FARMACOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
1. farmacokinetiek en farmacodynamie .................................................................................................... 3
1.1 inleiding ............................................................................................................................................... 3
1.2 farmacokinetiek ................................................................................................................................... 4
1.2.1 absorptie .................................................................................................................................... 4
1.2.2 distributie ................................................................................................................................... 8
1.2.3 biotransformatie ........................................................................................................................ 8
1.2.4 excretie....................................................................................................................................... 9
1.3 farmacodynamie ................................................................................................................................ 10
1.3.1 affiniteit – efficaciteit ............................................................................................................... 11
2. wegen en technieken voor het toedienen van gm ................................................................................ 15
2.1 inleiding ............................................................................................................................................. 15
2.2 orale toediening ................................................................................................................................. 15
2.2.1 vaste geneesmiddelenvormen ................................................................................................. 15
2.2.2 vloeibare geneesmiddelen ....................................................................................................... 16
2.2.3 halfvaste geneesmiddelenvormen ........................................................................................... 18
2.3 parenterale voeding ........................................................................................................................... 18
2.3.1 injecteerbare geneesmiddelenvormen .................................................................................... 18
2.3.2 implantatievormen................................................................................................................... 23
2.4 topicale toedieningen ........................................................................................................................ 24
2.5 toediening via inhalatie ..................................................................................................................... 26
2.6 massamedicatie ................................................................................................................................. 26
3. geneesmiddeleninteracties, bijwerkingen en toxiciteit......................................................................... 27
3.1 geneesmiddeleninteracties ................................................................................................................ 27
3.2 bijwerkingen ...................................................................................................................................... 27
3.3 toxiciteit ............................................................................................................................................. 29
3.4 effect van toxines op lichaam ............................................................................................................ 29
3.5 behandelingsprotocols ....................................................................................................................... 29
4. GM-formulering + vaak gebruikte producten ....................................................................................... 30
4.1 inleiding ............................................................................................................................................. 30
4.2 anesthetica + analgetica .................................................................................................................... 30
4.3 ontstekingsremmers = nsaid’s + cortico’s + anti-histaminica ............................................................ 30
4.3.1 nsaid ......................................................................................................................................... 32
4.3.2 cortico’s .................................................................................................................................... 34
4.3.3 anti-histaminica ........................................................................................................................ 36
4.4 anti-infectieuze middelen .................................................................................................................. 37
4.4.1 desinfectantia en antiseptica ................................................................................................... 37
4.4.2 anti-bacteriële middelen .......................................................................................................... 38
4.4.3 anti-mycotica............................................................................................................................ 42
4.4.4 anti-parasitaire middelen ......................................................................................................... 43
4.4.5 anti-virale middelen ................................................................................................................. 44
4.5 antacida ............................................................................................................................................. 51
1
, 4.6 anti-diarreïca ..................................................................................................................................... 52
4.7 anti-emetica ....................................................................................................................................... 53
