Vergelijkende Tabel Precedentenleer
Land Rechtsstelsel Precedentenleer
Engeland Common law - Gebondenheid aan precedenten van hogere rechters in
gelijkaardige gevallen
- Zelfs wnr rechter meent dat foute oplossing is à dan zal
wetgever de wet moeten wijzigen als oplossing voor dit
probleem
- Historische verkalking: versterkte het gezag van rondreizende
rechters
- Voordelen:
o Rechtszekerheid en voorspelbaarheid van recht
- Nadelen:
o Verstarring
o Soms onjuist en maatschappelijk onverantwoord
o Complexiteit als aantal precedenten te groot wordt
- Geldt voor iedereen dus niet alleen tss partijen
- Onmiddellijke precentenwerking ook al kan beslissing nog
worden aangevochten <-> bij ons pas kracht van gewijsde
indien men niet meer in hoger beroep kan gaan
- Enkel voor uitspraken van hogere rechter <-> bij ons kracht
van gewijde voor elke beslissing
- slaat enkel op ratio decidendi (redenering van de beslissing)<-
> kracht van gewijsde slaat op gehele beslissing
- follwoing-applying: Men past precedent toe wanneer men van
oordeel is dat de feiten gelijk zijn
- explaining: Precedent bespreken en uitleg aan geven
- refusal to follow: Precedent kan men niet volgen à kan alleen
maar als het gaat om een precedent van rechter in gelijke rang
- Reversal: Precedent kan worden hervormd in hoger beroep
- Overruling: precedent wordt niet meer gevolgd omdat het
wordt gewijzigd door het rechtscollege zelf
- Distinguishing: rekening houden met een bepaalde factor die
doorslaggevend is om precedent niet meer te volgen.
o Moet van zulks belang zijn dat het precedent niet kan
worden toegepast omwille van het fundamenteel
verschil
o Hierdoor zal rechtscreatie plaatsvinden
- Changed conditions:
o Situatie waarin het precedent niet meer toepasselijk
geacht wordt omdat de omstandigheden zo
fundamenteel anders zijn
Charlotte Vleminx
, - Overruling in de House of Lords: wanneer ze dit doen dan
ontstaat een nieuw precedent die moet worden toegepast
door lagere rechters.
- Wat in Europa: kan niet onverkort worden overgenomen in
Europa, omdat ons rechtssysteem karakteristieken heeft die
dit moeilijk maken
o Om te kunnen werken is er nood aan goede publicatie
o In BE zouden er te veel precedenten kunnen worden
uitgesproken omdat er een brede toegang is tot
hoogste rechter <-> in VK is die toegang veel beperkter
door leaf of appeal
o In NL heel weinig publicatie dus moeilijk precedent
dan toepassen
Verenigde Common law - Minder strikt toegepast dan UK
Staten - Men is veel meer bereid om aan overruling te doen <-> UK
- Reden van verschil tss VS en UK:
o In VS voorbehoud van aanpassing aan de plaatselijke
omstandigheden
o In VS verschillende staten met een eigen privaat
rechtssysteem à veelheid aan verschillende
rechtssystemen met verschillende rechtsregels
o Rechter wordt gezien als soort social engineer:
§ Rechter moet aan rechtsvorming en
rechtscreatie kunnen doen
§ Moet zich kunnen aanpassen aan
maatschappelijke leven
§ Rechters worden in VS verkozen en men
aanvaard dus dat deze een beleid moeten
kunnen voeren
- Echter toepassing niet onderschatten: pas afwijken indien er
bijzondere motieven zijn
- Prospective overruling: men maakt duidelijk dat men de
rechtspraak gaat wijzigen, passen dit nog niet toe op het
hangende geding maar gaan het wel toepassen in de
toekomst
o Zo wil men rechtszekerheid bevorderen
o In UK nog niet aanvaard
Duitsland en Civil law - Ondanks dat ze geen common law toepassen is er wel zekere
Frankrijk mate sprake van precedentenwerking
- RS van hogere rechtscolleges
- Ook zo voor BE bij HVC
- Geen bindende juridische verplichting
- Reden waarom systeem zoals in UK en VS niet zou werken:
o Weinig bekend over de feiten die aanleiding geven tot
de uitspraak à dus moeilijk om dan systeem van
precedenten te kunnen toepassen
Charlotte Vleminx
, o In common law zijn feiten van belang om aan
distinguishing opinion te kunnen doen
Overruling en moduleren van rechtspraak
in de tijd bij ons
Land Uitleg (lees samenvatting voor uitgebreide uitleg)
België - Maar twee arresten waarin HVC uitdrukkelijk gezegd dat ze gingen afwijkend van
hun rechtspraak
- Geen prospective overruling
- HVC eigent zich wel bevoegdheid toe om arresten van GwH te moduleren in de
tijd à temporele modulering
o Dus niet van eigen RS maar wel van RS van andere colleges
o Zie verschillende arresten
- Arresten van HVC waarin men de beslissing neemt om de gevolgen van de
rechtspraak van andere rechtbanken in de tijd te moduleren (voornamelijk van het
GwH)
o Gaan bijna allemaal over art 29bis WAM-wet
§ Arrest 1: ongeval met tram en zwakke weggebruiker: vroeger tram
uitgesloten van toepassing WAM wet à GwH in 1998 beslist dat dit
schending was van gelijkheidsbeginsel à HVC gaat zich moeten
uitspreken of die RS dan kan worden toegepast op feiten die zich
voor 1998 hebben voorgedaan.
