Samenvatting historische pedagogiek in
vraagvorm
Het kind als held
6.1 Inleiding: de eeuw van het kind
‘ik heb het nog nooit gedaan dus ik denk dat ik het wel kan’ -> die quote
wordt vandaag gebruikt om aan te tonen dat kinderlijke onbevangenheid
interessant is
Pippi is een ware inspiratiebron voor iedereen die zich door angst of
gebrek aan zelfvertrouwen zou laten tegenhouden het centrale
kindbeeld in dit hoofdstuk
Leg kort uit: Wat is het idee van ‘kind als held’?
- kinderen worden verheerlijkt vanwege hun ‘kindzijn’
- kinderen worden gewaardeerd vanwege hun kind-zijn
- kinderen en jongeren worden gewaardeerd door hun potentieel in
het hier en nu
- kinderen zijn rolmodellen, vertegenwoordigen idealen en worden
beschouwd als inventief, weerbaar, flexibel, creatief en vrij
- het belang van dit kindbeeld ligt helemaal in de kindertijd zelf
- de volwassene krijgt daarbij de rol van geïnteresseerde toeschouwer
of vriend die zal helpen waar nodig maar die zelf ook kwetsbaar is
- volwassenen worden gezien als onaf en in de mogelijkheid om van
kinderen te leren
- oorsprong: vooravond van de 20e eeuw – die weleens ‘de eeuw van
het kind’ wordt genoemd – komt er een beweging op gang waarbij
het kind gezien wordt als van onschatbare waarde
Hoe is het dan geëvolueerd naar dat het kind van onschatbare
waarde werd?
- volgens Boas was er tot de 18e eeuw geen noemenswaardige
verheerlijking of verafgoding van het kind of de kindertijd -> het
boek Emile (toont hoe verderfelijk de maatschappij is en hoe veel
beter het voor kinderen is om in de natuur op te groeien)
- het boek Emile (van Rousseau) heeft ertoe bijgedragen om het kind
niet als kleine volwassenen te zien, maar als ‘kind’-> het beeld
wordt daarmee geromaniseerd en geïdealiseerd
- dus: het romantische kindbeeld of het idee van het goddelijke kind
ligt aan de basis vh kind als held -> een kind wordt goed geboren en
1
, pas later aangetast door de volwassen wereld vol vooroordelen,
autoriteit, slechte voorbeelden en sociale instituties.
=> de taak vd opvoeder bestaat er bijgevolg uit kinderen te vrijwaren
van de corrupte wereld vd volwassene, zodat ze hun goedheid en
zuiverheid zo lang mogelijk kunnen behouden
Wat concludeerde Boas over Emile?
- Boas concludeerde dat Emile het begin betekende van de cultus van
het kind, met meer waardering van de kindertijd en een nieuwe
benadering van het ‘leren’.
Waarvoor pleitte de pedagoge Ellen Key in navolging van
Rousseau?
- Ze pleitte ervoor om anders naar kinderen, de kindertijd, opvoeding
en onderwijs te kijken – anders dan de autoritaire pedagogische
praktijken uit die tijd, vanuit een geloof in de inherente goede
eigenschappen van kinderen -> Key schrijft kinderen heroïsche
eigenschappen toe kortom: ‘wonderfull human beings’in
tegenstelling tot de meeste volwassenen
Hoe heet Key haar boek en voor wat vraagt ze expliciet in het
boek?
- Haar boek ‘de eeuw van het kind’
- Ze vraag aandacht voor de ontwikkeling van het kind als zelfstandig
persoon en niet als kopie van de opvoedende volwassenen
- We moeten volgens Key in opvoeding en onderwijs uitgaan van de
interesses en behoeften van het kind, met bijzondere aandacht voor
de stem van het kind en zijn emotionele leven op die manier
wordt het reguleren van emoties ook een taak van de opvoeder, wat
we vandaag erg vanzelfsprekend vinden
( Onder andere Ligthart, Steiner en Dewey werden geïnspireerd door
haar ideeën)
Wat hebben al die hervormers en pedagogen gemeenschappelijk?
