Fysiologie van het kraambed
Fysiologie van het kraambed.........................................................................................5
Doel van postnatale zorg............................................................................................... 5
2. Richtlijnen en aanbevelingen vor kwalitatieve postnatale zorg....................................5
2.1 Internationale richtlijnen............................................................................................................ 5
2.2 Nationale richtlijnen................................................................................................................... 6
3. Organisatie en planning van zorg voor de moeder en kind in de onmiddellijke en
vroege postnatale periode.............................................................................................6
3.1 Algemene richtlijnen voor planning van postnatale zorg............................................................6
3.2 Voorbereiding van de zorg.......................................................................................................... 6
3.3 frequentie en timing van postnatale zorg...................................................................................7
4. Zorg voor de moeder in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.......................8
4.1 Fysiologische en anatomische veranderingen in het postpartum...............................................8
4.2 minimale zorg en observaties in de onmiddellijke en vroeg postnatale periode.......................11
4.2.1 Verloskundige parameters..................................................................................................... 11
4.2.1.1. Baarmoederinvolutie......................................................................................................... 11
4.2.1.2. Lochia................................................................................................................................ 12
4.2.2 Vitale parameters.................................................................................................................. 12
4.2.3 Mictie..................................................................................................................................... 12
4.2.4 Defaecatie............................................................................................................................. 12
4.2.5 Pijn........................................................................................................................................ 13
4.2.5 Vulva en Perineum................................................................................................................. 13
Vulva........................................................................................................................................... 13
Perineum..................................................................................................................................... 13
4.2.7 Emotioneel welzijn en moeheid.............................................................................................14
4.3 Zorg en observaties op indicatie in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.................15
Vitale parameters....................................................................................................................... 15
Rhesusimmunisatie..................................................................................................................... 15
MMR-vaccinatie........................................................................................................................... 16
Controle bloedwaarden............................................................................................................... 16
5 Zorg voor de baby in de onmiddellijke en vroege postnatale periode..........................17
5.1 Anatomie en fysiologie van een gezonde à terme neonaat......................................................17
5.1.1.1 Foetale bloedsomloop en omschakeling bij de geboorte....................................................18
Foetale bloedsomloop................................................................................................................. 18
Omschakeling na de geboorte.................................................................................................... 19
5.1.1.2 Mechanisme van de eerste ademhaling..........................................................................20
5.1.1.3 Thermoregulatie.............................................................................................................. 20
Anatomische kenmerken................................................................................................................ 21
1
, 5.1.3 Fysiologische kenmerken...................................................................................................... 22
5.2 Minimale zorg en observaties in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.....................24
5.2.1 Vitale parameters............................................................................................................... 26
5.2.2. Gewicht............................................................................................................................. 27
5.2.3 Navel.................................................................................................................................. 27
Zorg voor de navelstrengpomp................................................................................................... 28
5.2.4. Mictie................................................................................................................................ 28
5.2.5 Defaecatie.......................................................................................................................... 28
5.2.6. Huid.................................................................................................................................. 29
5.2.7 Voeding.............................................................................................................................. 30
5.2.8 Vitamine K.......................................................................................................................... 30
5.2.9 Vitamine D......................................................................................................................... 30
5.2.10 Aangeboren aandoeningen.............................................................................................. 30
5.2.11 Vaccinatie Hepatitis B...................................................................................................... 31
5.3 risicodetectie............................................................................................................................ 31
6. Voeding van de pasgeborene in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.........31
6.1 Borstvoeding......................................................................................................... 32
Hoodstuk 1 – Begeleiden bij borstvoeding....................................................................32
1.1 Voorbereiding door de moeder................................................................................................. 32
1.2 Begeleiding door de zorgverlener............................................................................................. 33
Hoofdstuk 2 – Zo werkt de borst..................................................................................33
2.1 Groei en ontwikkeling van de borst.......................................................................................... 33
