaties
b) Obama vs. Romney
- Bij hun speechen kreeg het publiek regels over wanneer ze mogen reageren
- Werkt niet altijd: Obama’s gevatte opmerking over ‘horses & bayonets’ werd
massaal getweet
a Media is dus ook een vorm van sociale beïnvloeding
c) Stanford Prison – Zimbardo -> niet kennen want controversieel
- Pseudogevangenis waar aan proefpersonen een rol gegeven werd
Er waren gevangenen en bewakers
Aan de bewakers werd de instructie gegeven om de goede orde in de
gevangenis te bewaren en geen geweld te gebruiken
- Dramatische gevolgen
Bewakers gedroegen zich steeds wreder en hadden plezier in het pijnigen van
de gevangenen
De gevangenen werden al snel passief en gedemoraliseerd
a In een slechte situatie, gaan mensen vaak het slechte doen -> daardoor is het
moeilijk om mensen individueel aansprakelijk te maken: situatie neemt het van je
over, schakelt je normatief karakter uit -> ‘Situaties kunnen van mensen monsters
maken’
d) Bennington college – Newcomb
= 1 vd founding fathers van de sociale psychologie
- Studie in meisjes college over hoe politieke attitudes ontstaan
- Meeste meisjes kwamen uit welgestelde conservatieve families en werden naar
een ‘progressieve’ school gestuurd
- Na 1 jaar werden ze steeds progressiever (doen de sfeer van de school op)
= the impressional years
- Na 50 jaar nog steeds progressiever in vergelijking met controlecohort (even oude
meisjes die geen hoger onderwijs volgden)
= live long effect
a Hogeschool & universiteit zijn ook een bron van sociale beïnvloeding
2
, Sociale psychologie
e) Andere vormen van sociale beïnvloeding
- Prof KUL De Block: vooral in sociale wetenschappen en psychologie zijn de meeste
proffen links
- Eerste indrukken: zie T4
- Waarom volgen we de norm: zie T5
- Blinde gehoorzaamheid: zie T5
3. Sociale psychologie en verwante disciplines
-> Sociologie en persoonlijkheidspsychologie worden ook wel het zusje en het broertje
van SP genoemd
a) Sociologie
= studie van groepsfactoren
- Groep = analyse- of studie eenheid
- MS structuren, institutie
- Bv: SES, etnische achtergrond, …
- Multilevel designs: effecten van variabelen op groeps- en individueel niv w-
nagegaan in 1 analyse
Kijken of de variatie op individueel niveau mee wordt bepaald door variatie
gemeten op het collectieve niveau
b) Persoonlijkheidspsychologie
- Studie vd cross-situationele consistentie/ stabiliteit tussen de individuen
In meerdere situaties is er slechts 1 bron van gedrag: de persoon zelf
Iemand is pas vijandig (persoonlijkheidstrek) als hij dat is in meerdere situaties
- >< SP: cross-individuele consistentie/ stabiliteit: macht van de situatie
Hoe hebben situaties impact op personen ondanks hun ≠ persoonlijkheden
≠ persoonlijkheden beschreven ahv de Big 5
- De sociale psychologie en persoonlijkheidspsychologie vullen elkaar prima aan (=
complementaire theorie)
Interactionisme = invloedrijke stroming binnen dit verband: hierbij is geen
van beide superieur boven de andere, er is een dynamische wisselwerking
tussen individuele verschillen en situatie
Zwakke situaties beïnvloeden gedrag slechts matig, bv praatje doen in de
wachtzaal is afh van hoe extravert je bent -> persoonlijkheid komt harder tot
uiting
Sterke situaties geven dwingender richting aan gedrag, bv stil zijn in een
stille aula doet iedereen, introvert of extravert -> persoonlijkheid komt
minder hard tot uiting
c) Relatie tot andere disciplines (!!!)
- Belangrijk!!!
