Mens & Omgeving
INHOUDSOPGAVE
INLEIDING: ONTWERPEN, MAAR VOOR WIE EN IN WELKE WERELD
1. EEN NIEUW VAK, DAT WE SAMEN VERDER ONTWIKKELEN
1.1 opbouw van het vak
o inleidend: van eigen referentiekader tot risicomaatschapij
o de sustainable developmentkader tot risicomaatschapij
o de ecologische uitdagingen
o sociale & demografische uitdagingen: voor wie ontwerpen we ?
o een samenleving in een transitie naar superdiversiteit
o leren denken en ontwerpn in een context van groeiende complexiteit
1.2 leerstof
1.3 over het examen en literatuuropdracht
1.3.1 schriftelijk examen, 2 luiken
1.3.2 examen / literatuuropdracht
1.3.3 praktisch: hoe verwerken?
DEEL 1: VAN EIGEN REFERENTIEKADER TOT RISICOMAATSCHAPIJ
LES 1: HOE ZIEN WE ONZE OMGEVING? OVER SELCTIEVE WAARNEMING EN
REFERENTIEKADERS
1. OOG (LEREN) HEBBEN VOOR DE MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT
1.1 neem waar: kleine oefening als start
1.2 we nemen waar vanuit ons (selectief) referentiekader
1.2.1 selectiviteit
1.2.2 defenitie van een situatie
1.3 wat is sociologie? Een aanzet tot defenitie
1.4 een bredere, interdisiplinaire kijk
LES 2: ONZEKERHEID EN DE OPKOMST VAN DE RISICOMAATSCHAPIJ
HOOFDSTUK 1: WERELD VAN ONZEKERHEID
1.1 Rudi Laermans: “angst is alomtegenwoordig”
1.2 Zygmunt Bauman: onzekerheid als een basiskenmerk van de 21ste eeuw
1.2.1 5 oorzaken van deze onzekerheid
1.3 Leven we in een cultuur van angst?
1.3.1 Frank Furedi, Brits socioloog: Onzekerheid maakt mensen angstig
1.3.2 Robert Castel: Zoeken naar sociale bescherming
Mens & omgeving - Tess Francken 1
, 1.3.3 Duitse socioloog Harmut Rosa: De angst voor onbeheersbaarheid (&
onbeschikbaarheid)
1.3.4 Welke ontwikkelingen produceren onzekerheid?
HOOFDSTUK 2: DE WERELD ALS MONDIALE RISICOMAATSCHAPPIJ
2.1 Voortbouwend op ‘Risikogesellschaft’
2.2 Van een industriële maatschappij naar een risicomaatschappij
2.3 Wat is die risicomaatschappij?
2.3.1 Vier centrale kenmerken van de mondiale risicomaatschappij
2.3.2 Drie fasen bij de overgang naar een risicomaatschappij
2.3.3 Niet alleen sociologen zijn met de risicomaatschappij bezig
2.4 Verwerkingsopdracht
2.5 Besluit
2.6 Uitdieping
DEEL 2 : DE DUURZAME ONTWIKKELINGSDOELEN ALS KADER
LES 3 & 4: DUURZAME ONTWIKKELINGDOELEN: ONTSTAAN EN BELANG
1. DE SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS ALS KADER
1.1 over wat gaat het ?