- wat ze gemeenschappelijk hebben, is een groot geloof in de
maakbaarheid v kinderen en bij uitbreiding de samenleving
- via opvoeding en onderwijs moet het volgens hen mogelijk zijn een
betere en mooiere wereld te creëren – zo willen de
onderwijsvernieuwers een onderwijspraktijk die niet enkel gericht is
2
, op cognitief leren, maar ook op het ontwikkelen van het ‘volle’ leven
voor zowel jongens als meisjes uit alle lagen van de bevolking.
Wat zijn 2 van de pedagogische alternatieve denkpistes;
De reformpedagogiek en de antiautoritaire opvoeding (zie volgende
pagina)
Pedagogisch alternatieve denkpiste 1: De
reformpedagogiek: uit liefde voor het kind
- Sieckelinck: In plaats van te proberen jongeren te deradicaliseren
door hen die radicale ideeën uit het hoofd te plaatsen, moet je dat
radicaliseringsidealisme benutten -> gebaseerd op de ideeën van
Ligthart
- Wie de verbinding zoekt, kan wellicht contact maken met die
radicalisering en kan proberen om die in een positieve zin om te
buigen.
Wat is de ‘plaats’ van Sieckelink binnen de pedagogiek en
waarom?
- Hij plaatst zic in het midden van de pedagogische traditie van de
reformpedagogiek uit het begin van de vorige eeuw
- Reformpedagogen zochten het vertrekpunt voor de ontwikkeling van
kinderen en jongeren vooral in de levensenergie van die kinderen en
jongeren zelf.
De term reformpedagogiek staat daarbij voor een bonte
verscheidenheid van vernieuwingsinitiatieven
De reformpedagogiek als tegenbeweging
- Ondanks de grote verscheidenheid aan initiatieven ademen de
verschillende vernieuwingen eenzelfde geest en zijn er
gemeenschappelijke thema’s te onderkennen
- Het moto van de beweging is ‘vom Kindeaus’ => de levensenergie
van het kind zelf is de motor vd ontwikkeling
De reformpedagogiek was in sterke mate een tegenbeweging
Wat was het beeld van de ‘oude school’ waartegen de
reformpedagogiek zich afzette?
3
, - De school waarin kinderen werden gezien als passieve ontvangers
van wat de onderwijzer over hen uitstortte
- Voor de eigen activiteit, het eigen denken van de kinderen was
amper ruimte – daarbij zou op de ‘luisterschool’ alleen de cognitieve,
intellectuele kant van leerlingen worden aangesproken en de
emotionele ontwikkeling van leerlingen worden verwaarloosd
- Het was een ‘wereldvreemde’ vorm van onderwijs; kinderen zaten
misschien wel bij elkaar in de klas, maar het onderwijs bereidde niet
voor op een SL waarin mensen met elkaar moeten samenleven en
samenwerken
- Passiviteit, wereldvreemdheid, autoriteit, geen aandacht voor
verschillen en intellectualisme -> dat was het beeld van de
‘oude school’ waartegen de reformpedagogiek zich afzette
Wat was het antwoord daarop?
- De reformpedagogen stichten hun vernieuwingsscholen – daarmee
wilde ze de school haar plaats in het volle leven teruggeven;
Het onderwijs werd georganiseerd rond concrete situaties uit
de praktijk van het leven; “Wat in dagelijkse praktijk bij elkaar
hoort, moet je in het onderwijs niet uit elkaar willen halen!”
‘Totaliteitsonderwijs’ of ‘concentratie van de leerstof’;
aansluiting zoeken bij situaties rond huis en school en
probeerden verbinding te maken met de leefwereld van de
kinderen
Het uitgangspunt voor het leerproces: de eigen activiteit van
de leerling
Centraal: zelfwerkzaamheid van de leerling – het leren door
zelf te doen & zelf te denken
Linken die gelegd kunnen worden:
Montessori verwoorde dat als; ‘Help mij het zelf doen’; daardoor
ontstond er meer aandacht voor de verschillen tussen kinderen, elk
met zijn mogelijkheden en behoeften
Door die nadruk op de eigen activiteit kwam er ook meer
aandacht voor verschillen tussen kinderen, elk met zijn
mogelijkheden en behoeften
BESLUIT: Wat waren de uitganspunten van de reformpedagogiek?