- Effect van de groep: sociologie
Dit schema kan je dus volledig verklaren met een sociologisch perspectief:
mannen maken weinig lawaai, vrouwen maken veel lawaai (in elke situatie, elk
individu doet dat)
3
, Sociale psychologie
- Effect van conditie: sociale psychologie
Variantie wordt hier volledig bepaald door de situatie: bij les en bioscoop wordt
minder lawaai gemaakt dan bij feestje en resto
- Effect van persoonlijkheid: persoonlijkheidspsychologie
Stel dat bij persoon 4 allemaal 6’en stonden, bij persoon 5 allemaal 7’ens en bij
persoon 6 allemaal 8’en -> dan zou het ook gaan om een effect van de groep
(want vrouwen scoren hoger dan mannen)
- De realiteit: is complexer, zowel groepseffecten, als conditie- en personen hebben
een effect
Om een mens te begrijpen moet je dus rekening houden met de 3 factoren
4. Andere psychologische domeinen
4
Thema 1: Inleiding
H1: De mens is een sociaal dier
De mens is fundamenteel een sociaal dier
- We houden ervan om na te denken over onszelf & anderen, over hoe we best
reageren in sociale situaties, anderen observeren, hun gedrag analyseren =
fulltime activiteit
- Media beïnvloed dit: hoe Kanye West omgaat met zijn vrouw vinden we allemaal
interessant, temptation island, …
- We zijn dus allemaal (amateur) sociaal psychologen, deze lessen gaat over de
wetenschappelijke kant
H2: Sociale psychologie: definitie & verwante disciplines
1. Definitie van sociale psychologie
= de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties
en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en
hoe we zelf invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich
gedragen
a) Wetenschappelijke studie
- Sociale psychologie hanteert de methode van de psychologie
Gestandaardiseerde wetenschappelijke procedure
Systematisch registreren, observeren, rapporteren
Repliceerbaar (en dus overdraagbaar) & mogelijkheid tot aanpassing
- Ahv vragenlijsten en experimenten
Experiment = OZ waarbij de onderzoeker controle heeft over de gebeurtenis en
de deelnemers toevallig aan condities worden toegewezen
- Wetenschappelijke kennis ≠ perse beter dan gewone kennis die men bv haalt uit
films
Bv relatiebreuk ene denkt “ah zo werkt het leven” en leren er iets positief over
bij, anderen worden er bang van, …
Dit is idiosyncratische kennis
= unieke kennis = iedereen beleeft het anders = niet overdraagbaar, is enkel
betekenisvol voor het individu
Vb: Een ervaren vakman die weet dat een bepaalde machine nét iets
anders werkt dan in de handleiding staat.
Vb: Een leraar die precies weet hoe hij een specifieke leerling moet
motiveren, gebaseerd op jarenlange interactie.
b) Gedachten, gevoelens, motivaties, en gedragingen
= hoe een individu de sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert
- Geïntegreerd beeld van alles wat het menselijk zijn omvat (comprehensief,
omvattend)
Cognitieve, affectieve- en motivatiecomponent
>< algemene psychologie: enkel gedachten
>< cognitieve psychologie: emoties zijn subjectief -> moeilijk te bestuderen
c) Anderen
Dit maakt psychologie sociaal
- Psychologie: gericht op individu, het innerlijke (denkprocessen, affect en motivatie)
begrijpen om correcte uitspraken te doen over wat mensen denken
- Sociale psychologie: gericht op individu in de context van sociale relaties en
situaties
- Concept sociale psychologie: beïnvloeden en beïnvloed worden
Sociale invloed van anderen op individueel functioneren, bv iemand doet
vriendelijk tegen jou, jij doet vriendelijk terug
Individuele interne processen met invloed op anderen: vooroordelen
1
, Sociale psychologie
Niet-sociale factoren met invloed op gedachten, gevoelens, motivaties, en
gedragingen, bv hitte maakt mensen agressief
2. De kracht van sociale situaties
Bepaalt hoe we reageren -> we laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze
sociale omgeving
Voorbeelden van het feit dat sociale situaties ons constant beïnvloeden ↷
a) Reagon vs. Mondale debat
- Reagon: reageert met een oneliner (grappige uitspraak) op kritische vraag en wint
de Amerikaanse verkiezingen
- Zie grafiek dia 10
- Afhankelijke variabele: y-as, wordt gemeten
Beoordeling van de presentatie van Reagon
- Onafhankelijke variabele: x-as, wordt gemanipuleerd
3 experimentele condities:
1ste (controle) conditie: oorspronkelijke tape -> beoordelen Reagon goed
2de experimentele conditie: tape zonder zijn oneliner (want hypothese zegt
dat hij daardoor won) maar wel met publiekreactie (gelach)
o Weinig verschil tussen de 2, oneliner speelt dus geen grote rol, hij blijft
