SAMENVATTING POWERPOINTS + BOEK INFECTIEPREVENTIE
Infectiepreventie - INLEIDING
● Inleiding
○ Hygiëne: omvat het fysieke, psychisch en sociaal welzijn van de patiënt in
het zh of in zorginstelling
■ Het psychische en sociale aspect is niet onbelangrijk maar de
(ziekenhuis)hygiëne zal focussen op ⇒ fysieke schade
● Medicatiefouten, ongevallen, infecties, doorligwonden, …
● Ziekenhuishygiëne ⇒ ‘Infectiepreventie’
○ Doordat het voorkomen van infecties steeds meer aandacht op eist.
■ ‘Infection control’ betekent niet alleen voorkomen van infecties, maar
het VOORKOMEN EN BEHEERSEN van infecties, noodzakelijk bij
bestaande infectieproblemen die individuele patiënten overstijgt.
● Factoren nadelige invloed (zorg)infecties
○ Toenemend gebruik AB
■ Resistentie
○ Toename verzwakte patiënten
○ Verzwakt wegens uiterst lage of hoge leeftijd
○ Door zeer agressieve therapieën
■ ⇒ Diagnostiek en therapie wordt steeds complexer en invasiever en
MEER risicovol.
● Ziekenhuisinfecties ⇒ “Zorginfecties”
○ Patiënten worden door meerdere ZV behandeld
■ ⇒ Daardoor kunnen infecties op verschillende plaatsen ontstaan, niet
alleen in het ziekenhuis.
● Het gaat om de zorg, niet om de plek.
○ Het is niet de omgeving die bepaalt of een infectie ontstaat, de infectie is het
gevolg van het ondergaan van een bepaalde zorg. Dus door een
zorgverstrekker in eender welke omgeving.
● Gevolgen zorginfecties
○ Verlengen opnameduur
○ Verhogen geneesmiddelenverbruik
○ Verhogen zorgbehoefte
● ! “Een derde tot soms de helft van zorginfecties kan vermeden worden” !
○ Veilige zorg ⇒ recht van de patient
H3 - Handhygiëne:
● Inleiding
○ Handen = meest voorkomende overdrachtsweg van infecties
■ Deze overdracht kunnen we onderbreken via HANDHYGIËNE
● Huidflora
○ Residente flora
■ Groep van conditionele pathogenen
■ Dit zijn MO die aan gezonde mensen, in normale omstandigheden
geen schade berokkenen.
● Enkel indien weerstand verzwakt
1
, ● Wnr ze binnengebracht worden in lichaam
○ ⇒ kunnen ze leiden tot infecties
■ Vooral: haren, oksels, liesplooien, perineum, onder vingernagels
■ Op huidoppervlak (gram+) en in huidplooien (gram-)
■ Ze kunnen overleven en vermenigvuldigen op de huid
● ⇒ HUID KAN NOOIT STERIEL ZIJN
○ Transiënte flora:
■ Bestaat uit:
● micro-organismen van de residentenflora die tijdelijk naar het
huidoppervlak komen;
● micro-organismen die uit de omgeving op de huid
terechtkomen (bijv. via contact met patiënten of voorwerpen).
■ Ze bevinden zich oppervlakkige, afschilferende epitheellagen.
■ Ze overleven maar kort en vermenigvuldigen zich nauwelijks
onder normale omstandigheden.
■ Omdat deze flora het meest betrokken is bij overdracht van
infecties, richt handontsmetting zich vooral op het verwijderen of
doden van transiënte flora.
