THEMA 1 : KUNSTEDUCATIEVE LESSEN ONTWERPEN
HOOFDSTUK 5: HET CONCEPT VAN EEN MUZISCHE ACTIVITEIT
VIER ONDERDELEN VAN EEN CONCEPT
Concept = het basisidee van je muzische les, je kan in een oogopslag zien wat de essentie van je
muzische activiteit is.
WERKVOR
M OF
TECHNIEK
ONDERWER (DEEL)BOUWSTEEN
P
ALGEMEEN DOEL
EEN CONCEPT BEPALEN
Een idee vastleggen
Een concept bepaal je niet door willekeurig een onderwerp, werkvorm en domeindoel aan elkaar te
koppelen. Om een activiteit te maken start je bij voorkeur bij één van de uitgangspunten.
Daarna zet je de andere elementen van het concept vast.
Vertrekken van een onderwerp Vertrekken van een werkvorm Vertrekken van een domeindoel
Bv. maskers, kunstenaar,… Bv. zingen, muziekspel,… Bv. accepteren, generositeit,…
Soms kunnen de bovenste drie elementen (onderwerp, werkvorm, bouwsteen) niet altijd even sterk aan
bod komen. bv. onderwerp op voorgrond, techniek op voorgrond,…
Keep it simple
Maak je concept niet oeverloos ingewikkeld. Zoek een logische samenhang tussen de gebruikte
werkvorm en het domeinaspect. Het is niet zo dat alle mogelijke combinaties moeten kunnen.
HET NUT VAN EEN CONCEPT
Een lesconcept geeft richting aan je activiteit door vooraf af te bakenen wat je wil bereiken,
kun je doelgericht werken. Bovenste elementen van het concept zal je moeten vertalen in
concrete opdrachten
, Een lesconcept geeft richting aan de begeleiding het onderwerp, de werkvorm en het
domeineigen element bakent af waarover het in deze activiteit gaat. Het concept helpt je dus om
de activiteit te begeleiden, om het creatief proces te coachen.
Een lesconcept geeft richting aan de nabespreking om bespreking richting te geven kun je
opnieuw vanuit het concept vertrekken.
Een lesconcept kan zorgen voor vormen van samenhang als je lessen aan elkaar koppelt door
gemeenschappelijke elementen, verkrijg je samenhang.
Een concept kan ondersteunen bij het beschouwen wat je wil beschouwen hangt ook af van de
keuze die je maakt. Wil je inspiratie voor het onderwerp, wil je de werkvorm illustreren of kies je
iets om het domeindoel in de kijker te plaatsen?
HOOFDSTUK 6: MUZISCHE OPDRACHTEN
OPDRACHTEN BEDENKEN
Doe het zelf
Verfijnen van een
OPDRACH opdracht
T
BEDENKE de opdracht speels
maken,
N
evidente uitschakelen,
Doel bepalen
wat wil je bereiken met je Inhoud en vorm bepalen
opdracht? waaraan moeten de lln. voldoen
denk na over het thema en om de opdracht goed te vervullen?
verzin verschillende hoe moet de oefening worden
mogelijkheden uitgevoerd? (opstelling,
groepsverdeling,..)
Doel bepalen:
Eerst doel bepalen: is de opdracht gericht op het experimenteren, het vormgeven, het verwoorden, het
technisch oefenen, het concentreren of iets anders? Maak het doel even concreter.
Bv. Zoveel mogelijk handelingen ontdekken met een stoel.
Met houtskool verschillende lijnen kunnen maken.
Een melodielijn kunnen vasthouden, zonder tekst.
Inhoud en vorm bepalen:
Daarna bepaal je de inhoud en de vorm van de opdracht. De opdracht moet aansluiten bij het niveau
van de groep en je moet er je doel mee kunnen realiseren. Maak het niet te ingewikkeld, zoek het niet
te ver. Het gaat om iets heel tastbaars en haalbaars. Als je de structuur en de inhoud hebt, dan heb je de
basis van je opdracht. Nu kun je ze verfijnen.
