Samenvatting sociaal recht 2025
COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
Deel van arbeidsrecht dat betrekking heeft op de collectieve aspecten van arbeid. Het
collectief arbeidsrecht wordt enkel besproken in de private sector. Het heeft in de praktijk
en groot, praktisch belang voor werknemers en werkgevers.
Collectief arbeidsrecht: een schriftelijke overeenkomst tussen 1 of meer
representatieve werknemersorganisaties en (afhankelijk van het niveau) 1 of meer
werkgevers of 1 of meer representatieve werkgeversorganisaties. Het zijn altijd de
representatieve werknemersorganisaties die ondertekenen en nooit de werknemers
zelf.
Resultaat van collectief overleg tussen de sociale partners=> CAO
- Drukkingsmiddelen bij dit overleg zijn stakingen en lock-outs.
Werknemerszijde Werkgeverszijde
Vakbonden Werknemersvereniging
Drie representatieve vakbonden Meerdere representatieve verenigingen
Geen rechtspersoonlijkheid Vaak rechtspersoonlijkheid
ACV VBO
ABVV Unizo
Inhoud van een CAO:
- Normatieve bepalingen (rechten en plichten) bepaling die iets creert
voor WN/WG
- Obligatoire bepalingen (verplichtingen van de ondertekende partijen, zoals
vredesplicht)
Bv. CAO.109 motiveringsplicht: waarom iemand is ontslagen , recht van de
WN , indien WG dit niet doet dan 2 weken vergoeding van het loon
Verplicting aan een WG (normatief), aan een groep werknemrs ( colleftief)
Niveau’s:
- N.A.R: voor gans Belgie
- In Paritaire comités : voor bedrijgstak
- In ondernemingen; voor onderneming(en) die CAO sloten
Moet voldoen aan:
- Taalvoorwaarde : frans en nederlands
- Aantal inhoudelijke voorwaarden
GROEP VAN 10
De top 10 van de sociale partners vormt samen de groep van 10. Dit is een informeel
overlegorgaan dat vaak geraadpleegd wordt bij belangrijke sociale en economische
beslissingen.
Bestaat uit:
- Vertegenwoordigers van de 3 vakbonden
- Vertegenwoordigers van de belangrijkste werkgeversorganisaties
- Voorgezeten door vooriztter van het VBO
ACV: Marc Leemans
ABVV: Miranda Ulens
FGTB: Thierry Bodson
ACLVB: Mario Coppens
CSC: Marie-Hélène Ska
UCM: Pierre-Frédéric Nyst
VBO-FEB: Monica De Jonghe
VBO-FEB: Bart De Smet
, VBO-FEB: Pieter Timmermans
UNIZO: Danny Van Assche
Agrofront: Sonja De Backer = top van de sociale partners
Nationaal sociaal overleg (NAR):
- Geeft advies bij nieuwe wetgeving
- Evalueert bestaande wetgeving
- Sluit CAO’s die gelden voor heel België
- Zeer belangrijke onderwerpen (bv tijdskrediet, behouden van rechten bij
overgang van onderneming,..)
Instellingen van sociaal overleg:
Economische activiteiten worden ingedeeld in bedrijfssectoren
- Per bedrijfssector: paritair comité
- Vaak onderscheid tussen arbeiders en bedienden
Paritaire comités: specifiek voor België. Bedrijven worden aan de hand van hun
hoofdactiviteit geclusterd in bedrijfstakken. Ze sluiten CAO’s, bemiddelen bij conflicten en
geven adviezen. De arbeidsvoorwaarden verschillen per sector. Allerhande door de
wetgever toevertrouwde taken.
BINDING VAN DE COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST
Een cao is altijd en automatisch bindend voor werkgevers die de cao tekenen of lid zijn
van een werkgeversorganisatie die deze cao tekende, zonder KB.