- Zelfwerkzaamheid
- Groepswerk
4
vraagvorm
Het kind als held
6.1 Inleiding: de eeuw van het kind
‘ik heb het nog nooit gedaan dus ik denk dat ik het wel kan’ -> die quote
wordt vandaag gebruikt om aan te tonen dat kinderlijke onbevangenheid
interessant is
Pippi is een ware inspiratiebron voor iedereen die zich door angst of
gebrek aan zelfvertrouwen zou laten tegenhouden het centrale
kindbeeld in dit hoofdstuk
Leg kort uit: Wat is het idee van ‘kind als held’?
- kinderen worden verheerlijkt vanwege hun ‘kindzijn’
- kinderen worden gewaardeerd vanwege hun kind-zijn
- kinderen en jongeren worden gewaardeerd door hun potentieel in
het hier en nu
- kinderen zijn rolmodellen, vertegenwoordigen idealen en worden
beschouwd als inventief, weerbaar, flexibel, creatief en vrij
- het belang van dit kindbeeld ligt helemaal in de kindertijd zelf
- de volwassene krijgt daarbij de rol van geïnteresseerde toeschouwer
of vriend die zal helpen waar nodig maar die zelf ook kwetsbaar is
- volwassenen worden gezien als onaf en in de mogelijkheid om van
kinderen te leren
- oorsprong: vooravond van de 20e eeuw – die weleens ‘de eeuw van
het kind’ wordt genoemd – komt er een beweging op gang waarbij
het kind gezien wordt als van onschatbare waarde
Hoe is het dan geëvolueerd naar dat het kind van onschatbare
waarde werd?
- volgens Boas was er tot de 18e eeuw geen noemenswaardige
verheerlijking of verafgoding van het kind of de kindertijd -> het
boek Emile (toont hoe verderfelijk de maatschappij is en hoe veel
beter het voor kinderen is om in de natuur op te groeien)
- het boek Emile (van Rousseau) heeft ertoe bijgedragen om het kind
niet als kleine volwassenen te zien, maar als ‘kind’-> het beeld
wordt daarmee geromaniseerd en geïdealiseerd
- dus: het romantische kindbeeld of het idee van het goddelijke kind
ligt aan de basis vh kind als held -> een kind wordt goed geboren en
1
, pas later aangetast door de volwassen wereld vol vooroordelen,
autoriteit, slechte voorbeelden en sociale instituties.
=> de taak vd opvoeder bestaat er bijgevolg uit kinderen te vrijwaren
van de corrupte wereld vd volwassene, zodat ze hun goedheid en
zuiverheid zo lang mogelijk kunnen behouden
Wat concludeerde Boas over Emile?
- Boas concludeerde dat Emile het begin betekende van de cultus van
het kind, met meer waardering van de kindertijd en een nieuwe
benadering van het ‘leren’.
Waarvoor pleitte de pedagoge Ellen Key in navolging van
Rousseau?
- Ze pleitte ervoor om anders naar kinderen, de kindertijd, opvoeding
en onderwijs te kijken – anders dan de autoritaire pedagogische
praktijken uit die tijd, vanuit een geloof in de inherente goede
eigenschappen van kinderen -> Key schrijft kinderen heroïsche
eigenschappen toe kortom: ‘wonderfull human beings’in
tegenstelling tot de meeste volwassenen
Hoe heet Key haar boek en voor wat vraagt ze expliciet in het
boek?
- Haar boek ‘de eeuw van het kind’
- Ze vraag aandacht voor de ontwikkeling van het kind als zelfstandig
persoon en niet als kopie van de opvoedende volwassenen
- We moeten volgens Key in opvoeding en onderwijs uitgaan van de
interesses en behoeften van het kind, met bijzondere aandacht voor
de stem van het kind en zijn emotionele leven op die manier
wordt het reguleren van emoties ook een taak van de opvoeder, wat
we vandaag erg vanzelfsprekend vinden
( Onder andere Ligthart, Steiner en Dewey werden geïnspireerd door
haar ideeën)
Wat hebben al die hervormers en pedagogen gemeenschappelijk?
