samenvatting lesnotities strafrecht en strafprocesrecht

STRAFRECHT EN
STRAFPROCESRECHT
SR X SPR 1
WAT IS STRAFRECHT

• Een van de meeste bekende rechtsgebieden

• Media-aandacht – heel populair

WAT IS STRAFRECHT VOOR JULLIE?

• Iets stigmatiserend?

• Iets pedagogisch?

• Iets praktisch (““kanaliseren vergeldingsbehoftes”)

• Waarover gaat het?

• Wat is strafbaar? Wat is een misdrijf?

• Schending van de fundamentele waarden van onze samenleving? Hoe
kunnen we die waarden vaststellen?

• Legaliteitsbeginsel!!!

Principe van oog om oog en tand voor tand zou niet werken want dan zou er niemand
meer zijn iedereen zou steeds wraak nemen.

Legaliteitsbeginsel: iedereen wordt geacht de wet te kennen en weten wanneer je
handelingen en welke strafbaar zijn

Rechtsregels hebben beschermende functie tegen willekeur en geen vaste straffen

STRAFRECHT GAAT OM..

 … misdrijven
o Wat is een misdrijf?
 … politie, procureurs, (onderzoeks)rechters, rechtbanken en hoven
o Wat mogen zij doen om misdrijven en misdadigers op te sporen, te
ontdekken en te veroordelen?
 En slachtoffers

STRAFRECHT

 Materieel strafrecht
o Rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wanneer strafbaar is en waarom
en welke sancties opgelegd kunnen worden
 Wat men niet mag doen (let op: soms wat men niet mag weigeren
te doen zoals hulp verlenen bij een ongeluk als voorbijganger)
 Formeel strafrecht (strafvordering/strafprocesrecht)

, o De regels aangaande het verloop van het strafproces
o Strafprocedure, strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging,
rechtshulp (bv. Gegevens vanuit FR nodig waarbij FR je dus hulp zal
verlenen bij de zaak – hulp vragen aan staat van EU makkelijker dan aan
de VS of China want daar hangt ander juridisch kader)
 Wat er moet gedaan worden als er misdrijf is gepleegd

VERBAND TUSSEN MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT

 Materieel strafrecht komt tot leven in strafprocedure
o Impact strafrecht op strafprocesrecht
 Vb drempels voor voorlopige hechtenis -> is misdrijf ernstig genoeg
 Vb. verjaringstermijn
 Het materieel strafrecht bepaalt de aard en ernst van het misdrijf,
en dat heeft rechtstreekse gevolgen voor hoe het strafproces
verloopt (dus voor het formeel strafrecht
o Strafprocesrecht als kader voor de sanctionering van strafrechtelijk
relevant gedrag
o SR en SPR = beschermende functie
 Vermijden onrechtmatig overheidsingrepen
 Vb. Vrijheidsberoving of huiszoeking

MATERIEEL STRAFRECHT

1) wat is strafbaar? ( wat wordt verboden? Wat moeten we bewijzen?)
a. misdrijven
2) wie moet gestraft worden ?
a. Misdadigers (alleen mensen? Of bv ook een bedrijf of dier?)
3) Wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is?
a. Voorwaarden voor individuele aansprakelijkheid (zoals zelfverdediging) en
strafrechtelijke sancties (gevolgen kunne impact hebben op hoogte
strafmaat)

Moeilijkste vraag: wat zou strafrecht moeten doen?