Een cao uit een paritair comité of de NAR is pas bindend na de bekendmaking in het
Belgisch Staatsblad. En na een algemeen verbindende verklaring bij Koninklijk Besluit.
Een cao is bindend voor alle werknemers van een gebonden werkgever. Niet-naleving is
strafbaar.
Uitzondering: vooruitziende WG kan ook schriftleijk akkoord maken om toch CAO niet uit
te voeren ( gebeurd wel nooit)
INSTELLINGEN VAN SOCIAAL OVERLEG OP ONDERNEMINGSVLAK
4 overlegorganen waarvan 3 nationale en 1 Europees:
1. De ondernemingsraad (OR):
- Verplicht in ondernemingen met minstens 100 werknemers
- De ondernemingsraad is paritair samengesteld: evenveel
vertegenwoordigers van de werknemers en de werkgevers. De
werknemersvertegenwoordigers worden om de 4 jaar verkozen bij de sociale
verkiezingen. Werkgeversvertegenwoordigers worden aangeduid door de
werkgever en zijn leidinggevenden.
Taak: informeren, adviseren, beslissen (eerder uitzonderlijk) BV. Collectieve
vakantie en beheren van maatschappelijke werken (niet zo belangrijk)
2. Het comité voor preventie en bescherming op het werk (cpbw):
- Verplicht in ondernemingen met minsten 50 werknemers
- Het CPBW is paritair samengesteld: evenveel vertegenwoordigers van de
werknemers en de werkgevers. De werknemersvertegenwoordigers worden om de
4 jaar verkozen bij de sociale verkiezingen. Werkgeversvertegenwoordigers
worden aangeduid door de werkgever en zijn leidinggevenden.
Taak: adviseren en geïnformeerd worden, welzijn op het werk. Indien geen OR of
zonder OR krijgt het ook economische info.
3. Vakbondsafvaardiging:
- De voorwaarden tot het oprichten van een vakbondsafvaardiging
verschillen per sector.
, - De vakbondsafvaardiging bestaat enkel uit werknemers die aangeduid zijn
door de vakbonden of verkozen zijn door de werknemers.
Taak: onderhandelen over cao’s, controle op de naleving van het sociaal
recht, tussenkomst bij geschillen en als er geen ondernemingsraad of CPBW is
geïnformeerd worden.
4. Europese ondernemingsraad:
- Verplicht voor ondernemingen die in de EU minstens 1000 werknemers
tewerkstellen en dit in minstens 2 lidstaten met minstens 150 werknemers.
- Het hoofdbestuur vergadert met de werknemersvertegenwoordigers uit
lidstaten waar de onderneming mensen tewerkstelt en dit doorgaans 1 of 2 keer
per jaar.
Taak: geïnformeerd worden en advies geven over transnationale
aangelegenheden/ grensoverschrijdende zaken.
COLLECTIEVE ARBEIDSGESCHILLEN
Staking: het bewust en collectief niet uitvoeren van de arbeid om druk uit te
oefenen.
- Is een wettelijk erkend recht (Europees Sociaal Handvest) en kan dus geen
grond zijn tot ontslag. Een staking kan verschillende vormen aannemen zoals het
niet uitvoeren van de arbeid of het niet normaal uitvoeren van de arbeid.
- Een staker heeft geen recht op loon maar gesyndiceerde werknemers
kunnen een vergoeding krijgen van de vakbond
Lock-out: is de tegenhanger van een staking.
- De werkgever weigert om werkwillige werknemers te laten werken. Dit is
onwettig en de werknemers hebben dan recht op een schadevergoeding die gelijk
is aan het loon.
CONFLICT AUDI
Audi bvesliste geen nieuw model meer te producteren in Vorst. Dat mag , maar er moet
wel informatie en overleg zijn. Gevolg: dreigende sluiting en jobverlies staking
Afloop: De werkgever legde het werk stil ( mogelijke lock-out). Na bemiddeling
werd een akkoord bereikt en het werk hervat. Er werd geen klacht ingediend.