- wat ze gemeenschappelijk hebben, is een groot geloof in de
maakbaarheid v kinderen en bij uitbreiding de samenleving
- via opvoeding en onderwijs moet het volgens hen mogelijk zijn een
betere en mooiere wereld te creëren – zo willen de
onderwijsvernieuwers een onderwijspraktijk die niet enkel gericht is
2
, op cognitief leren, maar ook op het ontwikkelen van het ‘volle’ leven
voor zowel jongens als meisjes uit alle lagen van de bevolking.
Wat zijn 2 van de pedagogische alternatieve denkpistes;
De reformpedagogiek en de antiautoritaire opvoeding (zie volgende
pagina)
Pedagogisch alternatieve denkpiste 1: De
reformpedagogiek: uit liefde voor het kind
- Sieckelinck: In plaats van te proberen jongeren te deradicaliseren
door hen die radicale ideeën uit het hoofd te plaatsen, moet je dat
radicaliseringsidealisme benutten -> gebaseerd op de ideeën van
Ligthart
- Wie de verbinding zoekt, kan wellicht contact maken met die
radicalisering en kan proberen om die in een positieve zin om te
buigen.
Wat is de ‘plaats’ van Sieckelink binnen de pedagogiek en
waarom?
- Hij plaatst zic in het midden van de pedagogische traditie van de
reformpedagogiek uit het begin van de vorige eeuw
- Reformpedagogen zochten het vertrekpunt voor de ontwikkeling van
kinderen en jongeren vooral in de levensenergie van die kinderen en
jongeren zelf.
De term reformpedagogiek staat daarbij voor een bonte
verscheidenheid van vernieuwingsinitiatieven
De reformpedagogiek als tegenbeweging
- Ondanks de grote verscheidenheid aan initiatieven ademen de
verschillende vernieuwingen eenzelfde geest en zijn er
gemeenschappelijke thema’s te onderkennen
- Het moto van de beweging is ‘vom Kindeaus’ => de levensenergie
van het kind zelf is de motor vd ontwikkeling
De reformpedagogiek was in sterke mate een tegenbeweging
Wat was het beeld van de ‘oude school’ waartegen de
reformpedagogiek zich afzette?
3
, - De school waarin kinderen werden gezien als passieve ontvangers
van wat de onderwijzer over hen uitstortte
- Voor de eigen activiteit, het eigen denken van de kinderen was
amper ruimte – daarbij zou op de ‘luisterschool’ alleen de cognitieve,
intellectuele kant van leerlingen worden aangesproken en de
emotionele ontwikkeling van leerlingen worden verwaarloosd
- Het was een ‘wereldvreemde’ vorm van onderwijs; kinderen zaten
misschien wel bij elkaar in de klas, maar het onderwijs bereidde niet
voor op een SL waarin mensen met elkaar moeten samenleven en
samenwerken
- Passiviteit, wereldvreemdheid, autoriteit, geen aandacht voor
verschillen en intellectualisme -> dat was het beeld van de
‘oude school’ waartegen de reformpedagogiek zich afzette
Wat was het antwoord daarop?
- De reformpedagogen stichten hun vernieuwingsscholen – daarmee
wilde ze de school haar plaats in het volle leven teruggeven;
Het onderwijs werd georganiseerd rond concrete situaties uit
de praktijk van het leven; “Wat in dagelijkse praktijk bij elkaar
hoort, moet je in het onderwijs niet uit elkaar willen halen!”
‘Totaliteitsonderwijs’ of ‘concentratie van de leerstof’;
aansluiting zoeken bij situaties rond huis en school en
probeerden verbinding te maken met de leefwereld van de
kinderen
Het uitgangspunt voor het leerproces: de eigen activiteit van
de leerling
Centraal: zelfwerkzaamheid van de leerling – het leren door
zelf te doen & zelf te denken
Linken die gelegd kunnen worden:
Montessori verwoorde dat als; ‘Help mij het zelf doen’; daardoor
ontstond er meer aandacht voor de verschillen tussen kinderen, elk
met zijn mogelijkheden en behoeften
Door die nadruk op de eigen activiteit kwam er ook meer
aandacht voor verschillen tussen kinderen, elk met zijn
mogelijkheden en behoeften
BESLUIT: Wat waren de uitganspunten van de reformpedagogiek?
- Zelfwerkzaamheid
- Groepswerk
4