4.8 anti-neoplastica ................................................................................................................................. 53
4.9 hormonen .......................................................................................................................................... 54
4.10 laxativa .............................................................................................................................................. 55
4.11 natuurlijke supplementen .................................................................................................................. 55
4.12 vitamines en mineralen...................................................................................................................... 55
5. het register voor diergeneesmiddelen voor da en veehouder............................................................... 56
5.1 geneesmiddelendepot bij de da ......................................................................................................... 57
5.1.1 definitie depot .......................................................................................................................... 57
5.1.2 aanvraag depot ........................................................................................................................ 57
5.1.3 bevoorrading depot ................................................................................................................. 57
5.1.4 verschaffing en toediening vanuit het depot ........................................................................... 59
5.1.5 administratie van het depot ..................................................................................................... 59
5.2 het toedienen, verschaffen en voorschrijven van gm ........................................................................ 60
5.2.1 toediening van gm .................................................................................................................... 61
5.2.2 verschaffing van gm ................................................................................................................. 62
5.2.3 voorschrijven van gm ............................................................................................................... 63
5.3 geneesmiddelen op het bedrijf........................................................................................................... 65
5.3.1 administratie op het bedrijf ..................................................................................................... 66
5.3.2 de keuze van een da ................................................................................................................. 67
5.3.3 geneesmiddelengebruik op het landbouwbedrijf .................................................................... 68
5.3.4 het verhandelen van recent behandelde dieren ...................................................................... 69
5.3.5 handel in gm ............................................................................................................................. 70
5.4 bijzondere geneesmiddelen ............................................................................................................... 71
5.4.1 psychotrope stoffen en verdovende middelen ........................................................................ 71
5.4.2 antibiotica ................................................................................................................................ 71
5.4.3 stoffen met hormonale, anti-hormonale, beta-adrenergische of productiestimulerende
werking 73
5.4.4 bepaalde immunologische middelen ....................................................................................... 73
5.4.5 gemedicineerde veevoeders .................................................................................................... 73
5.5 sanitel-med ........................................................................................................................................ 74
2
, 1. FARMACOKINETIEK EN FARMACODYNAMIE
1.1 INLEIDING
Farmacokinetiek = wijze waarop farmaca door het lichaam worden verwerkt (wat doen wij met het
farmacon?)
Farmacodynamie: beschrijft de wijze waarop farmaca op het lichaam inwerken (wat doe het farmacon
met ons?)
Wat is farmacologie?
- = Studie van de eigenschappen van medicijnen en hun effecten op levende organismen
- Pharmacon : Grieks voor drug/medicijn
- Logie: studie van
- Klinische farmacologie (farmacotherapeutica) à studie van effecten van medicijn op ziekte
- Farmacon = stof die na toediening een specifiek effect heeft op het lichaam
o Vb. atropine: pupillen openzetten, stoppen met kwijlen
Oorsprong van medicatie
- Over de eeuwen heen:
o Religieuze doeleinden, ter genezing of als genotsmiddel vb. alcohol en opium
o Initieel vaak plantaardige oorsprong: tabak, strychine, digitalis, atropine…
o Vanaf 19e eeuw:
§ Synthetiseren van farmaca à veiliger en effectiever
§ Minerale en dierlijke oorsprong
o Nu: genetically engineered drugs =super duur
- Farmacie = ontwikkelen en bereiden van geneesmiddelen
- Herkomst geneesmiddelen
o Plantaardig: morfine
o Dierlijk: hormonen
o Scheikundige industrie
o Bacteriën, schimmels (AB, vaccins)
o Recombinant DNA technologie (EPO, insuline)
§ EPO = erythropoëtine: voor meer rode bloedcellen aan te maken; meer
capaciteit om zuurstof op te nemen in het lichaam
Geneesmiddelen onderzoek
- Registratieprocedure GM
- Grondig kwalitatief OZ
- Preklinisch OZ (in vitro/proefdieren)
- Klinisch OZ: 4 fasen
o 1: gezonde vrijwilligers
o 2: patiënten (informed consent)
o 3: clinical trial
o 4: na-onderzoek
- GM-commissie à registratie
• Kwaliteitscontroles
• Dan preklinische onderzoeken (labo op celkweken of er schadelijke
effecten zijn)
- Merknaam ® + bijsluiter à handel
o Actief bestanddeel kennen, niet merknaam à er zijn meerdere merknamen met
hetzelfde actief bestanddeel
Naamgeving geneesmiddelen
- Scheikundige naam: niet kennen
- Generische naam (soortnaam): wel kennen
o Vb. meloxicam = actieve bestanddeel
- Merknaam = geregistreerd product
o Vb. metacam® à meloxicam
3
, o Vb. acticam® à meloxicam
- Na verloop patent à generische GM op de markt à goedkoper
Na diagnose van aandoening
- 1: Bepaling type GM voor therapie
- 2: Formulering GM (tablet, siroop, vloeistof, suspensie…) + toedieningsweg (oraal,
subcutaan…)
- 3: Dosis + ratio bepalen
- Kennis van verschillende soorten GM!