2.2 de melkproducerende borst van binnen...................................................................................34
Anatomie van de lacterende borst.............................................................................................. 35
2.3 de melkproducerende borst van buiten....................................................................................36
2.4 het melkproductieproces.......................................................................................................... 36
2.4.1 prolactine en oxytocine...................................................................................................... 37
2.4.2 vraag en aanbod................................................................................................................ 39
2.4.3 volume van de melkproductie............................................................................................ 39
Hoofdstuk 3 – stoffen in de moedermelk.......................................................................40
3.1 Melkaanmaak........................................................................................................................... 40
3.2 samenstelling........................................................................................................................... 40
3.2.1 Colostrum........................................................................................................................... 40
3.2.2. Rijpe moedermelk............................................................................................................. 40
3.2.3 Preterme moedermelk........................................................................................................ 41
3.3 Voeding van de moeder............................................................................................................ 41
3.4 supplementen........................................................................................................................... 41
3.5 lichaamsvreemde stoffen in moedermelk.................................................................................41
3.5.1 medicijnen......................................................................................................................... 41
3.5.2 stoffen gebruikt bij diagnosestelling..................................................................................42
3.5.3 cafeïne............................................................................................................................... 42
3.5.4 nicotine.............................................................................................................................. 42
3.5.5 alcohol............................................................................................................................... 42
3.5.6 drugs.................................................................................................................................. 42
2
, 3.5.7 kruiden............................................................................................................................... 42
3.5.8 milieuverontreinigende stoffen.......................................................................................... 42
Hoofdstuk 4 – Zo beschermt borstvoeding....................................................................43
4.1 Gezondheid van de baby.......................................................................................................... 43
4.1.1 vetzuren en melksuiker...................................................................................................... 43
4.1.2 het afweersysteem van de baby........................................................................................ 43
4.1.3 andere invloeden op de geozndheid van de baby..............................................................44
4.2 gezondheid van de moeder...................................................................................................... 44
4.2.1 botontkalking..................................................................................................................... 44
4.2.2. vruchtbaarheid.................................................................................................................. 44
4.2.3 borstkanker........................................................................................................................ 44
4.2.4 eierstokkanker................................................................................................................... 44
Hoofdstuk 5 – Hoe drinkt de baby aan de borst?...........................................................45
5.1 anatomie van de mondholte van de baby................................................................................45
5.2 wat gebeurd er in de mond van de baby als hij aan de borst drinkt?.......................................45
5.3 wat gebeurt er buitenaf gezien tijdens het drinken?................................................................45
5.4 checklist ‘goed aan de borst’.................................................................................................... 45
Hoofdstuk 6 – Voedingsgedrag.....................................................................................46
6.1 aan de borst gaan : reflexen en instincten...............................................................................46
6.1.1 optimale voedingshouding................................................................................................. 46
6.1.2 reflexen en gedragingen vd baby.......................................................................................46
6.2 bewustzijnstoestand van de baby............................................................................................. 47
6.3 hormonale staat van de moedere............................................................................................. 47
6.4 overwegingen bij de traditionele voedingshoudingen...............................................................47
7 Voedingshoudingen.................................................................................................. 47
7.1 achteroverleunend borstvoeding geven..................................................................................47
7.2 traditionele voedingshoudingen...............................................................................................48
7.2.1 madonna- of wiegehouding................................................................................................ 48
7.2.2 doorgeschoven madonnahouding......................................................................................48
7.2.3 baker- of rugbyhouding...................................................................................................... 49
7.2.4 liggend voeden of zijlighouding.......................................................................................... 49
7.3 bijzondere situaties.................................................................................................................. 49
7.3.1 voeden met grote borsten of vlakke/ingetrokken tepels....................................................49
7.3.3 meerlingen......................................................................................................................... 50
Hoofdstuk 8- Starten met borstvoeding geven..............................................................50
8.1 moeder-kindnabijheid in de kraamtijd......................................................................................50
8.2 het eerste contact, eerste voeding...........................................................................................50
8.2.1 Rol van de zintuigen........................................................................................................... 50
