H1: CELLEN ZIJN DE
FUNDAMENTELE EENHEDEN VAN
HET LEVEN
1.1 SOORTEN CELLEN EN HUN EVOLUTIE
Cellen= fundamentele bouwstenen van de levende materie kleine eenheden
- Membraam
- Waterig milieu (biomoleculen)
Biomoleculen= lipiden, suikers, DNA, etc.
- Ontstaan Aarde: ± 4,6 miljard jaar geleden
- Eerste cellen: ± 4 miljard jaar geleden, eenvoudig gebouwd
- Eukaryoten: ± 3 miljard jaar geleden eerder dan prokaryoten
- Meercellige organismen: ± 1,7 miljard jaar geleden
1.1.1 CLASSIFICATIE VAN CELLEN
PROKARYOTEN EUKARYOTEN
Bacteriën Gisten, planten, dieren
Geen kern Kern
Geen celorganellen Organellen
Geen cytoskelet Cytoskelet gisten + planten
Celwand Soms celwand
Meestal ééncelligen Ééncelligen en multicellulair
DNA: 1 circulair molecule 1 – 5 .10 6
1 of meer lineaire moleculen 1.5 . 107
baseparen – 5 .109 baseparen
Eukaryoten:
- Wel een celwand planten, schimmels, sommige protisten
- Geen celwand dieren
Prokaryoten: Altijd eencellig kunnen wel in kolonies leven, maar vormen geen echt
meercellig organisme
1.1.2 EVOLUTIE VAN CELLEN
Eubacteriën:
- Onschadelijke bacteriën, bijvoorbeeld E. coli
- Meestal enkele micrometers groot
- Sferisch of staafvormig
- Kunnen zich snel voortplanten
,Archae bacteriën= zeer resistent (gelijkenissen eukaryoten later afgesplitst dan
eubacteriën)
- Warmwaterbronnen (80°C)
- Afwezigheid van zuurstof (in sedimenten in zee)
- Zure omgeving (maag)
Ontstaan celkern
Uit primitieve cel: Drie soorten cellen ontstaan
Eukaryoten splitsen later af van archaea bacteriën
Bij eubacteriën meteen afsplitsing
Archaea later afsplitsing in evolutie lijken meer op eukaryoten dan
eubacteriën
Kritische stap tijdens evolutie: Ontstaan van cellen die celorganellen bevatten, dit was
het gevolg van associatie van een prokaryote cel met een voorloper cel van de
eukaryoten
Mijlpalen:
- Opsplitsing tussen archaea
- Ontstaan celkern
- Opnemen bacterie ter vorming van mitochondriën
- Opnemen cyanobacterie ter vorming van chloroplasten
Archaea: vroege tak van het leven lijken genetisch meer op eukaryoten, maar
blijven prokaryoten! (dicht verwand)
Evolutie van eukaryote cellen (Endosymbiose-theorie): incorporatie van bacterie in
voorloper van een eukaryote cel
- Oer-eukaryote cel nam een bacterie op → bacterie omgeven door membraan →
evolueert tot mitochondrium
- Later opname van cyanobacterie → wordt chloroplast → fotosynthese mogelijk
Theorie verklaart ontstaan van organellen door symbiose met bacteriën
Mitochondriën:
, - Ontstaan door opname van een bacterie → omgeven door dubbel membraan
- Kunnen zichzelf verdubbelen
- Grootte vergelijkbaar met bacteriën
- Bevatten eigen DNA en eigen ribosomen (meer gelijkend op bacteriën dan op
eukaryoten)
Dia 9 (voorbeeld vragen)
Multi cellulaire organismen: 1,7 miljard jaar geleden ontstaan door associaties van
eencellige eukaryoten
Voorbeelden prokaryoten
Prokaryoten kunnen veel verschillende vormen aannemen:
Zijn eencellig, maar kunnen samenkomen tot een meercellige structuur (blauw)
- Bolvormig bv. Streptococcus
- Staafvormig bv. Salmonella
- Spiraalvormig bv. Syfilis
1.1.3 TOEPASSING IN ONDERZOEK
Bacteriën in biotechnologie:
- Gebruikt voor productie van eiwitten voor onderzoek en therapie
FUNDAMENTELE EENHEDEN VAN
HET LEVEN
1.1 SOORTEN CELLEN EN HUN EVOLUTIE
Cellen= fundamentele bouwstenen van de levende materie kleine eenheden
- Membraam
- Waterig milieu (biomoleculen)
Biomoleculen= lipiden, suikers, DNA, etc.
