Gezondheidseconomie
Inhoud
LES 1............................................................................................................3
Deel 1: Introductie en Kadering................................................................3
Deel 2: Doelpubliek, Onderwijsfilosofie en Organisatie.............................5
Deel 3: Examen.........................................................................................7
Deel 4: Praktische Afspraken & Conceptuele Start...................................9
Deel 5: Kernconcepten Gezondheidseconomie.......................................11
LES 2..........................................................................................................12
Deel 6: Actualiteit en Maatschappelijke Discussie (Les 2)......................12
Deel 7: Preventie, Beleid en Financiering................................................14
Deel 8: Waarom doen we aan Gezondheidsbeleid?................................17
LES 3..........................................................................................................20
Deel 9: Complexiteit van het Belgische Zorgsysteem............................20
Deel 10: Value-Based Healthcare & Focused Clinics...............................22
Deel 11: De Financiering in Cijfers..........................................................24
LES 4..........................................................................................................28
Deel 13: De Conventiestatus en Toegankelijkheid (Les 4)......................28
Deel 14: De Rol van de Patiënt en Begrotingskeuzes..............................30
Deel 15: De Groeinorm en de Kwaliteitsparadox....................................31
LES 5..........................................................................................................33
Deel 16: De Budgettaire Realiteit en Toekomstprognoses (Les 5)...........33
Deel 17: Kostendrijvers in de Gezondheidszorg......................................36
Deel 18: Alternatieve Financieringsmodellen..........................................37
LES 6..........................................................................................................41
Deel 19: Naar een Geïntegreerd Zorgsysteem (Les 6)............................41
Deel 20: Overconsumptie en Medische Beeldvorming............................42
Deel 21: Oplossingen voor Efficiëntere Zorg...........................................44
Les 7...........................................................................................................47
Deel 22: Ondoelmatigheid, Overconsumptie en Antibiotica...................47
Deel 23: Variabiliteit en Medicatiegebruik..............................................50
Deel 24: Van Medicatie naar Omgeving..................................................52
1
,LES 8..........................................................................................................54
Deel 25: Beleid, Preventie en Innovatie..................................................54
Deel 26: Digitalisering, Fraude & Ziekenhuisnetwerken.........................57
Deel 27: Ziekenhuisnetwerken in de Praktijk..........................................62
Deel 28: Obstakels en Internationale Voorbeelden.................................65
Les 9 (Slotles): Toekomstvisie en Synthese................................................68
Deel 30: Gezondheidseconomische Evaluatie........................................69
Deel 31: Methodologie van de Gezondheidseconomische Evaluatie......74
Terminologielijst.........................................................................................82
Examen Samenvatting & Tips....................................................................86
2
,LES 1
Deel 1: Introductie en Kadering
1.1 Mentale instelling en richting
Bij de start van dit academiejaar is het essentieel om stil te staan bij de
persoonlijke motivatie en richting. Als metafoor hiervoor wordt verwezen
naar het nummer "Ruimtevaarder" van Kommil Foo. Dit wordt door de
docent beschouwd als een van de mooiste Nederlandstalige nummers
omdat het de essentie van leren en leven vat.
Het nummer verhaalt over een klein jongetje dat heel goed weet wat hij
wil en waar hij naartoe wil. Dit staat symbool voor de houding die van
studenten in deze cursus wordt verwacht:
Schoolse kennis (wiskunde, taal) is belangrijk, maar niet altijd
toereikend.
De kernvraag is: "Wat ga je zelf met die kennis doen?"
Het is cruciaal om een eigen doel voor ogen te hebben.
1.2 Het DNA van de docent
Om de docent en zijn manier van lesgeven te begrijpen, wordt verwezen
naar een kinderfoto (slide 3) en drie kernwoorden die zijn professionele
DNA vormen (slide 4).
De drie kernwaarden
1. Goesting: Elke dag zin hebben om te doen wat je mag doen.
2. Passie: Je werk uitvoeren met volledige overgave.
3. Verwonderen: Dit wordt beschouwd als het mooiste werkwoord.
Het vermogen om je te blijven verwonderen over wat de
geneeskunde en het menselijk lichaam kunnen (bv. het simpelweg
kunnen bewegen van een arm), is een sleutel tot geluk en
professionele voldoening.
