Jurisprudentie Bestuursrecht: Besluitvorming
Paul Krugerbrug II: onzelfstandig nadeelcompensatiebesluit
Doordat de provincie besloot een vaste brug te bouwen, was de scheepswerf van
verweerder niet meer te bereiken. Door deze uitoefening van
de publiekrechtelijke bevoegdheid leed de eigenaar van de scheepswerf schade.
De eigenaar van de scheepswerf verzocht om nadeelcompensatie. Dit werd in
Arrest Paul Krugerbrug I toegekend. De eigenaar was alleen niet tevreden: hij
wilde meer.
De burger gaat in beroep tegen het nadeel veroorzakende besluit omdat in dat
besluit ten onrechte geen nadeelcompensatie is toegekend of te weinig
nadeelcompensatie is toegekend en de bestuursrechter het besluit daarom zou
moeten vernietigen.
Indien een bestuursorgaan een discretionaire bevoegdheid heeft, dan moet de
eventuele schade in de belangenafweging worden betrokken. Als het
evenredigheidsbeginsel geen bezwaar vormt voor uitoefening van de
bevoegdheid moet het bestuursorgaan bezien of een burger voor compensatie in
aanmerking moet komen. De vergoeding kan beperkt blijven tot de schade die
het normaal maatschappelijk risico te boven gaat.
Windmill: privaatrechtelijk handelen overheid
In deze zaak ging het om een geschil tussen de Staat en Windmill BV. Windmill
heeft een bedrijf onder zich dat jaarlijks enorme hoeveelheden afvalstoffen loost
in de Nieuwe Waterweg. Windmill heeft voor het lozen van deze afvalstoffen een
vergunning aangevraagd bij de gemeente en deze toegewezen gekregen. Op
grond van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren heeft de gemeente het
recht om bepaalde financiële heffingsregelingen vast te stellen wanneer het gaat
om het verlenen van een vergunning voor het lozen van afvalstoffen. De Staat
vorderde dat Windmill zou stoppen met het lozen van afvalstoffen totdat hij
hiervoor een privaatrechtelijke vergunning heeft. De Staat meldde daarbij dat ze
niet tegen het lozen van de afvalstoffen is, maar dat hiervoor wel een reële
vergoeding moet worden betaald. Zowel de rechtbank als het Hof zijn beide tot
de conclusie gekomen dat de Staat geen bevoegdheid heeft om van Windmill een
privaatrechtelijke vergunning te eisen, en wijzen daarom beide de vordering af.
Rechtsregel: In sommige situaties heeft de Staat de mogelijkheid om een keuze
te maken om gebruik te maken van haar privaatrechtelijke bevoegdheden, in
plaats van haar publiekrechtelijke bevoegdheden. De Staat is niet geheel vrij in
deze keuze, ze is bij het maken van deze keuze gehouden aan bepaalde
richtlijnen. De Windmill-criteria luiden als volgt:
Geeft de wet regels over het gebruik van het privaatrecht om de
beleidsdoelen te bereiken?
o Zo ja, dan staat het antwoord in die regels
o Zo nee, dan is beslissend of het gebruik van het privaatrecht door
de overheid een onaanvaardbare doorkruising van het publiekrecht
betekent
De HR heeft een aantal gezichtspunten gegeven om te kijken wanneer er sprake
kan zijn van een onaanvaardbare doorkruising: Windmill-criteria II. Of er sprake is
van een onaanvaardbare doorkruising moet beoordeeld worden aan de hand van:
a. De inhoud en strekking van de publiekrechtelijke regeling;
b. De bescherming van de belangen van burgers in die regeling;
, c. Of de overheid met het publiekrecht een vergelijkbaar resultaat kan
worden behaald?
Kunst- en Antiekstudio Lelystad: toepassing criterium a) de inhoud en
strekking van de publiekrechtelijke regeling
De gemeente Lelystad verkocht een deel van een bedrijventerrein aan de kunst-
en antiekstudio. Als de kunst- en antiekstudio op dit terrein ruimten wilde
verhuren, was daar toestemming van de gemeente voor nodig. De studio
verhuurde een ruimte aan Leen Bakker zonder toestemming van de gemeente.
Volgens de studio mocht dit omdat het goedkeuringsrecht een regeling van de
WRO doorkruiste. De gemeente had helemaal geen privaatrechtelijke regeling
mogen treffen.
Rechtsvraag: Mag een bestuursorgaan voorwaarden verbinden aan
privaatrechtelijke overeenkomsten bij het uitoefenen van een publiekrechtelijke
bevoegdheid?