1.1.1 De duurzame ontwikkelingsdoelen als kader, ook voor het vernieuwde curriculum IA
1.2 Opbouw van de lessen
1.3 Duurzame ontwikkelingsdoelen
1.3.1 Wat zijn de SDG’s? Een eerste overzicht
1.4 Hoe worden ze opgevolgd?
1.5 Het internationale kader
1.5.1 De verenigde Naties
1.5.2 Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling & Europese unie
1.6 Nationaal beleid: België
1.6.1 Federale overheid, gewesten en gemeenschappen
1.7 Naar de kern: de SDG’s meer in detail
1.7.1 Geen amoede
1.7.2 Geen honger
1.7.3 Goede gezondheid en welzijn
1.7.4 Kwaliteits onderwijs
1.7.5 Gendergelijkheid
1.7.6 Schoon water en sanitait
1.7.7 Betaalbare en duurzame energie
1.7.8 Waardig werk en economische groei
1.7.9 Industrie, inovatie en infrastructuur
1.7.10 Ongelijkheid verminderen
1.7.11 Duurzame steden en gemeenschappen
Mens & omgeving - Tess Francken 2
, 1.7.12 Verantwoorde consumtie en productie
1.7.13 Klimaatactie
1.7.14 Leven in het water
1.7.15 Leven op het land
1.7.16 Vrede, veiligheid en sterke publieke diensten
1.7.17 Partnerschap om doelstelingen te bereiken
1.8 Waar staan we vandaag ?
1.8.1 De SDG’s tegen 2030 realiseren: de tijd dringt…Federaal rapport inzake duurzame
ontwikkeling 2024
1.8.2 The UN Sustainable Development Goals Report 2024
1.9 Aan de slag
DEEL 3 : DE ECOLOGISCHE UITDGINGEN
LES 5 & 6: ECOLOGISCHE VOETAFDRUK , HET DONUTMODEL EN DE STRIJD TEGEN
KLIMAATVERSTORING
LES 5:
1. INZOOMEN OP DE ECOLOGISCHE SDG’S: ECOLOGISCHE VOETAFDRUK, DONUTMODEL
1.1 leerstof les 5 en 6
1.2 inleiding: hoe kwamen ecologische risico’s steeds centraler
1.2.1 risicomaatschapij: een nieuwe verdelingsstrijd van (nieuwe) risico’s (hoofdstuk 3)
1.2.2 ecoogische risico’s in de drecte leefwereld
1.2.3 globale ecologische risico’s: drie uiteenlopende bronnen
1.3 hoe die risico’s analyseren, hoe ze aanpakken ?
1.3.1 milieu en klimaat: druk nodig op de politieke agenda
1.3.2 rekening houden met planetaire grenzen
1.4 leven we binnen de planetaire grenzen
1.4.1 een te zware, onhoudbare ecologische voetafdruk
1.5 Case 1: leven op te grote voet
1.5.1 een onhoudbare ecologische voetafdruk
1.6 globale ecologische voetafdruk. Sinds jaren ‘70 van de 20ste eeuw wereldwijd meer dan één