Verfijnen van een opdracht:
Varieer in structuur, zodat de lln. niet steeds dezelfde soort opdrachten moeten uitvoeren.
Eventueel meer open of gesloten maken, afhankelijk van waar lln. in opbouw van activiteit staan
, Wil je creativiteit stimuleren? ga na of opdracht niet teveel uitnodigt tot evidente opl. Pas zo
nodig een van de drie creatieve denktechnieken toe in de formulering van de opdracht.
Is de opdracht voldoende concreet en duidelijk? zo niet moet je faseren.
Is de opdracht leuk om te doen? Indien lln. zwaar gemotiveerd moeten worden om opdracht uit
te voeren, moet je mss aan denken om de opdracht speelser te maken.
Moeilijkheidsgraden in de vorm van de opdracht
Je kunt een opdracht moeilijker of makkelijker maken door de vorm van de opdracht.
- Samen of individueel samenwerken is makkelijker
- Vrijblijvend of resultaatgericht zonder dat er meteen een product aan te pas komt, is minder
stressvol
- Groepsgericht of publieksgericht bij publiek voelt het onveiliger
- Korte opdrachten of lange opdrachten korte oefeningen vergen minder zorgen, lange
kunnen frustrerend zijn.
Ook inhoudelijk kun je spelen met de moeilijkheidsgraad van je opdrachten.
- Gemakkelijke of moeilijke doelstelling
- Minder of meer techniek hoe meer techniek opdracht vraagt, hoe moeilijker. Technische
zaken moet je afzonderlijk aanbrengen
- Eenvoudige of complexe opdrachten hoe meer vaardigheden en inzichten in een opdracht
zitten samengebald, hoe moeilijker. Opdrachten die één soort gedrag vragen, zijn makkelijker.
- Prettige of minder prettige opdrachten saaie of droge opdrachten zijn moeilijker dan
degene die fijn zijn om te doen.
=> Zorg voor een evenwicht tussen ruimte voor eigen inbreng en voldoende begrenzing. Met ruimte
voor eigen creativiteit en inbreng + met duidelijke criteria.
BEELDENDE OPDRACHTEN
Tijdsbesteding:
Beeldende opdrachten duren doorgaans langer dan andere domeinen.
Het is interessant om de beeldende opdracht, indien mogelijk, aan het begin van de activiteit korter te
maken. Je kunt een opdracht korter maken door ze te faseren (opdelen in kleine stapjes) of door
tussenopdrachten te bedenken.
- : iedereen moet tempo van de klas volgen
+ : sneller werken en lln. meer gevoel dat ze in creatief proces zitten.
Productgericht werken:
Ofwel werk je productgericht, maar hierbij durven lln. minder risico nemen. Kinderen durven meer als
ze weten dat het resultaat minder belangrijk is. Daarom is aangewezen om naast het productgerichte
ook ruimte te geven voor experimenteren. Hou de leerlingen hier wel van op de hoogte want ze willen
vaak iets mee naar huis nemen.
Materiaal verkennende opdrachten:
, Bij beeld aandacht besteden aan de manier waarop de leerlingen de beeldende probleemstelling
moeten realiseren. Besteed aandacht aan het materiaal dat lln. gebruiken en bijbehorende technieken.
Dit kan door experimenteren of goed voorbereidende demonstratie.
Creativiteit stimulerende opdrachten:
Bij beeld willen we dat lln. een persoonlijke invulling geven aan beeldende probleemstellingen. Je
kunt dit toevoegen door creatieve denktechnieken te verwerken in je opdrachtformulering. Na
verkennende opdrachten geef je inhoudelijke impulsen zodat lln. gerichter de opdracht invullen.
Beeldende opdrachten ontwerpen:
De drie elementen van het concept moeten zeker een plaats krijgen. Voorzie oefeningen waarbij ze de
drie elementen verkennen. De eindopdracht/ probleemstelling is een concrete invulling van je concept.