Aflevering geneesmiddelen
- Vrij verkrijgbaar = zonder voorschrift
- Medisch voorschrift of recept
o DA à APT
o R/ = recipe (naam, vorm, dosis)
o DT = da tales (totale hoeveelheid)
o S/ = signitara (posologie) = halve tablet 2x daags gedurende 1° dagen; kunnen
interpreteren en berekenen
- Magistrale bereidingen: apotheek maakt het zelf
- Farmaceutische producten
1.2 FARMACOKINETIEK
- Het lot van het GM doorheen stradia:
o Absorptie = wanneer het lichaam van het dier binnenkomt, tot het in de bloedbaan
terecht komt
o Distributie = verdeling over het lichaam, moet naar de juiste plaats geraken
o Biotransformatie = belangrijk: lever, zet medicatie om in actieve en inactieve
bestanddelen
o Excretie: vb. via urine
à concentratie geneesmiddel en zijn metabolieten
à koers tegen de tijd
1.2.1 ABSORPTIE
Definities
= Vermogen van weefsels om van buitenaf komende stoffen in zich op te nemen
= Opname van stof in circulatie vanuit toedieningsplaats
- Met een bepaalde snelheid
o Toedieningsvorm: vloeibaar sneller dan tabletvorm
o Toedieningsweg: IM sneller dan SC, beter doorbloed
o Fysico-chemische eigenschappen: bepaalde tabletten op een andere manier
geformuleerd
- In een bepaalde hoeveelheid
o Komt alle werkzame stof vrij?
o Alle werkzame stoffen geabsorbeerd?
o First-pass effect?
- AUC = area under curve = opp. Onder de curve
o Verloop tussen plasmaconcentratie en tijd
o Maat voor biologische beschikbaarheid GM
Biologische beschikbaarheid = F
- = De mate waarin een GM geabsorbeerd wordt en de algemene circulatie bereikt
4
INHOUDSOPGAVE
1. farmacokinetiek en farmacodynamie .................................................................................................... 3
1.1 inleiding ............................................................................................................................................... 3
1.2 farmacokinetiek ................................................................................................................................... 4
1.2.1 absorptie .................................................................................................................................... 4
1.2.2 distributie ................................................................................................................................... 8
1.2.3 biotransformatie ........................................................................................................................ 8
1.2.4 excretie....................................................................................................................................... 9
1.3 farmacodynamie ................................................................................................................................ 10
1.3.1 affiniteit – efficaciteit ............................................................................................................... 11
2. wegen en technieken voor het toedienen van gm ................................................................................ 15
2.1 inleiding ............................................................................................................................................. 15
2.2 orale toediening ................................................................................................................................. 15
2.2.1 vaste geneesmiddelenvormen ................................................................................................. 15
2.2.2 vloeibare geneesmiddelen ....................................................................................................... 16
2.2.3 halfvaste geneesmiddelenvormen ........................................................................................... 18
2.3 parenterale voeding ........................................................................................................................... 18
2.3.1 injecteerbare geneesmiddelenvormen .................................................................................... 18
2.3.2 implantatievormen................................................................................................................... 23
2.4 topicale toedieningen ........................................................................................................................ 24
2.5 toediening via inhalatie ..................................................................................................................... 26
2.6 massamedicatie ................................................................................................................................. 26
3. geneesmiddeleninteracties, bijwerkingen en toxiciteit......................................................................... 27
3.1 geneesmiddeleninteracties ................................................................................................................ 27
3.2 bijwerkingen ...................................................................................................................................... 27
3.3 toxiciteit ............................................................................................................................................. 29
3.4 effect van toxines op lichaam ............................................................................................................ 29
3.5 behandelingsprotocols ....................................................................................................................... 29
4. GM-formulering + vaak gebruikte producten ....................................................................................... 30
4.1 inleiding ............................................................................................................................................. 30
4.2 anesthetica + analgetica .................................................................................................................... 30
4.3 ontstekingsremmers = nsaid’s + cortico’s + anti-histaminica ............................................................ 30