• Beslist omwille van rechtszekerheid dat niet kon worden
toegepast op eerdere gevallen (dus voor 1998)
• Gevolgen van arrest GwH worden zo gemoduleerd in de tijd
§ Arrest 2: gaat ook over ongevallen met tram maar dan na 1998
• HVC besloten dat ze als hoogste rechter zelf kunnen
optreden om een ongrondwettigheid te doen ophouden
ingeval de wetgever niet is opgetreden en dus kunnen ze art
29bis WAM van toepassing verklaren op spoorvoertuigen
§ IS WEL NOG GEEN PROSPECTIEVE OVERRULING1
§ Het is eerder temporeel moduleren van RS dan echt wijzigen van
eigen RS
- Vanaf 2007: GwH kan bepaalde gevolgen van ongrondwettigheid zelf handhaven
Nederland - Nederlandse Hoge raad in 3 arresten strijd met wat eigen wetgever bepaalde, de
wijziging va wetgeving in de tijd gemoduleerd
o Arrest 1: gaat over wet waarbij op snellere wijze de niet-ontvankelijkheid
van cassatieberoep kan worden beslist. Werd onmiddellijk van toepassing
verklaard. Er was geen overgangsrecht.
1
Prospectieve overruling: een rechterlijke techniek waarbij een rechter een nieuwe interpretatie van
het recht invoert, maar beslist dat die alleen geldt voor de toekomst en niet voor feiten of
rechtsverhoudingen uit het verleden.
Charlotte Vleminx
Land Rechtsstelsel Precedentenleer
Engeland Common law - Gebondenheid aan precedenten van hogere rechters in
gelijkaardige gevallen
- Zelfs wnr rechter meent dat foute oplossing is à dan zal
wetgever de wet moeten wijzigen als oplossing voor dit
probleem
- Historische verkalking: versterkte het gezag van rondreizende
rechters
- Voordelen:
o Rechtszekerheid en voorspelbaarheid van recht
- Nadelen:
o Verstarring
o Soms onjuist en maatschappelijk onverantwoord
o Complexiteit als aantal precedenten te groot wordt
- Geldt voor iedereen dus niet alleen tss partijen
- Onmiddellijke precentenwerking ook al kan beslissing nog
worden aangevochten <-> bij ons pas kracht van gewijsde
indien men niet meer in hoger beroep kan gaan
- Enkel voor uitspraken van hogere rechter <-> bij ons kracht
van gewijde voor elke beslissing
- slaat enkel op ratio decidendi (redenering van de beslissing)<-
> kracht van gewijsde slaat op gehele beslissing
- follwoing-applying: Men past precedent toe wanneer men van
oordeel is dat de feiten gelijk zijn
- explaining: Precedent bespreken en uitleg aan geven
- refusal to follow: Precedent kan men niet volgen à kan alleen
maar als het gaat om een precedent van rechter in gelijke rang
- Reversal: Precedent kan worden hervormd in hoger beroep
- Overruling: precedent wordt niet meer gevolgd omdat het
wordt gewijzigd door het rechtscollege zelf
- Distinguishing: rekening houden met een bepaalde factor die
doorslaggevend is om precedent niet meer te volgen.
o Moet van zulks belang zijn dat het precedent niet kan
worden toegepast omwille van het fundamenteel
verschil
o Hierdoor zal rechtscreatie plaatsvinden
- Changed conditions:
o Situatie waarin het precedent niet meer toepasselijk
geacht wordt omdat de omstandigheden zo
fundamenteel anders zijn
Charlotte Vleminx
, - Overruling in de House of Lords: wanneer ze dit doen dan
ontstaat een nieuw precedent die moet worden toegepast
door lagere rechters.