DEEL 2: ARBEIDSOVEREENKOMSTEN
Individueel arbeidsrecht:
Regelt de juridische relatie tussen 1 WN en 1 WG
Kenmerken van arbeidsrecht :
Regels van arbeidsrecht zijn terug te vinden
in verschillende wettelijke bepalingen
- Europees recht
- Nationale bronnen ( zoals
wetten,KB, MB, decreten ,CAO’s)
Arbeidsrecht is nog steeds een
federale materie en dus geen
gemeen schappen en geweste
Een arbeidsovereenkomst is een wederkerige overeenkomst waarbij twee partijen
tegenover elkaar een verbintenis aangaan of verplichtingen op zich nemen.
Arbeidsrecht is dwingend ten voordele van de werknemers:
, - Reden : werknemer is zwakkere, te beschermen partij in arbeidsrelatie , je
kan als WG meer geven, maar je kan een arbeider niet minder geven. Er kan ook
niet van afgeweken worden zelfs als de WN ermee akkoord gaat ( ART.6 WAO)
- Als werkgever kan men geen geldige afspraken maken waardoor de
rechten van de werknemers worden verminderd in vergelijking met de geldende
wetten. Verplichtingen kunnen ook niet zwaarder worden en een werknemer kan
(meestal) geen afstand doen van zijn rechten.
- Gevolg : clausules die rehcten van werknemers verminderen of verplichten
van werknemers verzwaren , zijn ongeldig eens uit dienst van de job heeft de
WN niet meer dezelfde beschermingen
- Ongunstige clausules kunnen niet afgedwongen worden
SOLLICITATIE: CAO NR.38 VAN NAR
CAO nr.38 is algemeen verbindend verklaard en dus van toepassing op alle werknemers
van België.
sollicitatie is de fase voorafgaan op het arbeidsrecht
Afdwingbare regels:
- Recht op gelijke behandeliing: discriminatie is verboden, behalve als het
criterium noodzakelijk is voor de functie.
- Versterkt door Antidiscriminatiewewt en Genderwet (specifiek gericht op
vrouwen)
- Dus voor sommige criteria: gerechtvaardigd en redelijk doel( bv. Film
maken over Amy Winehouse actrice zoeken voor een rol, alle sollicitanten
boven 50 jaar neti nodig : MAG WEL discrimineren)
- Bij bewezen discriminatie: recht op schadevergoeding = aan 6 maanden
loon
Cumulatie is mogelijk als sollicitant wordt gediscrimineerd op basis van
meerdere criteria
Niet afdwingbare gedragsregels:
- Eerbiediging van recht op privacy
Moet sollicitant zwangerschap spontaan melden? NEEN
Mag werkgever vraag stellen over zwangerschap? NEEN
Mag sollicitant liegen over zwangerschap? JA
- Correcte informatie geven
WG: correcte info over vacature
Sollicitant: correcte info over zichzelf geven
- Vertrouwelijkheid van uitgewisselde info
- Sollicitatie vinnen redelijke termijn afronden
! Vraag over zwangerschap mag wel gesteld worden wanneer de zwangerschap
belemmering is voor de uitvoering van de job !
ARBEIDSOVEREENKOMSTEN WET VAN 3 JULI 1978
Regelt alle arbeidsovereenkomsten en bevat aparte regels voor arbeiders, bedienden en
handelsvertegenwoordigers
DE ARBEIDSOVEREENKOMST
Art 2 en 3 van de wet
Constitutieve elementen (hieraan moet voldaan zijn):
- Overeenkomst : ik zoek iemand <-> ik zoek werk belangrijk recht 2 partijen vrij
hun toestemming geven
- Het voorwerp van de overeenkomst : arbeid, betaling van loon , onder gezag
Gevolgen van een arbeidsovereenkomst:
- Het arbeidsrecht is van toepassing
COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
Deel van arbeidsrecht dat betrekking heeft op de collectieve aspecten van arbeid. Het
collectief arbeidsrecht wordt enkel besproken in de private sector. Het heeft in de praktijk
en groot, praktisch belang voor werknemers en werkgevers.