MUZIEKOPDRACHTEN
Concentratie:
Muziek vraagt concentratie. Creëer rustige concentratieopdrachten. Bv. gericht luisteren, juist mikken,
precies nabootsen,… soms kun je hulpmiddelen gebruiken zoals ogen dicht of blinddoek.
Exploreren en experimenteren:
Exploreren heeft als doel het materieel (instrument of stem) te verkennen. Puur op vlak van: hoe voelt
het aan, hoe zwaar is het,…
Hoe jonger de lln. hoe meer aandacht moet gaan naar deze fase. Anders als we direct overgaan naar
volgende stappen zullen ze nog spelen met het materiaal.
Experimenteren is verkennen van geluiden op 2 niveaus: verbreding en verdieping.
Verbreding = zoveel mogelijk versch. geluiden maken met materiaal.
Verdiepen = zoeken naar varianten van één geluid.
Als je werkt met nieuwe instrumenten dan best eerst verbreden daarna verdiepen.
Muzikale echtheid:
Goede muzikale opdracht moet op niveau zijn. Zoek binnen de leefwereld van de lln.
aanknopingspunten om muzikaal te werken. kan door gerichte materiaalkeuze, een thema, je
muzikale werkvorm ruim te kiezen.
Een muzikale opdracht:
Welke instrumenten bied je aan? Pas je keuze aan de opdracht aan.
DRAMAOPRACHTEN
De dramatische situatie:
Je bepaalt opdrachten waardoor lln. thema verkennen. In tweede fase werken lln. aan een scène waarin
ze het thema vormgeven vanuit het drama-element dat centraal staat. De leerlingen moeten goed weten
wat ze moeten doen. Daarom moeten in een opdracht de drie W’s goed zijn aangegeven: wie, wat,
waar.
1. Je bepaalt zelf de dramatische situatie
2. Je geeft twee elementen op. Het derde kiezen de lln. zelf
3. Je geeft slechts één spelelement op. De rest bepalen de lln.
HOOFDSTUK 5: HET CONCEPT VAN EEN MUZISCHE ACTIVITEIT
VIER ONDERDELEN VAN EEN CONCEPT
Concept = het basisidee van je muzische les, je kan in een oogopslag zien wat de essentie van je
muzische activiteit is.
WERKVOR
M OF
TECHNIEK
ONDERWER (DEEL)BOUWSTEEN
P
ALGEMEEN DOEL
EEN CONCEPT BEPALEN
Een idee vastleggen
Een concept bepaal je niet door willekeurig een onderwerp, werkvorm en domeindoel aan elkaar te
koppelen. Om een activiteit te maken start je bij voorkeur bij één van de uitgangspunten.
Daarna zet je de andere elementen van het concept vast.
Vertrekken van een onderwerp Vertrekken van een werkvorm Vertrekken van een domeindoel
Bv. maskers, kunstenaar,… Bv. zingen, muziekspel,… Bv. accepteren, generositeit,…
Soms kunnen de bovenste drie elementen (onderwerp, werkvorm, bouwsteen) niet altijd even sterk aan
bod komen. bv. onderwerp op voorgrond, techniek op voorgrond,…
Keep it simple
Maak je concept niet oeverloos ingewikkeld. Zoek een logische samenhang tussen de gebruikte
werkvorm en het domeinaspect. Het is niet zo dat alle mogelijke combinaties moeten kunnen.
HET NUT VAN EEN CONCEPT
Een lesconcept geeft richting aan je activiteit door vooraf af te bakenen wat je wil bereiken,
kun je doelgericht werken. Bovenste elementen van het concept zal je moeten vertalen in
concrete opdrachten
, Een lesconcept geeft richting aan de begeleiding het onderwerp, de werkvorm en het
domeineigen element bakent af waarover het in deze activiteit gaat. Het concept helpt je dus om
de activiteit te begeleiden, om het creatief proces te coachen.