Nota: Deze waarden zijn niet enkel relevant voor de docent, maar vormen
ook een uitdaging voor de toekomst van de gezondheidszorg. Mentale
gezondheid en arbeidsvreugde zullen in de nabije toekomst cruciale
thema's blijven.
1.3 Casus uit de praktijk: Het belang van diagnostiek en preventie
3
,Om de complexiteit, de kracht, maar ook de valkuilen van onze
gezondheidszorg te illustreren, wordt een ingrijpende persoonlijke casus
besproken. Dit verhaal toont aan hoe medische blindheid, gebrek aan
preventie en technologisch kunnen samenkomen.
De medische fout: het missen van alarmsignalen
De casus betreft een jong kind (de dochter van de docent) dat symptomen
vertoonde van gezwollen oogleden.
De diagnose: De huisarts diagnosticeerde dit tweemaal foutief als
een allergische reactie of insectenbeet en schreef antibiotische
druppels voor. Er werd geen labo-onderzoek uitgevoerd.
De medische realiteit: Een kind met gezwollen bovenste oogleden
moet altijd doen denken aan een nefrotisch syndroom
(nierproblematiek). Een eenvoudige urine- of bloedtest is hierbij
noodzakelijk.
Het gevolg: Door het uitblijven van een correcte diagnose werd het
kind pas veel later, in een terminaal stadium van nierfalen,
gediagnosticeerd (Creatinine 11,8 en Ureum >70). De nieren waren
op dat moment al verschrompeld ("twee witte kleine ballonnen").
De impact van gemiste preventie
Indien er tijdens de eerdere consultaties basisonderzoek was gedaan
(bloeddrukmeting, urinestick), had men kunnen ingrijpen.
Secundaire preventie: Men had het proces niet kunnen stoppen,
maar wel vertragen (bv. via medicatie en dieet) om het kind door de
puberteit te loodsen alvorens transplantatie nodig was.
Huidige situatie: Door het laattijdig ingrijpen was er sprake van
een extreme bloeddruk (21/12) en was onmiddellijke dialyse en
transplantatie noodzakelijk.
Ethisch dilemma: Levende donatie en de Eed van Hippocrates
De casus leidde tot een levende niertransplantatie (donatie door de
vader/docent). Dit brengt een belangrijk medisch-ethisch en juridisch punt
naar voren dat relevant is voor de cursus:
De Eed van Hippocrates vs. Levende Donatie Artsen zweren om
"geen schade toe te brengen" (primum non nocere). In principe mag een
arts geen handelingen stellen die een gezond persoon fysiek schaden.
Levende orgaandonatie is de enige uitzondering in de wetgeving
waarvoor een specifiek Koninklijk Besluit bestaat dat de chirurg
4
,beschermt. Hier mag men een gezond persoon (de donor) bewust fysiek
"schaden" (opereren/orgaan wegnemen) om iemand anders te redden.
De kracht van de curatieve geneeskunde
Ondanks het falen in de eerste lijn (preventie/diagnose), toont de casus
ook de fenomenale kracht van onze acute geneeskunde:
De operatie vond plaats tijdens een zware COVID-piek.
De klem-tijd (de tijd dat de nier zonder bloed zit tijdens de
transplantatie) bedroeg slechts 18 minuten.
Daags na de operatie was de creatinine van de patiënt reeds
gedaald naar een normaalwaarde (0,8), wat de veerkracht van het
lichaam en de kwaliteit van de technologie aantoont.
1.4 Lessen voor de gezondheidseconomie
Uit deze introductie kunnen we al enkele kernpunten halen die later in de
cursus terugkomen:
1. Nederigheid: Zowel als zorgverlener als patiënt/ouder leer je
lessen in nederigheid wanneer je geconfronteerd wordt met ernstige
ziekte.
2. Systeemfalen: Het huidige systeem is vaak reactief. Een gebrek
aan eenvoudige diagnostiek (urinestick, bloeddrukmeting) leidde tot
een zwaar en duur traject (dialyse, transplantatie) dat deels
uitgesteld had kunnen worden.