Oordeel HR: Uit de WRO vloeit volgens de Hoge Raad geen verbod op
privaatrechtelijk handelen door de overheid voort. Dat gemeente soortgelijke
voorwaarden verbond aan haar overeenkomsten was algemeen gebruikelijk. Als
dit ineens niet meer zou mogen zou dit de rechtszekerheid niet ten goede doen.
Rechtsregel: Indien er geen verbod voortvloeit uit de wet of er sprake is van een
ander beletsel mogen bestuursorganen privaatrechtelijk overeenkomsten sluiten
en hier ook voorwaarden aan verbinden
Leffers/Staat (Varkensmester): schadevergoeding bij onrechtmatig
overheidshandelen
Leffers heeft als beroep het mesten van varkens. Dit doet hij door middel van het
voeden van voedsel- en slachtafvallen aan de varkens. Hiervoor heeft hij de
benodigde papieren en vergunning aangevraagd. Na enige tijd wordt er in een
bedrijf dat ook door middel van voedsel- en slachtafvallen zijn varkens voedt de
Afrikaanse varkenspest ontdekt. De Minister van Landbouw en Visserij trok
daarop onmiddellijk de vergunning van Leffers in. Ook werd een nieuwe
ministeriële regeling ingevoerd; de Regeling Verbod Voedsel- en Slachtafvallen.
Doordat Leffers geen vergunning meer had om zijn varkens met voedsel- en
slachtafvallen te voeden, kon hij zijn bedrijf niet meer runnen. Hij moest een
ander voedersysteem gebruiken. De invoer van het nieuwe voedersysteem heeft
zoveel gekost dat Leffers bedrijf failliet is gegaan. Leffer vindt dat de minister
hiervoor aansprakelijk is, omdat deze geen rekening heeft gehouden met de
inrichting van zijn bedrijf bij het uitvaardigen van de Regeling. Leffers eist daarom
van de Staat een compensatie.
Rechtsregel: De Hoge Raad heeft de vraag of de Staat onrechtmatig heeft
gehandeld tegen Leffers bevestigend beantwoord. De Staat heeft na het
constateren van varkenspest in een bedrijf de vergunning van Leffers om varkens
te voeden met voedsel- en slachtafvallen ingetrokken. De Staat heeft namelijk
een ministeriële regeling, de Regeling Verbod Voedsel- en Slachtafvallen. Deze
regeling verbiedt eigenaren, houders of hoeders van varken om voedsel- of
slachtafvallen voorhanden te hebben of te vervoederen. Eerst was dit wel
toegestaan, mits men hiervoor een vergunning had.
Paul Krugerbrug II: onzelfstandig nadeelcompensatiebesluit
Doordat de provincie besloot een vaste brug te bouwen, was de scheepswerf van
verweerder niet meer te bereiken. Door deze uitoefening van
de publiekrechtelijke bevoegdheid leed de eigenaar van de scheepswerf schade.
De eigenaar van de scheepswerf verzocht om nadeelcompensatie. Dit werd in
Arrest Paul Krugerbrug I toegekend. De eigenaar was alleen niet tevreden: hij
wilde meer.
De burger gaat in beroep tegen het nadeel veroorzakende besluit omdat in dat
besluit ten onrechte geen nadeelcompensatie is toegekend of te weinig
nadeelcompensatie is toegekend en de bestuursrechter het besluit daarom zou
moeten vernietigen.
Indien een bestuursorgaan een discretionaire bevoegdheid heeft, dan moet de
eventuele schade in de belangenafweging worden betrokken. Als het
evenredigheidsbeginsel geen bezwaar vormt voor uitoefening van de
bevoegdheid moet het bestuursorgaan bezien of een burger voor compensatie in
aanmerking moet komen. De vergoeding kan beperkt blijven tot de schade die
het normaal maatschappelijk risico te boven gaat.
Windmill: privaatrechtelijk handelen overheid
In deze zaak ging het om een geschil tussen de Staat en Windmill BV. Windmill
heeft een bedrijf onder zich dat jaarlijks enorme hoeveelheden afvalstoffen loost
in de Nieuwe Waterweg. Windmill heeft voor het lozen van deze afvalstoffen een
vergunning aangevraagd bij de gemeente en deze toegewezen gekregen. Op
grond van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren heeft de gemeente het
recht om bepaalde financiële heffingsregelingen vast te stellen wanneer het gaat
om het verlenen van een vergunning voor het lozen van afvalstoffen. De Staat
vorderde dat Windmill zou stoppen met het lozen van afvalstoffen totdat hij
hiervoor een privaatrechtelijke vergunning heeft. De Staat meldde daarbij dat ze
niet tegen het lozen van de afvalstoffen is, maar dat hiervoor wel een reële
vergoeding moet worden betaald. Zowel de rechtbank als het Hof zijn beide tot
de conclusie gekomen dat de Staat geen bevoegdheid heeft om van Windmill een
privaatrechtelijke vergunning te eisen, en wijzen daarom beide de vordering af.