● Contacten en besmettingsrisico’s:
○ Hoogcontactactiviteiten (hoog infectierisico)
■ Invasive procedures: catheter
■ Verzorgen wonden, slijmvliezen
■ Omgaan lichaamssecreties
■ Aanraken van urinezakjes, endotracheale tubes, …
● Maatregel
○ Handschoenen + handen ontsmetten
○ Steriele handschoenen (invasief) + ontsmetten
○ Laagcontactactiviteiten (laag infectierisico)
■ geven orale medicatie
■ schikken beddengoed
■ werken met pt benodigdheden
■ manipuleren bloeddrukmeter, scheerapparaat, …
● Maatregel
○ Niet noodzakelijk handschoenen
○ Handen vooraf en erna ontsmetten
● Handen als overdrachtsweg
○ Kiemen zijn afkomstig van:
■ Primaire bron:
● Personeelslid zelf
■ Secundaire bron:
● Contact met besmette bron
○ Proces van overdracht ⇒ 5 voorwaarden
■ 1) Micro-organismen zijn aanwezig op de huid van de patiënt en op
oppervlakken in de directe / onmiddellijke patiëntenomgeving
■ 2) Door direct en indirect contact, besmetten micro-organismen de
handen van de zorgverlener
■ 3) Micro-organismen overleven op de handen van de zorgverlener
2
, ■ 4) Onvoldoende / inadequate handhygiëne resulteert in een blijvende
besmetting van de handen
■ 5) Overdracht van micro-organismen van de ene naar de andere
patiënt via de handen van de zorgverlener of via voorwerp
rechtstreeks in contact met patient
● Handhygiëne bij verzorgend personeel
○ Voornamelijk duimen, bovenzijde vingers, bovenzijde hand of deel handpalm
wordt gemist
○ Rechtshandigen wassen beter linkerhand, en omgekeerd
● Handen wassen of ontsmetten: begripsomschrijving
○ Handwassing
■ Doel: reinigen, ontdoen van al of niet zichtbaar vuil
■ Deels verwijderen van transiënte flora
○ Handontsmetting
■ Hygiënische handontsmetting
● Doel: antimicrobiële activiteit
● Doodt transiënte flora
● Heeft secundair effect op residente flora (niet noodz)
■ Chirurgische handontsmetting:
● dood + inhibitie groei transiënte en residente flora + verlengde
anti-bacteriële werking (2-6u)
○ ⇒ Handen ontsmetten is efficiënter, sneller en beter te verdragen
● Technieken van handen wassen
○ Doel handenwassen:
■ Reinigen van al dan niet zichtbaar vuil
■ 90-95% van transiënte flora verwijderen
○ Sociale indicaties
■ Begin en einde dagtaak
■ Na toiletgebruik
■ Na snuiten van neus
■ Voor het eten
■ Visuele bevuiling van de handen + ontsmetten erna
■ Bij contact met of besmetting door Clostridium difficile → deze
bacterie vormt sporen die niet worden gedood door alcohol, dus
water en zeep zijn noodzakelijk. + ontsmetting erna.
● Techniek van handen ontsmetten
○ Doel:
■ Doden van M.O. na contact met (potentieel) besmet voorwerp of
patiënt
■ Besmetting niet overdragen
■ Gericht op transiënte flora en secundair op residente flora
○ ⇒ Standaardtechniek voor handhygiëne tijdens zorg
○ Indicaties
■ Voor patiëntencontact
■ Na patiëntencontact
■ Voor zuivere of invasieve behandeling
■ Na (potentiële) blootstelling aan lichaamsvochten of slijmvliezen
■ Na contact met directe patiëntenomgeving
3
, ⇒ De voor indicaties zijn bedoeld om de pt te beschermen tegen de transiënte flora van de
zorgverstrekker
⇒ De na indicaties zijn bedoeld om de zorgverstrekker en de omgeving te beschermen
tegen potentieel pathogene kiemen van de pt
● Huidirritatie thv handen voorkomen door:
○ Handen vooraf te bevochtigen (vooraf je zeep op doet)
○ Handen goed na te spoelen
○ Handen goed drogen
○ Handen deppend drogen
○ Huid beschermend product gebruiken
● Dragen van niet-steriele handschoenen
○ Doel:
■ (On)rechtstreeks contact met lichaamsvochten of slijmvliezen
vermijden
■ Overdracht van infecties voorkomen
○ Toepassingsgebied:
■ Algemene voorzorgsmaatregelen
● Bij activiteiten met een hoog besmettingsrisico
○ Contact met lichaamsvochten van de patiënt
○ Contact met voorwerpen en materiaal bevuild met
lichaamsvochten
4
Infectiepreventie - INLEIDING
● Inleiding
○ Hygiëne: omvat het fysieke, psychisch en sociaal welzijn van de patiënt in
het zh of in zorginstelling
■ Het psychische en sociale aspect is niet onbelangrijk maar de
(ziekenhuis)hygiëne zal focussen op ⇒ fysieke schade
● Medicatiefouten, ongevallen, infecties, doorligwonden, …
● Ziekenhuishygiëne ⇒ ‘Infectiepreventie’
○ Doordat het voorkomen van infecties steeds meer aandacht op eist.