goed beoordeeld
3de experimentele conditie: met oneliner, zonder publieksreactie (gelach)
o Minder goede beoordeling, Reagon wint door publiekreactie, dus niet
door de oneliner
a We zijn aapjes die na-apen, we worden beïnvloed door sociale situaties
b) Obama vs. Romney
- Bij hun speechen kreeg het publiek regels over wanneer ze mogen reageren
- Werkt niet altijd: Obama’s gevatte opmerking over ‘horses & bayonets’ werd
massaal getweet
a Media is dus ook een vorm van sociale beïnvloeding
c) Stanford Prison – Zimbardo -> niet kennen want controversieel
- Pseudogevangenis waar aan proefpersonen een rol gegeven werd
Er waren gevangenen en bewakers
Aan de bewakers werd de instructie gegeven om de goede orde in de
gevangenis te bewaren en geen geweld te gebruiken
- Dramatische gevolgen
Bewakers gedroegen zich steeds wreder en hadden plezier in het pijnigen van
de gevangenen
De gevangenen werden al snel passief en gedemoraliseerd
a In een slechte situatie, gaan mensen vaak het slechte doen -> daardoor is het
moeilijk om mensen individueel aansprakelijk te maken: situatie neemt het van je
over, schakelt je normatief karakter uit -> ‘Situaties kunnen van mensen monsters
maken’
d) Bennington college – Newcomb
= 1 vd founding fathers van de sociale psychologie
- Studie in meisjes college over hoe politieke attitudes ontstaan
- Meeste meisjes kwamen uit welgestelde conservatieve families en werden naar
een ‘progressieve’ school gestuurd
- Na 1 jaar werden ze steeds progressiever (doen de sfeer van de school op)
= the impressional years
- Na 50 jaar nog steeds progressiever in vergelijking met controlecohort (even oude
meisjes die geen hoger onderwijs volgden)
= live long effect
a Hogeschool & universiteit zijn ook een bron van sociale beïnvloeding
2
, Sociale psychologie
e) Andere vormen van sociale beïnvloeding
- Prof KUL De Block: vooral in sociale wetenschappen en psychologie zijn de meeste
proffen links
- Eerste indrukken: zie T4
- Waarom volgen we de norm: zie T5
- Blinde gehoorzaamheid: zie T5
3. Sociale psychologie en verwante disciplines
-> Sociologie en persoonlijkheidspsychologie worden ook wel het zusje en het broertje
van SP genoemd
a) Sociologie
= studie van groepsfactoren
- Groep = analyse- of studie eenheid
- MS structuren, institutie
- Bv: SES, etnische achtergrond, …
- Multilevel designs: effecten van variabelen op groeps- en individueel niv w-
nagegaan in 1 analyse
Kijken of de variatie op individueel niveau mee wordt bepaald door variatie
gemeten op het collectieve niveau
b) Persoonlijkheidspsychologie
- Studie vd cross-situationele consistentie/ stabiliteit tussen de individuen
In meerdere situaties is er slechts 1 bron van gedrag: de persoon zelf
Iemand is pas vijandig (persoonlijkheidstrek) als hij dat is in meerdere situaties
- >< SP: cross-individuele consistentie/ stabiliteit: macht van de situatie
Hoe hebben situaties impact op personen ondanks hun ≠ persoonlijkheden
≠ persoonlijkheden beschreven ahv de Big 5
- De sociale psychologie en persoonlijkheidspsychologie vullen elkaar prima aan (=
complementaire theorie)
Interactionisme = invloedrijke stroming binnen dit verband: hierbij is geen
van beide superieur boven de andere, er is een dynamische wisselwerking
tussen individuele verschillen en situatie
Zwakke situaties beïnvloeden gedrag slechts matig, bv praatje doen in de
wachtzaal is afh van hoe extravert je bent -> persoonlijkheid komt harder tot
uiting
Sterke situaties geven dwingender richting aan gedrag, bv stil zijn in een
stille aula doet iedereen, introvert of extravert -> persoonlijkheid komt
minder hard tot uiting
c) Relatie tot andere disciplines (!!!)
- Belangrijk!!!
- Effect van de groep: sociologie
Dit schema kan je dus volledig verklaren met een sociologisch perspectief:
mannen maken weinig lawaai, vrouwen maken veel lawaai (in elke situatie, elk
individu doet dat)
3
, Sociale psychologie
- Effect van conditie: sociale psychologie
Variantie wordt hier volledig bepaald door de situatie: bij les en bioscoop wordt
minder lawaai gemaakt dan bij feestje en resto
- Effect van persoonlijkheid: persoonlijkheidspsychologie
Stel dat bij persoon 4 allemaal 6’en stonden, bij persoon 5 allemaal 7’ens en bij
persoon 6 allemaal 8’en -> dan zou het ook gaan om een effect van de groep
(want vrouwen scoren hoger dan mannen)
- De realiteit: is complexer, zowel groepseffecten, als conditie- en personen hebben
een effect
Om een mens te begrijpen moet je dus rekening houden met de 3 factoren
4. Andere psychologische domeinen
4