8.2.2 aanbevelingen baby/moeder.............................................................................................. 50
8.3 de eerste dagen....................................................................................................................... 51
8.3.1 de melkproductie komt op gang......................................................................................... 51
8.3.2 luiers.................................................................................................................................. 51
8.3.3 gewichtverlies en groei...................................................................................................... 51
3
, 8.3.4 aantal en duur van de voedingen.......................................................................................51
8.3.5 effectiviteit van de voedingen............................................................................................ 51
Observatie en evaluatie BV......................................................................................................... 52
8.4 dingen om te vermijden........................................................................................................... 53
8.5 stoppen in de kraamtijd............................................................................................................ 53
9 Groei van de borstvoedende baby.............................................................................53
9.2 Groei......................................................................................................................................... 53
9.3 Groeicurven.............................................................................................................................. 54
6.2 Kunstvoeding........................................................................................................ 54
6.2.3 Risico’s en nadelen van het gebruik van MMVP.................................................................54
6.2.4 Voordelen van Kunstvoeding.............................................................................................. 55
6.2.5 Medische redenen om MMVP te gebruiken.........................................................................55
6.2.6 Internationale gedragscode voor het op de markt brengen van MMVP..............................55
6.2.7 Wat is kunstvoeding?......................................................................................................... 55
6.2.8 Soorten.............................................................................................................................. 56
6.2.9 principes waaraan kunstmatige voeding moet voldoen.....................................................56
6.2.10 Frequentie en hoeveelheden............................................................................................ 56
6.2.11 Benodigdheden................................................................................................................ 57
6.2.12 Kunstvoeding klaarmaken en bewaren.............................................................................57
6.2.13 Onderhoud van fles en spenen......................................................................................... 58
6.2.14 Voedingstechniek............................................................................................................. 58
7.Gezondheidsvoorlichting en promotie in het onmiddellijke en vroege postpartum.......59
8 Transitie van ziekenhuis naar guis.............................................................................61
Les extra alleen PWP................................................................................................... 62
Les extra screening icterus..........................................................................................62
4
Fysiologie van het kraambed.........................................................................................5
Doel van postnatale zorg............................................................................................... 5
2. Richtlijnen en aanbevelingen vor kwalitatieve postnatale zorg....................................5
2.1 Internationale richtlijnen............................................................................................................ 5
2.2 Nationale richtlijnen................................................................................................................... 6
3. Organisatie en planning van zorg voor de moeder en kind in de onmiddellijke en
vroege postnatale periode.............................................................................................6
3.1 Algemene richtlijnen voor planning van postnatale zorg............................................................6
3.2 Voorbereiding van de zorg.......................................................................................................... 6
3.3 frequentie en timing van postnatale zorg...................................................................................7
4. Zorg voor de moeder in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.......................8
4.1 Fysiologische en anatomische veranderingen in het postpartum...............................................8
4.2 minimale zorg en observaties in de onmiddellijke en vroeg postnatale periode.......................11
4.2.1 Verloskundige parameters..................................................................................................... 11
4.2.1.1. Baarmoederinvolutie......................................................................................................... 11
4.2.1.2. Lochia................................................................................................................................ 12
4.2.2 Vitale parameters.................................................................................................................. 12
4.2.3 Mictie..................................................................................................................................... 12
4.2.4 Defaecatie............................................................................................................................. 12
4.2.5 Pijn........................................................................................................................................ 13
4.2.5 Vulva en Perineum................................................................................................................. 13
Vulva........................................................................................................................................... 13
Perineum..................................................................................................................................... 13
4.2.7 Emotioneel welzijn en moeheid.............................................................................................14
4.3 Zorg en observaties op indicatie in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.................15
Vitale parameters....................................................................................................................... 15
Rhesusimmunisatie..................................................................................................................... 15
MMR-vaccinatie........................................................................................................................... 16
Controle bloedwaarden............................................................................................................... 16
5 Zorg voor de baby in de onmiddellijke en vroege postnatale periode..........................17