aarde nodig…
1.7 Ecologische voetafdruk België & Nederland
1.8 Ongelijke verdeling van de ecologische voetafdruk
1.9 Overshoot day: wanneer overschrijden we onze planetaire grenzen?
1.10 Welke oorzaken of mechanismen zijn verantwoordelijk?
1.11 Besluiten ecologische voetafdruk
1.12 Zoeken naar een duurzame en rechtvaardige uitweg
1.12.1 Het donutdiagram: economie binnen grenzen van de planeet
1.13 Waarom werkt onze huidige economische logica niet duurzaam?
1.14 Nood aan ontkoppeling
1.15 Streven naar een circulaire economie
Mens & omgeving - Tess Francken 3
, 1.16 Ecologische SDG’s fundamenteel verbonden met economische en sociale
doelstellingen
LES 6:
2. INZOOMEN OP DE ECOLOGISCHE SDG’S: KLIMAATVERSTORING
2.1 update bij les 5
2.2 Klimaat-opwarming: hét mondiale ecologische risico
2.2.1 April 2022: Alarmerend nieuw klimaatrapport IPCC
2.2.2 2023: Opwarming sneller dan voorspeld
2.2.3 Nieuw en zeer alarmerend VN Emission Gap Report
2.2.4 10 warmste jaren allemaal in de 21ste eeuw
2.3 klimaatverandering
2.3.1 oorzaken, gevolgen en een blik op de toekomst
2.3.2 het klimaat op aarde
2.3.3 oorzaken van huidge klimaatveranderingen
2.3.4 waargenomen veranderingen
2.3.5 wat brengt de toekomst
2.3.6 huidige maatregel volstaan niet
2.3.7 vlaams beleid volstaat niet
2.3.8 gevolgen nu al steeds duidelijker
2.3.9 dringen alternatieven in de praktijk brengen
2.4 Cruciale rol voor (klimaat)beleid HET IPCC (INTERGOUVERNEMENTEEL PANEL VOOR
KLIMAATVERANDERING)
2.4.1 wat betekende het kmilaatakoord van parijs van 2015
2.4.2 Klimaattop van Glasgow 2021
2.4.3 Klimaatconferentie 2022 Sharm-el-Sheik: opnieuw een gemiste kans
2.4.4 Klimaatconferentie 2023 of COP 28 Dubai
2.4.5 Klimaatconferentie 2024 IPCC
2.4.6 Klimaatconferentie 2025 in Brazilië
2.5 Ingrediënten voor een ernstig klimaatbeleid
2.6 Elk beleidsniveau moet ambitieuze verantwoordelijkheid nemen (p. 21-38)
2.7 Waarom worden wetenschappers niet gevolgd? Waarom loopt het klimaatbeleid achter?
2.7.1 naming & framing: hoe spreken we (en de media) over klimaatverstoring?
2.7.2 moeizame agenda-setting: 4 redenen waarom die niet nodig zijn
2.7.3 waarom komt er geen (effectief) klimaatbeleid?
2.7.4 Slotbeschouwing
2.8 Ontwerpen in de 21 ste eeuw
DEEL 4 : DE SOCIALE EN DEMOGRAFISCHE UITDAGINGEN
LES 7: ARMOEDE EN ONGELIJKHEID
1. ARMOEDE
1.1 leerstof les 7
1.2 inzoomen op de sociale SDG’S
Mens & omgeving - Tess Francken 4
INHOUDSOPGAVE
INLEIDING: ONTWERPEN, MAAR VOOR WIE EN IN WELKE WERELD
1. EEN NIEUW VAK, DAT WE SAMEN VERDER ONTWIKKELEN
1.1 opbouw van het vak
o inleidend: van eigen referentiekader tot risicomaatschapij
o de sustainable developmentkader tot risicomaatschapij
o de ecologische uitdagingen
o sociale & demografische uitdagingen: voor wie ontwerpen we ?
o een samenleving in een transitie naar superdiversiteit
o leren denken en ontwerpn in een context van groeiende complexiteit
1.2 leerstof
1.3 over het examen en literatuuropdracht
1.3.1 schriftelijk examen, 2 luiken
1.3.2 examen / literatuuropdracht
1.3.3 praktisch: hoe verwerken?