■ ‘Infection control’ betekent niet alleen voorkomen van infecties, maar
het VOORKOMEN EN BEHEERSEN van infecties, noodzakelijk bij
bestaande infectieproblemen die individuele patiënten overstijgt.
● Factoren nadelige invloed (zorg)infecties
○ Toenemend gebruik AB
■ Resistentie
○ Toename verzwakte patiënten
○ Verzwakt wegens uiterst lage of hoge leeftijd
○ Door zeer agressieve therapieën
■ ⇒ Diagnostiek en therapie wordt steeds complexer en invasiever en
MEER risicovol.
● Ziekenhuisinfecties ⇒ “Zorginfecties”
○ Patiënten worden door meerdere ZV behandeld
■ ⇒ Daardoor kunnen infecties op verschillende plaatsen ontstaan, niet
alleen in het ziekenhuis.
● Het gaat om de zorg, niet om de plek.
○ Het is niet de omgeving die bepaalt of een infectie ontstaat, de infectie is het
gevolg van het ondergaan van een bepaalde zorg. Dus door een
zorgverstrekker in eender welke omgeving.
● Gevolgen zorginfecties
○ Verlengen opnameduur
○ Verhogen geneesmiddelenverbruik
○ Verhogen zorgbehoefte
● ! “Een derde tot soms de helft van zorginfecties kan vermeden worden” !
○ Veilige zorg ⇒ recht van de patient
H3 - Handhygiëne:
● Inleiding
○ Handen = meest voorkomende overdrachtsweg van infecties
■ Deze overdracht kunnen we onderbreken via HANDHYGIËNE
● Huidflora
○ Residente flora
■ Groep van conditionele pathogenen
■ Dit zijn MO die aan gezonde mensen, in normale omstandigheden
geen schade berokkenen.
● Enkel indien weerstand verzwakt
1
, ● Wnr ze binnengebracht worden in lichaam
○ ⇒ kunnen ze leiden tot infecties
■ Vooral: haren, oksels, liesplooien, perineum, onder vingernagels
■ Op huidoppervlak (gram+) en in huidplooien (gram-)
■ Ze kunnen overleven en vermenigvuldigen op de huid
● ⇒ HUID KAN NOOIT STERIEL ZIJN
○ Transiënte flora:
■ Bestaat uit:
● micro-organismen van de residentenflora die tijdelijk naar het
huidoppervlak komen;
● micro-organismen die uit de omgeving op de huid
terechtkomen (bijv. via contact met patiënten of voorwerpen).
■ Ze bevinden zich oppervlakkige, afschilferende epitheellagen.
■ Ze overleven maar kort en vermenigvuldigen zich nauwelijks
onder normale omstandigheden.
■ Omdat deze flora het meest betrokken is bij overdracht van
infecties, richt handontsmetting zich vooral op het verwijderen of
doden van transiënte flora.