5.1 Anatomie en fysiologie van een gezonde à terme neonaat......................................................17
5.1.1.1 Foetale bloedsomloop en omschakeling bij de geboorte....................................................18
Foetale bloedsomloop................................................................................................................. 18
Omschakeling na de geboorte.................................................................................................... 19
5.1.1.2 Mechanisme van de eerste ademhaling..........................................................................20
5.1.1.3 Thermoregulatie.............................................................................................................. 20
Anatomische kenmerken................................................................................................................ 21
1
, 5.1.3 Fysiologische kenmerken...................................................................................................... 22
5.2 Minimale zorg en observaties in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.....................24
5.2.1 Vitale parameters............................................................................................................... 26
5.2.2. Gewicht............................................................................................................................. 27
5.2.3 Navel.................................................................................................................................. 27
Zorg voor de navelstrengpomp................................................................................................... 28
5.2.4. Mictie................................................................................................................................ 28
5.2.5 Defaecatie.......................................................................................................................... 28
5.2.6. Huid.................................................................................................................................. 29
5.2.7 Voeding.............................................................................................................................. 30
5.2.8 Vitamine K.......................................................................................................................... 30
5.2.9 Vitamine D......................................................................................................................... 30
5.2.10 Aangeboren aandoeningen.............................................................................................. 30
5.2.11 Vaccinatie Hepatitis B...................................................................................................... 31
5.3 risicodetectie............................................................................................................................ 31
6. Voeding van de pasgeborene in de onmiddellijke en vroege postnatale periode.........31
6.1 Borstvoeding......................................................................................................... 32
Hoodstuk 1 – Begeleiden bij borstvoeding....................................................................32
1.1 Voorbereiding door de moeder................................................................................................. 32
1.2 Begeleiding door de zorgverlener............................................................................................. 33
Hoofdstuk 2 – Zo werkt de borst..................................................................................33
2.1 Groei en ontwikkeling van de borst.......................................................................................... 33
2.2 de melkproducerende borst van binnen...................................................................................34
Anatomie van de lacterende borst.............................................................................................. 35
2.3 de melkproducerende borst van buiten....................................................................................36
2.4 het melkproductieproces.......................................................................................................... 36
2.4.1 prolactine en oxytocine...................................................................................................... 37
2.4.2 vraag en aanbod................................................................................................................ 39
2.4.3 volume van de melkproductie............................................................................................ 39
Hoofdstuk 3 – stoffen in de moedermelk.......................................................................40
3.1 Melkaanmaak........................................................................................................................... 40
3.2 samenstelling........................................................................................................................... 40
3.2.1 Colostrum........................................................................................................................... 40
3.2.2. Rijpe moedermelk............................................................................................................. 40
3.2.3 Preterme moedermelk........................................................................................................ 41
3.3 Voeding van de moeder............................................................................................................ 41
3.4 supplementen........................................................................................................................... 41
3.5 lichaamsvreemde stoffen in moedermelk.................................................................................41
3.5.1 medicijnen......................................................................................................................... 41
3.5.2 stoffen gebruikt bij diagnosestelling..................................................................................42
3.5.3 cafeïne............................................................................................................................... 42
3.5.4 nicotine.............................................................................................................................. 42
3.5.5 alcohol............................................................................................................................... 42
3.5.6 drugs.................................................................................................................................. 42
2
, 3.5.7 kruiden............................................................................................................................... 42
3.5.8 milieuverontreinigende stoffen.......................................................................................... 42
Hoofdstuk 4 – Zo beschermt borstvoeding....................................................................43
4.1 Gezondheid van de baby.......................................................................................................... 43
4.1.1 vetzuren en melksuiker...................................................................................................... 43
4.1.2 het afweersysteem van de baby........................................................................................ 43
4.1.3 andere invloeden op de geozndheid van de baby..............................................................44