- Wat in Europa: kan niet onverkort worden overgenomen in
Europa, omdat ons rechtssysteem karakteristieken heeft die
dit moeilijk maken
o Om te kunnen werken is er nood aan goede publicatie
o In BE zouden er te veel precedenten kunnen worden
uitgesproken omdat er een brede toegang is tot
hoogste rechter <-> in VK is die toegang veel beperkter
door leaf of appeal
o In NL heel weinig publicatie dus moeilijk precedent
dan toepassen
Verenigde Common law - Minder strikt toegepast dan UK
Staten - Men is veel meer bereid om aan overruling te doen <-> UK
- Reden van verschil tss VS en UK:
o In VS voorbehoud van aanpassing aan de plaatselijke
omstandigheden
o In VS verschillende staten met een eigen privaat
rechtssysteem à veelheid aan verschillende
rechtssystemen met verschillende rechtsregels
o Rechter wordt gezien als soort social engineer:
§ Rechter moet aan rechtsvorming en
rechtscreatie kunnen doen
§ Moet zich kunnen aanpassen aan
maatschappelijke leven
§ Rechters worden in VS verkozen en men
aanvaard dus dat deze een beleid moeten
kunnen voeren
- Echter toepassing niet onderschatten: pas afwijken indien er
bijzondere motieven zijn
- Prospective overruling: men maakt duidelijk dat men de
rechtspraak gaat wijzigen, passen dit nog niet toe op het
hangende geding maar gaan het wel toepassen in de
toekomst
o Zo wil men rechtszekerheid bevorderen
o In UK nog niet aanvaard
Duitsland en Civil law - Ondanks dat ze geen common law toepassen is er wel zekere
Frankrijk mate sprake van precedentenwerking
- RS van hogere rechtscolleges
- Ook zo voor BE bij HVC
- Geen bindende juridische verplichting
- Reden waarom systeem zoals in UK en VS niet zou werken:
o Weinig bekend over de feiten die aanleiding geven tot
de uitspraak à dus moeilijk om dan systeem van
precedenten te kunnen toepassen
Charlotte Vleminx
, o In common law zijn feiten van belang om aan
distinguishing opinion te kunnen doen
Overruling en moduleren van rechtspraak
in de tijd bij ons
Land Uitleg (lees samenvatting voor uitgebreide uitleg)
België - Maar twee arresten waarin HVC uitdrukkelijk gezegd dat ze gingen afwijkend van
hun rechtspraak
- Geen prospective overruling
- HVC eigent zich wel bevoegdheid toe om arresten van GwH te moduleren in de
tijd à temporele modulering
o Dus niet van eigen RS maar wel van RS van andere colleges
o Zie verschillende arresten
- Arresten van HVC waarin men de beslissing neemt om de gevolgen van de
rechtspraak van andere rechtbanken in de tijd te moduleren (voornamelijk van het
GwH)
o Gaan bijna allemaal over art 29bis WAM-wet
§ Arrest 1: ongeval met tram en zwakke weggebruiker: vroeger tram
uitgesloten van toepassing WAM wet à GwH in 1998 beslist dat dit
schending was van gelijkheidsbeginsel à HVC gaat zich moeten
uitspreken of die RS dan kan worden toegepast op feiten die zich
voor 1998 hebben voorgedaan.
• Beslist omwille van rechtszekerheid dat niet kon worden
toegepast op eerdere gevallen (dus voor 1998)
• Gevolgen van arrest GwH worden zo gemoduleerd in de tijd
§ Arrest 2: gaat ook over ongevallen met tram maar dan na 1998
• HVC besloten dat ze als hoogste rechter zelf kunnen
optreden om een ongrondwettigheid te doen ophouden
ingeval de wetgever niet is opgetreden en dus kunnen ze art
29bis WAM van toepassing verklaren op spoorvoertuigen
§ IS WEL NOG GEEN PROSPECTIEVE OVERRULING1
§ Het is eerder temporeel moduleren van RS dan echt wijzigen van
eigen RS
- Vanaf 2007: GwH kan bepaalde gevolgen van ongrondwettigheid zelf handhaven
Nederland - Nederlandse Hoge raad in 3 arresten strijd met wat eigen wetgever bepaalde, de
wijziging va wetgeving in de tijd gemoduleerd
o Arrest 1: gaat over wet waarbij op snellere wijze de niet-ontvankelijkheid
van cassatieberoep kan worden beslist. Werd onmiddellijk van toepassing
verklaard. Er was geen overgangsrecht.
1
Prospectieve overruling: een rechterlijke techniek waarbij een rechter een nieuwe interpretatie van
het recht invoert, maar beslist dat die alleen geldt voor de toekomst en niet voor feiten of
rechtsverhoudingen uit het verleden.
Charlotte Vleminx