4.3.1 nsaid ......................................................................................................................................... 32
4.3.2 cortico’s .................................................................................................................................... 34
4.3.3 anti-histaminica ........................................................................................................................ 36
4.4 anti-infectieuze middelen .................................................................................................................. 37
4.4.1 desinfectantia en antiseptica ................................................................................................... 37
4.4.2 anti-bacteriële middelen .......................................................................................................... 38
4.4.3 anti-mycotica............................................................................................................................ 42
4.4.4 anti-parasitaire middelen ......................................................................................................... 43
4.4.5 anti-virale middelen ................................................................................................................. 44
4.5 antacida ............................................................................................................................................. 51
1
, 4.6 anti-diarreïca ..................................................................................................................................... 52
4.7 anti-emetica ....................................................................................................................................... 53
4.8 anti-neoplastica ................................................................................................................................. 53
4.9 hormonen .......................................................................................................................................... 54
4.10 laxativa .............................................................................................................................................. 55
4.11 natuurlijke supplementen .................................................................................................................. 55
4.12 vitamines en mineralen...................................................................................................................... 55
5. het register voor diergeneesmiddelen voor da en veehouder............................................................... 56
5.1 geneesmiddelendepot bij de da ......................................................................................................... 57
5.1.1 definitie depot .......................................................................................................................... 57
5.1.2 aanvraag depot ........................................................................................................................ 57
5.1.3 bevoorrading depot ................................................................................................................. 57
5.1.4 verschaffing en toediening vanuit het depot ........................................................................... 59
5.1.5 administratie van het depot ..................................................................................................... 59
5.2 het toedienen, verschaffen en voorschrijven van gm ........................................................................ 60
5.2.1 toediening van gm .................................................................................................................... 61
5.2.2 verschaffing van gm ................................................................................................................. 62
5.2.3 voorschrijven van gm ............................................................................................................... 63
5.3 geneesmiddelen op het bedrijf........................................................................................................... 65
5.3.1 administratie op het bedrijf ..................................................................................................... 66
5.3.2 de keuze van een da ................................................................................................................. 67
5.3.3 geneesmiddelengebruik op het landbouwbedrijf .................................................................... 68
5.3.4 het verhandelen van recent behandelde dieren ...................................................................... 69
5.3.5 handel in gm ............................................................................................................................. 70
5.4 bijzondere geneesmiddelen ............................................................................................................... 71
5.4.1 psychotrope stoffen en verdovende middelen ........................................................................ 71
5.4.2 antibiotica ................................................................................................................................ 71
5.4.3 stoffen met hormonale, anti-hormonale, beta-adrenergische of productiestimulerende
werking 73
5.4.4 bepaalde immunologische middelen ....................................................................................... 73
5.4.5 gemedicineerde veevoeders .................................................................................................... 73
5.5 sanitel-med ........................................................................................................................................ 74
2
, 1. FARMACOKINETIEK EN FARMACODYNAMIE
1.1 INLEIDING
Farmacokinetiek = wijze waarop farmaca door het lichaam worden verwerkt (wat doen wij met het
farmacon?)
Farmacodynamie: beschrijft de wijze waarop farmaca op het lichaam inwerken (wat doe het farmacon
met ons?)
Wat is farmacologie?