● Contacten en besmettingsrisico’s:
○ Hoogcontactactiviteiten (hoog infectierisico)
■ Invasive procedures: catheter
■ Verzorgen wonden, slijmvliezen
■ Omgaan lichaamssecreties
■ Aanraken van urinezakjes, endotracheale tubes, …
● Maatregel
○ Handschoenen + handen ontsmetten
○ Steriele handschoenen (invasief) + ontsmetten
○ Laagcontactactiviteiten (laag infectierisico)
■ geven orale medicatie
■ schikken beddengoed
■ werken met pt benodigdheden
■ manipuleren bloeddrukmeter, scheerapparaat, …
● Maatregel
○ Niet noodzakelijk handschoenen
○ Handen vooraf en erna ontsmetten
● Handen als overdrachtsweg
○ Kiemen zijn afkomstig van:
■ Primaire bron:
● Personeelslid zelf
■ Secundaire bron:
● Contact met besmette bron
○ Proces van overdracht ⇒ 5 voorwaarden
■ 1) Micro-organismen zijn aanwezig op de huid van de patiënt en op
oppervlakken in de directe / onmiddellijke patiëntenomgeving
■ 2) Door direct en indirect contact, besmetten micro-organismen de
handen van de zorgverlener
■ 3) Micro-organismen overleven op de handen van de zorgverlener
2
, ■ 4) Onvoldoende / inadequate handhygiëne resulteert in een blijvende
besmetting van de handen
■ 5) Overdracht van micro-organismen van de ene naar de andere
patiënt via de handen van de zorgverlener of via voorwerp
rechtstreeks in contact met patient
● Handhygiëne bij verzorgend personeel
○ Voornamelijk duimen, bovenzijde vingers, bovenzijde hand of deel handpalm
wordt gemist
○ Rechtshandigen wassen beter linkerhand, en omgekeerd
● Handen wassen of ontsmetten: begripsomschrijving
○ Handwassing
■ Doel: reinigen, ontdoen van al of niet zichtbaar vuil
■ Deels verwijderen van transiënte flora
○ Handontsmetting
■ Hygiënische handontsmetting
● Doel: antimicrobiële activiteit
● Doodt transiënte flora
● Heeft secundair effect op residente flora (niet noodz)
■ Chirurgische handontsmetting:
● dood + inhibitie groei transiënte en residente flora + verlengde
anti-bacteriële werking (2-6u)
○ ⇒ Handen ontsmetten is efficiënter, sneller en beter te verdragen
● Technieken van handen wassen
○ Doel handenwassen:
■ Reinigen van al dan niet zichtbaar vuil
■ 90-95% van transiënte flora verwijderen
○ Sociale indicaties
■ Begin en einde dagtaak
■ Na toiletgebruik
■ Na snuiten van neus
■ Voor het eten
■ Visuele bevuiling van de handen + ontsmetten erna
■ Bij contact met of besmetting door Clostridium difficile → deze
bacterie vormt sporen die niet worden gedood door alcohol, dus
water en zeep zijn noodzakelijk. + ontsmetting erna.
● Techniek van handen ontsmetten
○ Doel:
■ Doden van M.O. na contact met (potentieel) besmet voorwerp of
patiënt
■ Besmetting niet overdragen
■ Gericht op transiënte flora en secundair op residente flora
○ ⇒ Standaardtechniek voor handhygiëne tijdens zorg
○ Indicaties
■ Voor patiëntencontact
■ Na patiëntencontact
■ Voor zuivere of invasieve behandeling
■ Na (potentiële) blootstelling aan lichaamsvochten of slijmvliezen
■ Na contact met directe patiëntenomgeving
3
, ⇒ De voor indicaties zijn bedoeld om de pt te beschermen tegen de transiënte flora van de
zorgverstrekker
⇒ De na indicaties zijn bedoeld om de zorgverstrekker en de omgeving te beschermen
tegen potentieel pathogene kiemen van de pt
● Huidirritatie thv handen voorkomen door:
○ Handen vooraf te bevochtigen (vooraf je zeep op doet)
○ Handen goed na te spoelen
○ Handen goed drogen
○ Handen deppend drogen
○ Huid beschermend product gebruiken
● Dragen van niet-steriele handschoenen
○ Doel:
■ (On)rechtstreeks contact met lichaamsvochten of slijmvliezen
vermijden
■ Overdracht van infecties voorkomen
○ Toepassingsgebied:
■ Algemene voorzorgsmaatregelen
● Bij activiteiten met een hoog besmettingsrisico
○ Contact met lichaamsvochten van de patiënt
○ Contact met voorwerpen en materiaal bevuild met
lichaamsvochten
4