DEEL 1: VAN EIGEN REFERENTIEKADER TOT RISICOMAATSCHAPIJ
LES 1: HOE ZIEN WE ONZE OMGEVING? OVER SELCTIEVE WAARNEMING EN
REFERENTIEKADERS
1. OOG (LEREN) HEBBEN VOOR DE MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT
1.1 neem waar: kleine oefening als start
1.2 we nemen waar vanuit ons (selectief) referentiekader
1.2.1 selectiviteit
1.2.2 defenitie van een situatie
1.3 wat is sociologie? Een aanzet tot defenitie
1.4 een bredere, interdisiplinaire kijk
LES 2: ONZEKERHEID EN DE OPKOMST VAN DE RISICOMAATSCHAPIJ
HOOFDSTUK 1: WERELD VAN ONZEKERHEID
1.1 Rudi Laermans: “angst is alomtegenwoordig”
1.2 Zygmunt Bauman: onzekerheid als een basiskenmerk van de 21ste eeuw
1.2.1 5 oorzaken van deze onzekerheid
1.3 Leven we in een cultuur van angst?
1.3.1 Frank Furedi, Brits socioloog: Onzekerheid maakt mensen angstig
1.3.2 Robert Castel: Zoeken naar sociale bescherming
Mens & omgeving - Tess Francken 1
, 1.3.3 Duitse socioloog Harmut Rosa: De angst voor onbeheersbaarheid (&
onbeschikbaarheid)
1.3.4 Welke ontwikkelingen produceren onzekerheid?
HOOFDSTUK 2: DE WERELD ALS MONDIALE RISICOMAATSCHAPPIJ
2.1 Voortbouwend op ‘Risikogesellschaft’
2.2 Van een industriële maatschappij naar een risicomaatschappij
2.3 Wat is die risicomaatschappij?
2.3.1 Vier centrale kenmerken van de mondiale risicomaatschappij
2.3.2 Drie fasen bij de overgang naar een risicomaatschappij
2.3.3 Niet alleen sociologen zijn met de risicomaatschappij bezig
2.4 Verwerkingsopdracht
2.5 Besluit
2.6 Uitdieping
DEEL 2 : DE DUURZAME ONTWIKKELINGSDOELEN ALS KADER
LES 3 & 4: DUURZAME ONTWIKKELINGDOELEN: ONTSTAAN EN BELANG
1. DE SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS ALS KADER
1.1 over wat gaat het ?
1.1.1 De duurzame ontwikkelingsdoelen als kader, ook voor het vernieuwde curriculum IA
1.2 Opbouw van de lessen
1.3 Duurzame ontwikkelingsdoelen
1.3.1 Wat zijn de SDG’s? Een eerste overzicht
1.4 Hoe worden ze opgevolgd?
1.5 Het internationale kader
1.5.1 De verenigde Naties
1.5.2 Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling & Europese unie
1.6 Nationaal beleid: België
1.6.1 Federale overheid, gewesten en gemeenschappen
1.7 Naar de kern: de SDG’s meer in detail
1.7.1 Geen amoede
1.7.2 Geen honger
1.7.3 Goede gezondheid en welzijn
1.7.4 Kwaliteits onderwijs
1.7.5 Gendergelijkheid
1.7.6 Schoon water en sanitait
1.7.7 Betaalbare en duurzame energie
1.7.8 Waardig werk en economische groei
1.7.9 Industrie, inovatie en infrastructuur
1.7.10 Ongelijkheid verminderen
1.7.11 Duurzame steden en gemeenschappen
Mens & omgeving - Tess Francken 2
, 1.7.12 Verantwoorde consumtie en productie
1.7.13 Klimaatactie
1.7.14 Leven in het water
1.7.15 Leven op het land
1.7.16 Vrede, veiligheid en sterke publieke diensten
1.7.17 Partnerschap om doelstelingen te bereiken
1.8 Waar staan we vandaag ?
1.8.1 De SDG’s tegen 2030 realiseren: de tijd dringt…Federaal rapport inzake duurzame
ontwikkeling 2024
1.8.2 The UN Sustainable Development Goals Report 2024
1.9 Aan de slag
DEEL 3 : DE ECOLOGISCHE UITDGINGEN
LES 5 & 6: ECOLOGISCHE VOETAFDRUK , HET DONUTMODEL EN DE STRIJD TEGEN
KLIMAATVERSTORING
LES 5:
1. INZOOMEN OP DE ECOLOGISCHE SDG’S: ECOLOGISCHE VOETAFDRUK, DONUTMODEL
1.1 leerstof les 5 en 6
1.2 inleiding: hoe kwamen ecologische risico’s steeds centraler
1.2.1 risicomaatschapij: een nieuwe verdelingsstrijd van (nieuwe) risico’s (hoofdstuk 3)
1.2.2 ecoogische risico’s in de drecte leefwereld
1.2.3 globale ecologische risico’s: drie uiteenlopende bronnen
1.3 hoe die risico’s analyseren, hoe ze aanpakken ?