Collectief arbeidsrecht: een schriftelijke overeenkomst tussen 1 of meer
representatieve werknemersorganisaties en (afhankelijk van het niveau) 1 of meer
werkgevers of 1 of meer representatieve werkgeversorganisaties. Het zijn altijd de
representatieve werknemersorganisaties die ondertekenen en nooit de werknemers
zelf.
Resultaat van collectief overleg tussen de sociale partners=> CAO
- Drukkingsmiddelen bij dit overleg zijn stakingen en lock-outs.
Werknemerszijde Werkgeverszijde
Vakbonden Werknemersvereniging
Drie representatieve vakbonden Meerdere representatieve verenigingen
Geen rechtspersoonlijkheid Vaak rechtspersoonlijkheid
ACV VBO
ABVV Unizo
Inhoud van een CAO:
- Normatieve bepalingen (rechten en plichten) bepaling die iets creert
voor WN/WG
- Obligatoire bepalingen (verplichtingen van de ondertekende partijen, zoals
vredesplicht)
Bv. CAO.109 motiveringsplicht: waarom iemand is ontslagen , recht van de
WN , indien WG dit niet doet dan 2 weken vergoeding van het loon
Verplicting aan een WG (normatief), aan een groep werknemrs ( colleftief)
Niveau’s:
- N.A.R: voor gans Belgie
- In Paritaire comités : voor bedrijgstak
- In ondernemingen; voor onderneming(en) die CAO sloten
Moet voldoen aan:
- Taalvoorwaarde : frans en nederlands
- Aantal inhoudelijke voorwaarden
GROEP VAN 10
De top 10 van de sociale partners vormt samen de groep van 10. Dit is een informeel
overlegorgaan dat vaak geraadpleegd wordt bij belangrijke sociale en economische
beslissingen.
Bestaat uit:
- Vertegenwoordigers van de 3 vakbonden
- Vertegenwoordigers van de belangrijkste werkgeversorganisaties
- Voorgezeten door vooriztter van het VBO
ACV: Marc Leemans
ABVV: Miranda Ulens
FGTB: Thierry Bodson
ACLVB: Mario Coppens
CSC: Marie-Hélène Ska
UCM: Pierre-Frédéric Nyst
VBO-FEB: Monica De Jonghe
VBO-FEB: Bart De Smet
, VBO-FEB: Pieter Timmermans
UNIZO: Danny Van Assche
Agrofront: Sonja De Backer = top van de sociale partners
Nationaal sociaal overleg (NAR):
- Geeft advies bij nieuwe wetgeving
- Evalueert bestaande wetgeving
- Sluit CAO’s die gelden voor heel België
- Zeer belangrijke onderwerpen (bv tijdskrediet, behouden van rechten bij
overgang van onderneming,..)
Instellingen van sociaal overleg:
Economische activiteiten worden ingedeeld in bedrijfssectoren
- Per bedrijfssector: paritair comité
- Vaak onderscheid tussen arbeiders en bedienden
Paritaire comités: specifiek voor België. Bedrijven worden aan de hand van hun
hoofdactiviteit geclusterd in bedrijfstakken. Ze sluiten CAO’s, bemiddelen bij conflicten en
geven adviezen. De arbeidsvoorwaarden verschillen per sector. Allerhande door de
wetgever toevertrouwde taken.
BINDING VAN DE COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST
Een cao is altijd en automatisch bindend voor werkgevers die de cao tekenen of lid zijn
van een werkgeversorganisatie die deze cao tekende, zonder KB.