Een lesconcept geeft richting aan de nabespreking om bespreking richting te geven kun je
opnieuw vanuit het concept vertrekken.
Een lesconcept kan zorgen voor vormen van samenhang als je lessen aan elkaar koppelt door
gemeenschappelijke elementen, verkrijg je samenhang.
Een concept kan ondersteunen bij het beschouwen wat je wil beschouwen hangt ook af van de
keuze die je maakt. Wil je inspiratie voor het onderwerp, wil je de werkvorm illustreren of kies je
iets om het domeindoel in de kijker te plaatsen?
HOOFDSTUK 6: MUZISCHE OPDRACHTEN
OPDRACHTEN BEDENKEN
Doe het zelf
Verfijnen van een
OPDRACH opdracht
T
BEDENKE de opdracht speels
maken,
N
evidente uitschakelen,
Doel bepalen
wat wil je bereiken met je Inhoud en vorm bepalen
opdracht? waaraan moeten de lln. voldoen
denk na over het thema en om de opdracht goed te vervullen?
verzin verschillende hoe moet de oefening worden
mogelijkheden uitgevoerd? (opstelling,
groepsverdeling,..)
Doel bepalen:
Eerst doel bepalen: is de opdracht gericht op het experimenteren, het vormgeven, het verwoorden, het
technisch oefenen, het concentreren of iets anders? Maak het doel even concreter.
Bv. Zoveel mogelijk handelingen ontdekken met een stoel.
Met houtskool verschillende lijnen kunnen maken.
Een melodielijn kunnen vasthouden, zonder tekst.
Inhoud en vorm bepalen:
Daarna bepaal je de inhoud en de vorm van de opdracht. De opdracht moet aansluiten bij het niveau
van de groep en je moet er je doel mee kunnen realiseren. Maak het niet te ingewikkeld, zoek het niet
te ver. Het gaat om iets heel tastbaars en haalbaars. Als je de structuur en de inhoud hebt, dan heb je de
basis van je opdracht. Nu kun je ze verfijnen.
Verfijnen van een opdracht:
Varieer in structuur, zodat de lln. niet steeds dezelfde soort opdrachten moeten uitvoeren.
Eventueel meer open of gesloten maken, afhankelijk van waar lln. in opbouw van activiteit staan
, Wil je creativiteit stimuleren? ga na of opdracht niet teveel uitnodigt tot evidente opl. Pas zo
nodig een van de drie creatieve denktechnieken toe in de formulering van de opdracht.
Is de opdracht voldoende concreet en duidelijk? zo niet moet je faseren.
Is de opdracht leuk om te doen? Indien lln. zwaar gemotiveerd moeten worden om opdracht uit
te voeren, moet je mss aan denken om de opdracht speelser te maken.
Moeilijkheidsgraden in de vorm van de opdracht
Je kunt een opdracht moeilijker of makkelijker maken door de vorm van de opdracht.
- Samen of individueel samenwerken is makkelijker
- Vrijblijvend of resultaatgericht zonder dat er meteen een product aan te pas komt, is minder
stressvol
- Groepsgericht of publieksgericht bij publiek voelt het onveiliger
- Korte opdrachten of lange opdrachten korte oefeningen vergen minder zorgen, lange
kunnen frustrerend zijn.
Ook inhoudelijk kun je spelen met de moeilijkheidsgraad van je opdrachten.
- Gemakkelijke of moeilijke doelstelling
- Minder of meer techniek hoe meer techniek opdracht vraagt, hoe moeilijker. Technische
zaken moet je afzonderlijk aanbrengen
- Eenvoudige of complexe opdrachten hoe meer vaardigheden en inzichten in een opdracht
zitten samengebald, hoe moeilijker. Opdrachten die één soort gedrag vragen, zijn makkelijker.
- Prettige of minder prettige opdrachten saaie of droge opdrachten zijn moeilijker dan
degene die fijn zijn om te doen.