4.2 gezondheid van de moeder...................................................................................................... 44
4.2.1 botontkalking..................................................................................................................... 44
4.2.2. vruchtbaarheid.................................................................................................................. 44
4.2.3 borstkanker........................................................................................................................ 44
4.2.4 eierstokkanker................................................................................................................... 44
Hoofdstuk 5 – Hoe drinkt de baby aan de borst?...........................................................45
5.1 anatomie van de mondholte van de baby................................................................................45
5.2 wat gebeurd er in de mond van de baby als hij aan de borst drinkt?.......................................45
5.3 wat gebeurt er buitenaf gezien tijdens het drinken?................................................................45
5.4 checklist ‘goed aan de borst’.................................................................................................... 45
Hoofdstuk 6 – Voedingsgedrag.....................................................................................46
6.1 aan de borst gaan : reflexen en instincten...............................................................................46
6.1.1 optimale voedingshouding................................................................................................. 46
6.1.2 reflexen en gedragingen vd baby.......................................................................................46
6.2 bewustzijnstoestand van de baby............................................................................................. 47
6.3 hormonale staat van de moedere............................................................................................. 47
6.4 overwegingen bij de traditionele voedingshoudingen...............................................................47
7 Voedingshoudingen.................................................................................................. 47
7.1 achteroverleunend borstvoeding geven..................................................................................47
7.2 traditionele voedingshoudingen...............................................................................................48
7.2.1 madonna- of wiegehouding................................................................................................ 48
7.2.2 doorgeschoven madonnahouding......................................................................................48
7.2.3 baker- of rugbyhouding...................................................................................................... 49
7.2.4 liggend voeden of zijlighouding.......................................................................................... 49
7.3 bijzondere situaties.................................................................................................................. 49
7.3.1 voeden met grote borsten of vlakke/ingetrokken tepels....................................................49
7.3.3 meerlingen......................................................................................................................... 50
Hoofdstuk 8- Starten met borstvoeding geven..............................................................50
8.1 moeder-kindnabijheid in de kraamtijd......................................................................................50
8.2 het eerste contact, eerste voeding...........................................................................................50
8.2.1 Rol van de zintuigen........................................................................................................... 50
8.2.2 aanbevelingen baby/moeder.............................................................................................. 50
8.3 de eerste dagen....................................................................................................................... 51
8.3.1 de melkproductie komt op gang......................................................................................... 51
8.3.2 luiers.................................................................................................................................. 51
8.3.3 gewichtverlies en groei...................................................................................................... 51
3
, 8.3.4 aantal en duur van de voedingen.......................................................................................51
8.3.5 effectiviteit van de voedingen............................................................................................ 51
Observatie en evaluatie BV......................................................................................................... 52
8.4 dingen om te vermijden........................................................................................................... 53
8.5 stoppen in de kraamtijd............................................................................................................ 53
9 Groei van de borstvoedende baby.............................................................................53
9.2 Groei......................................................................................................................................... 53
9.3 Groeicurven.............................................................................................................................. 54
6.2 Kunstvoeding........................................................................................................ 54
6.2.3 Risico’s en nadelen van het gebruik van MMVP.................................................................54
6.2.4 Voordelen van Kunstvoeding.............................................................................................. 55
6.2.5 Medische redenen om MMVP te gebruiken.........................................................................55
6.2.6 Internationale gedragscode voor het op de markt brengen van MMVP..............................55
6.2.7 Wat is kunstvoeding?......................................................................................................... 55
6.2.8 Soorten.............................................................................................................................. 56
6.2.9 principes waaraan kunstmatige voeding moet voldoen.....................................................56
6.2.10 Frequentie en hoeveelheden............................................................................................ 56
6.2.11 Benodigdheden................................................................................................................ 57
6.2.12 Kunstvoeding klaarmaken en bewaren.............................................................................57
6.2.13 Onderhoud van fles en spenen......................................................................................... 58
6.2.14 Voedingstechniek............................................................................................................. 58
7.Gezondheidsvoorlichting en promotie in het onmiddellijke en vroege postpartum.......59
8 Transitie van ziekenhuis naar guis.............................................................................61
Les extra alleen PWP................................................................................................... 62
Les extra screening icterus..........................................................................................62
4