Een cao uit een paritair comité of de NAR is pas bindend na de bekendmaking in het
Belgisch Staatsblad. En na een algemeen verbindende verklaring bij Koninklijk Besluit.
Een cao is bindend voor alle werknemers van een gebonden werkgever. Niet-naleving is
strafbaar.
Uitzondering: vooruitziende WG kan ook schriftleijk akkoord maken om toch CAO niet uit
te voeren ( gebeurd wel nooit)
INSTELLINGEN VAN SOCIAAL OVERLEG OP ONDERNEMINGSVLAK
4 overlegorganen waarvan 3 nationale en 1 Europees:
1. De ondernemingsraad (OR):
- Verplicht in ondernemingen met minstens 100 werknemers
- De ondernemingsraad is paritair samengesteld: evenveel
vertegenwoordigers van de werknemers en de werkgevers. De
werknemersvertegenwoordigers worden om de 4 jaar verkozen bij de sociale
verkiezingen. Werkgeversvertegenwoordigers worden aangeduid door de
werkgever en zijn leidinggevenden.
Taak: informeren, adviseren, beslissen (eerder uitzonderlijk) BV. Collectieve
vakantie en beheren van maatschappelijke werken (niet zo belangrijk)
2. Het comité voor preventie en bescherming op het werk (cpbw):
- Verplicht in ondernemingen met minsten 50 werknemers
- Het CPBW is paritair samengesteld: evenveel vertegenwoordigers van de
werknemers en de werkgevers. De werknemersvertegenwoordigers worden om de
4 jaar verkozen bij de sociale verkiezingen. Werkgeversvertegenwoordigers
worden aangeduid door de werkgever en zijn leidinggevenden.
Taak: adviseren en geïnformeerd worden, welzijn op het werk. Indien geen OR of
zonder OR krijgt het ook economische info.
3. Vakbondsafvaardiging:
- De voorwaarden tot het oprichten van een vakbondsafvaardiging
verschillen per sector.
, - De vakbondsafvaardiging bestaat enkel uit werknemers die aangeduid zijn
door de vakbonden of verkozen zijn door de werknemers.
Taak: onderhandelen over cao’s, controle op de naleving van het sociaal
recht, tussenkomst bij geschillen en als er geen ondernemingsraad of CPBW is
geïnformeerd worden.
4. Europese ondernemingsraad:
- Verplicht voor ondernemingen die in de EU minstens 1000 werknemers
tewerkstellen en dit in minstens 2 lidstaten met minstens 150 werknemers.
- Het hoofdbestuur vergadert met de werknemersvertegenwoordigers uit
lidstaten waar de onderneming mensen tewerkstelt en dit doorgaans 1 of 2 keer
per jaar.
Taak: geïnformeerd worden en advies geven over transnationale
aangelegenheden/ grensoverschrijdende zaken.
COLLECTIEVE ARBEIDSGESCHILLEN
Staking: het bewust en collectief niet uitvoeren van de arbeid om druk uit te
oefenen.
- Is een wettelijk erkend recht (Europees Sociaal Handvest) en kan dus geen
grond zijn tot ontslag. Een staking kan verschillende vormen aannemen zoals het
niet uitvoeren van de arbeid of het niet normaal uitvoeren van de arbeid.
- Een staker heeft geen recht op loon maar gesyndiceerde werknemers
kunnen een vergoeding krijgen van de vakbond
Lock-out: is de tegenhanger van een staking.
- De werkgever weigert om werkwillige werknemers te laten werken. Dit is
onwettig en de werknemers hebben dan recht op een schadevergoeding die gelijk
is aan het loon.
CONFLICT AUDI
Audi bvesliste geen nieuw model meer te producteren in Vorst. Dat mag , maar er moet
wel informatie en overleg zijn. Gevolg: dreigende sluiting en jobverlies staking
Afloop: De werkgever legde het werk stil ( mogelijke lock-out). Na bemiddeling
werd een akkoord bereikt en het werk hervat. Er werd geen klacht ingediend.