Rechtsregel: In sommige situaties heeft de Staat de mogelijkheid om een keuze
te maken om gebruik te maken van haar privaatrechtelijke bevoegdheden, in
plaats van haar publiekrechtelijke bevoegdheden. De Staat is niet geheel vrij in
deze keuze, ze is bij het maken van deze keuze gehouden aan bepaalde
richtlijnen. De Windmill-criteria luiden als volgt:
Geeft de wet regels over het gebruik van het privaatrecht om de
beleidsdoelen te bereiken?
o Zo ja, dan staat het antwoord in die regels
o Zo nee, dan is beslissend of het gebruik van het privaatrecht door
de overheid een onaanvaardbare doorkruising van het publiekrecht
betekent
De HR heeft een aantal gezichtspunten gegeven om te kijken wanneer er sprake
kan zijn van een onaanvaardbare doorkruising: Windmill-criteria II. Of er sprake is
van een onaanvaardbare doorkruising moet beoordeeld worden aan de hand van:
a. De inhoud en strekking van de publiekrechtelijke regeling;
b. De bescherming van de belangen van burgers in die regeling;
, c. Of de overheid met het publiekrecht een vergelijkbaar resultaat kan
worden behaald?
Kunst- en Antiekstudio Lelystad: toepassing criterium a) de inhoud en
strekking van de publiekrechtelijke regeling
De gemeente Lelystad verkocht een deel van een bedrijventerrein aan de kunst-
en antiekstudio. Als de kunst- en antiekstudio op dit terrein ruimten wilde
verhuren, was daar toestemming van de gemeente voor nodig. De studio
verhuurde een ruimte aan Leen Bakker zonder toestemming van de gemeente.
Volgens de studio mocht dit omdat het goedkeuringsrecht een regeling van de
WRO doorkruiste. De gemeente had helemaal geen privaatrechtelijke regeling
mogen treffen.
Rechtsvraag: Mag een bestuursorgaan voorwaarden verbinden aan
privaatrechtelijke overeenkomsten bij het uitoefenen van een publiekrechtelijke
bevoegdheid?
Oordeel HR: Uit de WRO vloeit volgens de Hoge Raad geen verbod op
privaatrechtelijk handelen door de overheid voort. Dat gemeente soortgelijke
voorwaarden verbond aan haar overeenkomsten was algemeen gebruikelijk. Als
dit ineens niet meer zou mogen zou dit de rechtszekerheid niet ten goede doen.
Rechtsregel: Indien er geen verbod voortvloeit uit de wet of er sprake is van een
ander beletsel mogen bestuursorganen privaatrechtelijk overeenkomsten sluiten
en hier ook voorwaarden aan verbinden
Leffers/Staat (Varkensmester): schadevergoeding bij onrechtmatig
overheidshandelen
Leffers heeft als beroep het mesten van varkens. Dit doet hij door middel van het
voeden van voedsel- en slachtafvallen aan de varkens. Hiervoor heeft hij de
benodigde papieren en vergunning aangevraagd. Na enige tijd wordt er in een
bedrijf dat ook door middel van voedsel- en slachtafvallen zijn varkens voedt de
Afrikaanse varkenspest ontdekt. De Minister van Landbouw en Visserij trok
daarop onmiddellijk de vergunning van Leffers in. Ook werd een nieuwe
ministeriële regeling ingevoerd; de Regeling Verbod Voedsel- en Slachtafvallen.
Doordat Leffers geen vergunning meer had om zijn varkens met voedsel- en
slachtafvallen te voeden, kon hij zijn bedrijf niet meer runnen. Hij moest een
ander voedersysteem gebruiken. De invoer van het nieuwe voedersysteem heeft
zoveel gekost dat Leffers bedrijf failliet is gegaan. Leffer vindt dat de minister
hiervoor aansprakelijk is, omdat deze geen rekening heeft gehouden met de
inrichting van zijn bedrijf bij het uitvaardigen van de Regeling. Leffers eist daarom
van de Staat een compensatie.
Rechtsregel: De Hoge Raad heeft de vraag of de Staat onrechtmatig heeft
gehandeld tegen Leffers bevestigend beantwoord. De Staat heeft na het
constateren van varkenspest in een bedrijf de vergunning van Leffers om varkens
te voeden met voedsel- en slachtafvallen ingetrokken. De Staat heeft namelijk
een ministeriële regeling, de Regeling Verbod Voedsel- en Slachtafvallen. Deze
regeling verbiedt eigenaren, houders of hoeders van varken om voedsel- of
slachtafvallen voorhanden te hebben of te vervoederen. Eerst was dit wel
toegestaan, mits men hiervoor een vergunning had.