1.3.1 milieu en klimaat: druk nodig op de politieke agenda
1.3.2 rekening houden met planetaire grenzen
1.4 leven we binnen de planetaire grenzen
1.4.1 een te zware, onhoudbare ecologische voetafdruk
1.5 Case 1: leven op te grote voet
1.5.1 een onhoudbare ecologische voetafdruk
1.6 globale ecologische voetafdruk. Sinds jaren ‘70 van de 20ste eeuw wereldwijd meer dan één
aarde nodig…
1.7 Ecologische voetafdruk België & Nederland
1.8 Ongelijke verdeling van de ecologische voetafdruk
1.9 Overshoot day: wanneer overschrijden we onze planetaire grenzen?
1.10 Welke oorzaken of mechanismen zijn verantwoordelijk?
1.11 Besluiten ecologische voetafdruk
1.12 Zoeken naar een duurzame en rechtvaardige uitweg
1.12.1 Het donutdiagram: economie binnen grenzen van de planeet
1.13 Waarom werkt onze huidige economische logica niet duurzaam?
1.14 Nood aan ontkoppeling
1.15 Streven naar een circulaire economie
Mens & omgeving - Tess Francken 3
, 1.16 Ecologische SDG’s fundamenteel verbonden met economische en sociale
doelstellingen
LES 6:
2. INZOOMEN OP DE ECOLOGISCHE SDG’S: KLIMAATVERSTORING
2.1 update bij les 5
2.2 Klimaat-opwarming: hét mondiale ecologische risico
2.2.1 April 2022: Alarmerend nieuw klimaatrapport IPCC
2.2.2 2023: Opwarming sneller dan voorspeld
2.2.3 Nieuw en zeer alarmerend VN Emission Gap Report
2.2.4 10 warmste jaren allemaal in de 21ste eeuw
2.3 klimaatverandering
2.3.1 oorzaken, gevolgen en een blik op de toekomst
2.3.2 het klimaat op aarde
2.3.3 oorzaken van huidge klimaatveranderingen
2.3.4 waargenomen veranderingen
2.3.5 wat brengt de toekomst
2.3.6 huidige maatregel volstaan niet
2.3.7 vlaams beleid volstaat niet
2.3.8 gevolgen nu al steeds duidelijker
2.3.9 dringen alternatieven in de praktijk brengen
2.4 Cruciale rol voor (klimaat)beleid HET IPCC (INTERGOUVERNEMENTEEL PANEL VOOR
KLIMAATVERANDERING)
2.4.1 wat betekende het kmilaatakoord van parijs van 2015
2.4.2 Klimaattop van Glasgow 2021
2.4.3 Klimaatconferentie 2022 Sharm-el-Sheik: opnieuw een gemiste kans
2.4.4 Klimaatconferentie 2023 of COP 28 Dubai
2.4.5 Klimaatconferentie 2024 IPCC
2.4.6 Klimaatconferentie 2025 in Brazilië
2.5 Ingrediënten voor een ernstig klimaatbeleid
2.6 Elk beleidsniveau moet ambitieuze verantwoordelijkheid nemen (p. 21-38)
2.7 Waarom worden wetenschappers niet gevolgd? Waarom loopt het klimaatbeleid achter?
2.7.1 naming & framing: hoe spreken we (en de media) over klimaatverstoring?
2.7.2 moeizame agenda-setting: 4 redenen waarom die niet nodig zijn
2.7.3 waarom komt er geen (effectief) klimaatbeleid?
2.7.4 Slotbeschouwing
2.8 Ontwerpen in de 21 ste eeuw
DEEL 4 : DE SOCIALE EN DEMOGRAFISCHE UITDAGINGEN
LES 7: ARMOEDE EN ONGELIJKHEID
1. ARMOEDE
1.1 leerstof les 7
1.2 inzoomen op de sociale SDG’S
Mens & omgeving - Tess Francken 4