IDEOLOGIEËN

 Waarom strafrecht? nuttig?
 Wat is doel strafrecht?
o Straffen(?!)
o Strafrecht als beleidsinstrument om normconform gedrag af te dwingen
 Zoals max 120 km/u op snelweg
 In tal van domeinen
 Vb. seksueel strafrecht, fiscaal recht, milieustrafrecht,
sociaal strafrecht,…
 Wat is het doel van straffen?
o Reactie tegen/vergelding voor laakbare gedragingen
 Bv. taliowet: oog om oog, tand om tand (twaalftafelenwet)
 Strafrecht als beteugeld recht tot straffen
o Preventie van laakbare gedragingen
 Positieve: voorkomen recidive (positief = opbouwend, versterkend)
 Negatieve: voorkomen dat mensen (alle burgers) in de fout gaan
(negatief = afremmend, afschrikkend)

, o Resocialisatie van misdadigers
o Andere?: maatschappij reguleren, moraliteit beschermen,…
 Strafdoelen anno 2026
o Art. 27 NSw.
 Strafdoelen wettelijk bepaald:
 Het uiting geven aan de maatschappelijke afkeuring ten
aanzien van de overtreding van de strafwet;
 Het bevorderen van het herstel van het maatschappelijk
evenwicht en van het herstel van de door het misdrijf
veroorzaakte schade;
 Het bevorderen van de maatschappelijke rehabilitatie en re-
integratie van de dader;
 Het beschermen van de maatschappij.

WORTELS VAN HUIDIG MATERIEEL STRAFRECHT

 Modern strafrecht -verlichting
o Mensen zijn rationeel: als ze weten wat ze riskeren zullen ze bepaalde
handelingen niet stellen
o Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria …
o Rationaliseren
 Wat is de grondslag van het recht op straffen?
o Humaniseren (menselijker maken)
o Vermijd willekeur
 Oorsprong klassieke school van strafrechtsdenken
Reactie tegen de arbitraire, wrede en willekeurige strafrechtspraak uit de
middeleeuwen en het ancien régime.

o homo economicus met vrije wil

 mens als rationeel wezen, wegen voordelen van crimineel gedrag af
tegen de nadelen

 criminaliteit is dus een bewuste keuze en je kan dus
verantwoordelijk gehouden worden

o Strafrecht als ultima ratio (het laatste middel) – utilitarisme

 Strafrecht mag alleen worden ingezet wanneer het echt nodig
is om de maatschappij te beschermen

 Repressieve functie - beperkt tot schending van essentiële
goederen (vb. leven, eigendom …)

 De straf moet nut hebben (utilitarisme): bijdragen aan algemeen
welzijn

o Aandacht voor “criminele feiten” (meer dan voor daders)
o Focus op feit ipv dader
o Rechter moet objectief straffen




VERKLARING VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS EN DE BURGER

, (26 Augustus 1789)

Doodstraf kon toen in 1789 nog opgelegd worden

• Artikel 5 - Schade

De wet heeft slechts het recht handelingen te verbieden, die schadelijk zijn voor de
maatschappij

• Artikel 7 – Legaliteit I

Niemand kan beschuldigd, aangehouden of gevangen worden dan in bij de wet bepaalde
gevallen en in de vormen, die zij heeft voorgeschreven (+ verbod op willekeur)

• Artikel 8 – Legaliteit II & proport. straf

De wet kan slechts strikte en weliswaar noodzakelijke straffen opleggen, en niemand kan
gestraft worden dan door een wet die is vastgesteld en uitgevaardigd voorafgaand aan
het delict en op wettige wijze toegepast

• Artikel 9 - Vermoeden van onschuld

FRANSE WETBOEK NA DE REVOLUTIE

• Napoleontische tijd

o Frans Wetboek 1810

• Blijft trouw aan sommige beginselen van de Verlichting (vb.
legaliteit)

• maar uitbreiding van misdrijven tegen de veiligheid en het politieke
regime (absoluut regime)

BELGIË – GESCHIEDENIS

Na afhankelijk België wilden ze eigen strafwetboek

- Belgische onafhankelijkheid (1830)

Tussen 1867 en 2024 heel veel aanpassingen gebeurd

- Computers bestonden nog niet dus geen misdrijf rond informatica in 1867

- Belgische onafhankelijkheid (1830)

o Franse Code pénal 1810 van toepassing

o Art. 139 GW 1831 “binnen de kortst mogelijke tijd”

o Strafwetboek 1867

 op basis van Franse wetboek

 heersend klassieke strafrechtsdenken

 Mens als homo economicus