- Ontstaan Aarde: ± 4,6 miljard jaar geleden
- Eerste cellen: ± 4 miljard jaar geleden, eenvoudig gebouwd
- Eukaryoten: ± 3 miljard jaar geleden eerder dan prokaryoten
- Meercellige organismen: ± 1,7 miljard jaar geleden
1.1.1 CLASSIFICATIE VAN CELLEN
PROKARYOTEN EUKARYOTEN
Bacteriën Gisten, planten, dieren
Geen kern Kern
Geen celorganellen Organellen
Geen cytoskelet Cytoskelet gisten + planten
Celwand Soms celwand
Meestal ééncelligen Ééncelligen en multicellulair
DNA: 1 circulair molecule 1 – 5 .10 6
1 of meer lineaire moleculen 1.5 . 107
baseparen – 5 .109 baseparen
Eukaryoten:
- Wel een celwand planten, schimmels, sommige protisten
- Geen celwand dieren
Prokaryoten: Altijd eencellig kunnen wel in kolonies leven, maar vormen geen echt
meercellig organisme
1.1.2 EVOLUTIE VAN CELLEN
Eubacteriën:
- Onschadelijke bacteriën, bijvoorbeeld E. coli
- Meestal enkele micrometers groot
- Sferisch of staafvormig
- Kunnen zich snel voortplanten
,Archae bacteriën= zeer resistent (gelijkenissen eukaryoten later afgesplitst dan
eubacteriën)
- Warmwaterbronnen (80°C)
- Afwezigheid van zuurstof (in sedimenten in zee)
- Zure omgeving (maag)
Ontstaan celkern
Uit primitieve cel: Drie soorten cellen ontstaan
Eukaryoten splitsen later af van archaea bacteriën
Bij eubacteriën meteen afsplitsing
Archaea later afsplitsing in evolutie lijken meer op eukaryoten dan
eubacteriën
Kritische stap tijdens evolutie: Ontstaan van cellen die celorganellen bevatten, dit was
het gevolg van associatie van een prokaryote cel met een voorloper cel van de
eukaryoten
Mijlpalen:
- Opsplitsing tussen archaea
- Ontstaan celkern
- Opnemen bacterie ter vorming van mitochondriën
- Opnemen cyanobacterie ter vorming van chloroplasten
Archaea: vroege tak van het leven lijken genetisch meer op eukaryoten, maar
blijven prokaryoten! (dicht verwand)
Evolutie van eukaryote cellen (Endosymbiose-theorie): incorporatie van bacterie in
voorloper van een eukaryote cel
- Oer-eukaryote cel nam een bacterie op → bacterie omgeven door membraan →
evolueert tot mitochondrium
- Later opname van cyanobacterie → wordt chloroplast → fotosynthese mogelijk
Theorie verklaart ontstaan van organellen door symbiose met bacteriën
Mitochondriën:
, - Ontstaan door opname van een bacterie → omgeven door dubbel membraan
- Kunnen zichzelf verdubbelen
- Grootte vergelijkbaar met bacteriën
- Bevatten eigen DNA en eigen ribosomen (meer gelijkend op bacteriën dan op
eukaryoten)
Dia 9 (voorbeeld vragen)
Multi cellulaire organismen: 1,7 miljard jaar geleden ontstaan door associaties van
eencellige eukaryoten
Voorbeelden prokaryoten
Prokaryoten kunnen veel verschillende vormen aannemen:
Zijn eencellig, maar kunnen samenkomen tot een meercellige structuur (blauw)
- Bolvormig bv. Streptococcus
- Staafvormig bv. Salmonella
- Spiraalvormig bv. Syfilis
1.1.3 TOEPASSING IN ONDERZOEK
Bacteriën in biotechnologie:
- Gebruikt voor productie van eiwitten voor onderzoek en therapie