=> Zorg voor een evenwicht tussen ruimte voor eigen inbreng en voldoende begrenzing. Met ruimte
voor eigen creativiteit en inbreng + met duidelijke criteria.
BEELDENDE OPDRACHTEN
Tijdsbesteding:
Beeldende opdrachten duren doorgaans langer dan andere domeinen.
Het is interessant om de beeldende opdracht, indien mogelijk, aan het begin van de activiteit korter te
maken. Je kunt een opdracht korter maken door ze te faseren (opdelen in kleine stapjes) of door
tussenopdrachten te bedenken.
- : iedereen moet tempo van de klas volgen
+ : sneller werken en lln. meer gevoel dat ze in creatief proces zitten.
Productgericht werken:
Ofwel werk je productgericht, maar hierbij durven lln. minder risico nemen. Kinderen durven meer als
ze weten dat het resultaat minder belangrijk is. Daarom is aangewezen om naast het productgerichte
ook ruimte te geven voor experimenteren. Hou de leerlingen hier wel van op de hoogte want ze willen
vaak iets mee naar huis nemen.
Materiaal verkennende opdrachten:
, Bij beeld aandacht besteden aan de manier waarop de leerlingen de beeldende probleemstelling
moeten realiseren. Besteed aandacht aan het materiaal dat lln. gebruiken en bijbehorende technieken.
Dit kan door experimenteren of goed voorbereidende demonstratie.
Creativiteit stimulerende opdrachten:
Bij beeld willen we dat lln. een persoonlijke invulling geven aan beeldende probleemstellingen. Je
kunt dit toevoegen door creatieve denktechnieken te verwerken in je opdrachtformulering. Na
verkennende opdrachten geef je inhoudelijke impulsen zodat lln. gerichter de opdracht invullen.
Beeldende opdrachten ontwerpen:
De drie elementen van het concept moeten zeker een plaats krijgen. Voorzie oefeningen waarbij ze de
drie elementen verkennen. De eindopdracht/ probleemstelling is een concrete invulling van je concept.
MUZIEKOPDRACHTEN
Concentratie:
Muziek vraagt concentratie. Creëer rustige concentratieopdrachten. Bv. gericht luisteren, juist mikken,
precies nabootsen,… soms kun je hulpmiddelen gebruiken zoals ogen dicht of blinddoek.
Exploreren en experimenteren:
Exploreren heeft als doel het materieel (instrument of stem) te verkennen. Puur op vlak van: hoe voelt
het aan, hoe zwaar is het,…
Hoe jonger de lln. hoe meer aandacht moet gaan naar deze fase. Anders als we direct overgaan naar
volgende stappen zullen ze nog spelen met het materiaal.
Experimenteren is verkennen van geluiden op 2 niveaus: verbreding en verdieping.
Verbreding = zoveel mogelijk versch. geluiden maken met materiaal.
Verdiepen = zoeken naar varianten van één geluid.
Als je werkt met nieuwe instrumenten dan best eerst verbreden daarna verdiepen.
Muzikale echtheid:
Goede muzikale opdracht moet op niveau zijn. Zoek binnen de leefwereld van de lln.
aanknopingspunten om muzikaal te werken. kan door gerichte materiaalkeuze, een thema, je
muzikale werkvorm ruim te kiezen.
Een muzikale opdracht:
Welke instrumenten bied je aan? Pas je keuze aan de opdracht aan.
DRAMAOPRACHTEN
De dramatische situatie:
Je bepaalt opdrachten waardoor lln. thema verkennen. In tweede fase werken lln. aan een scène waarin
ze het thema vormgeven vanuit het drama-element dat centraal staat. De leerlingen moeten goed weten
wat ze moeten doen. Daarom moeten in een opdracht de drie W’s goed zijn aangegeven: wie, wat,
waar.
1. Je bepaalt zelf de dramatische situatie
2. Je geeft twee elementen op. Het derde kiezen de lln. zelf
3. Je geeft slechts één spelelement op. De rest bepalen de lln.