DEEL 2: ARBEIDSOVEREENKOMSTEN
Individueel arbeidsrecht:
Regelt de juridische relatie tussen 1 WN en 1 WG
Kenmerken van arbeidsrecht :
Regels van arbeidsrecht zijn terug te vinden
in verschillende wettelijke bepalingen
- Europees recht
- Nationale bronnen ( zoals
wetten,KB, MB, decreten ,CAO’s)
Arbeidsrecht is nog steeds een
federale materie en dus geen
gemeen schappen en geweste
Een arbeidsovereenkomst is een wederkerige overeenkomst waarbij twee partijen
tegenover elkaar een verbintenis aangaan of verplichtingen op zich nemen.
Arbeidsrecht is dwingend ten voordele van de werknemers:
, - Reden : werknemer is zwakkere, te beschermen partij in arbeidsrelatie , je
kan als WG meer geven, maar je kan een arbeider niet minder geven. Er kan ook
niet van afgeweken worden zelfs als de WN ermee akkoord gaat ( ART.6 WAO)
- Als werkgever kan men geen geldige afspraken maken waardoor de
rechten van de werknemers worden verminderd in vergelijking met de geldende
wetten. Verplichtingen kunnen ook niet zwaarder worden en een werknemer kan
(meestal) geen afstand doen van zijn rechten.
- Gevolg : clausules die rehcten van werknemers verminderen of verplichten
van werknemers verzwaren , zijn ongeldig eens uit dienst van de job heeft de
WN niet meer dezelfde beschermingen
- Ongunstige clausules kunnen niet afgedwongen worden
SOLLICITATIE: CAO NR.38 VAN NAR
CAO nr.38 is algemeen verbindend verklaard en dus van toepassing op alle werknemers
van België.
sollicitatie is de fase voorafgaan op het arbeidsrecht
Afdwingbare regels:
- Recht op gelijke behandeliing: discriminatie is verboden, behalve als het
criterium noodzakelijk is voor de functie.
- Versterkt door Antidiscriminatiewewt en Genderwet (specifiek gericht op
vrouwen)
- Dus voor sommige criteria: gerechtvaardigd en redelijk doel( bv. Film
maken over Amy Winehouse actrice zoeken voor een rol, alle sollicitanten
boven 50 jaar neti nodig : MAG WEL discrimineren)
- Bij bewezen discriminatie: recht op schadevergoeding = aan 6 maanden
loon
Cumulatie is mogelijk als sollicitant wordt gediscrimineerd op basis van
meerdere criteria
Niet afdwingbare gedragsregels:
- Eerbiediging van recht op privacy
Moet sollicitant zwangerschap spontaan melden? NEEN
Mag werkgever vraag stellen over zwangerschap? NEEN
Mag sollicitant liegen over zwangerschap? JA
- Correcte informatie geven
WG: correcte info over vacature
Sollicitant: correcte info over zichzelf geven
- Vertrouwelijkheid van uitgewisselde info
- Sollicitatie vinnen redelijke termijn afronden
! Vraag over zwangerschap mag wel gesteld worden wanneer de zwangerschap
belemmering is voor de uitvoering van de job !
ARBEIDSOVEREENKOMSTEN WET VAN 3 JULI 1978
Regelt alle arbeidsovereenkomsten en bevat aparte regels voor arbeiders, bedienden en
handelsvertegenwoordigers
DE ARBEIDSOVEREENKOMST
Art 2 en 3 van de wet
Constitutieve elementen (hieraan moet voldaan zijn):
- Overeenkomst : ik zoek iemand <-> ik zoek werk belangrijk recht 2 partijen vrij
hun toestemming geven
- Het voorwerp van de overeenkomst : arbeid, betaling van loon , onder gezag
Gevolgen van een arbeidsovereenkomst:
- Het arbeidsrecht is van toepassing