- = Studie van de eigenschappen van medicijnen en hun effecten op levende organismen
- Pharmacon : Grieks voor drug/medicijn
- Logie: studie van
- Klinische farmacologie (farmacotherapeutica) à studie van effecten van medicijn op ziekte
- Farmacon = stof die na toediening een specifiek effect heeft op het lichaam
o Vb. atropine: pupillen openzetten, stoppen met kwijlen
Oorsprong van medicatie
- Over de eeuwen heen:
o Religieuze doeleinden, ter genezing of als genotsmiddel vb. alcohol en opium
o Initieel vaak plantaardige oorsprong: tabak, strychine, digitalis, atropine…
o Vanaf 19e eeuw:
§ Synthetiseren van farmaca à veiliger en effectiever
§ Minerale en dierlijke oorsprong
o Nu: genetically engineered drugs =super duur
- Farmacie = ontwikkelen en bereiden van geneesmiddelen
- Herkomst geneesmiddelen
o Plantaardig: morfine
o Dierlijk: hormonen
o Scheikundige industrie
o Bacteriën, schimmels (AB, vaccins)
o Recombinant DNA technologie (EPO, insuline)
§ EPO = erythropoëtine: voor meer rode bloedcellen aan te maken; meer
capaciteit om zuurstof op te nemen in het lichaam
Geneesmiddelen onderzoek
- Registratieprocedure GM
- Grondig kwalitatief OZ
- Preklinisch OZ (in vitro/proefdieren)
- Klinisch OZ: 4 fasen
o 1: gezonde vrijwilligers
o 2: patiënten (informed consent)
o 3: clinical trial
o 4: na-onderzoek
- GM-commissie à registratie
• Kwaliteitscontroles
• Dan preklinische onderzoeken (labo op celkweken of er schadelijke
effecten zijn)
- Merknaam ® + bijsluiter à handel
o Actief bestanddeel kennen, niet merknaam à er zijn meerdere merknamen met
hetzelfde actief bestanddeel
Naamgeving geneesmiddelen
- Scheikundige naam: niet kennen
- Generische naam (soortnaam): wel kennen
o Vb. meloxicam = actieve bestanddeel
- Merknaam = geregistreerd product
o Vb. metacam® à meloxicam
3
, o Vb. acticam® à meloxicam
- Na verloop patent à generische GM op de markt à goedkoper
Na diagnose van aandoening
- 1: Bepaling type GM voor therapie
- 2: Formulering GM (tablet, siroop, vloeistof, suspensie…) + toedieningsweg (oraal,
subcutaan…)
- 3: Dosis + ratio bepalen
- Kennis van verschillende soorten GM!
Aflevering geneesmiddelen
- Vrij verkrijgbaar = zonder voorschrift
- Medisch voorschrift of recept
o DA à APT
o R/ = recipe (naam, vorm, dosis)
o DT = da tales (totale hoeveelheid)
o S/ = signitara (posologie) = halve tablet 2x daags gedurende 1° dagen; kunnen
interpreteren en berekenen
- Magistrale bereidingen: apotheek maakt het zelf
- Farmaceutische producten
1.2 FARMACOKINETIEK
- Het lot van het GM doorheen stradia:
o Absorptie = wanneer het lichaam van het dier binnenkomt, tot het in de bloedbaan
terecht komt
o Distributie = verdeling over het lichaam, moet naar de juiste plaats geraken
o Biotransformatie = belangrijk: lever, zet medicatie om in actieve en inactieve
bestanddelen
o Excretie: vb. via urine
à concentratie geneesmiddel en zijn metabolieten
à koers tegen de tijd
1.2.1 ABSORPTIE
Definities
= Vermogen van weefsels om van buitenaf komende stoffen in zich op te nemen
= Opname van stof in circulatie vanuit toedieningsplaats
- Met een bepaalde snelheid
o Toedieningsvorm: vloeibaar sneller dan tabletvorm
o Toedieningsweg: IM sneller dan SC, beter doorbloed
o Fysico-chemische eigenschappen: bepaalde tabletten op een andere manier
geformuleerd
- In een bepaalde hoeveelheid
o Komt alle werkzame stof vrij?
o Alle werkzame stoffen geabsorbeerd?
o First-pass effect?
- AUC = area under curve = opp. Onder de curve
o Verloop tussen plasmaconcentratie en tijd
o Maat voor biologische beschikbaarheid GM
Biologische beschikbaarheid = F
- = De mate waarin een GM geabsorbeerd wordt en de algemene circulatie bereikt
4