3. Kwaliteit van leven: Na de ingreep is de groeicurve van de patiënt
hersteld, wat het belang van effectieve interventies op de lange
termijn aantoont.
Deel 2: Doelpubliek, Onderwijsfilosofie en Organisatie
2.1 Een multidisciplinair publiek
De cursus wordt gevolgd door een zeer diverse groep studenten. Deze
heterogeniteit is geen toeval, maar een noodzakelijk gegeven voor de
toekomst van de gezondheidszorg. De aanwezige disciplines omvatten
onder andere:
Medisch: Artsen (o.a. anesthesie, dermatologie), apothekers.
Paramedisch: Verpleegkundigen, kinesitherapeuten, logopedisten,
ergotherapeuten, audiologen, mondhygiënisten.
Beleid & Gedrag: Sociologen, psychologen, orthopedagogen.
5
, Economisch/Technisch: Economen, handelsingenieurs, bio-
ingenieurs.
Waarom is deze diversiteit cruciaal?
Vroeger bestond de groep voornamelijk uit verpleegkundigen (richting
ziekenhuiswetenschappen). Nu is er een brede instroom. De docent pleit
er al jaren voor om vakken als gezondheidsbeleid en
gezondheidseconomie structureel te integreren in elk medisch en
paramedisch curriculum.
Het urgentiebesef: De gezondheidszorg is een van de meest complexe
sectoren die er bestaat en staat onder enorme druk. Het systeem haalt
ons in. Om verandering te realiseren, is het noodzakelijk dat professionals
"van binnenuit" begrijpen in welke omgeving ze werken. Als je geen kaas
gegeten hebt van de context (financiering, beleid), kun je moeilijk wegen
op de noodzakelijke hervormingen.
2.2 Onderwijsfilosofie: "Durven Denken"
De docent hanteert een specifieke stijl die afwijkt van puur ex-cathedra
onderwijs.
1. Geen waarheid in pacht
Gezondheidseconomie is geen exacte wetenschap zoals wiskunde. De
docent spreekt vanuit drie perspectieven:
1. De praktijk ("met de botten in de modder").
2. Het beleid (ervaring bij Zorgnet-Icuro).
3. De academische wereld (evidentie en onderzoek).
Studenten worden aangemoedigd om het oneens te zijn. De boeiendste
inzichten ontstaan in de diversiteit van meningen.
2. Kritisch denken vs. Kennisreproductie
Het doel van de cursus is niet het louter overdragen van kennis die op het
examen gereproduceerd moet worden.
Doel: Kritisch leren denken en een mening durven vormen.
Allergie van de docent: Mensen die "geen mening" hebben. Zelfs
als je de details nog niet kent, moet je durven nadenken over
maatschappelijke evoluties.
Actueel voorbeeld uit de les: Tijdens de les wordt verwezen naar het
Vlaamse begrotingsakkoord (dat de nacht voordien werd gesloten) waarbij
de zorgpremie werd verhoogd om een gat van 1,5 miljard euro te
6
,dichten. Als student in deze sector wordt verwacht dat je hierover
nadenkt: is dit een goede maatregel? Wat zijn de gevolgen?
2.3 Praktische Organisatie
Omvang: 12 lessen (36 uur). De studiebelasting ligt relatief hoog.
2.4 Evaluatie: Het Examen
Vorm: Schriftelijk examen.
Inhoud: Er wordt niet gevraagd naar pure reproductie van feiten
("Wanneer is die wet gestemd?").
Verwachting: De student moet een mening kunnen vormen en
deze argumenteren.
o Voorbeeld: "Stelling X is in de media. Wat vindt u daarvan?
Onderbouw uw antwoord."
Waarom schriftelijk? De docent verkiest persoonlijk een
mondeling examen om in gesprek te gaan en te peilen naar inzicht,
maar door de groepsgrootte (ca. 140 studenten) is dit praktisch niet
haalbaar.
Deel 3: Examen
3.1 Examenvorm en Vraagstelling
Het schriftelijk examen is zo opgebouwd dat het verschillende
vaardigheden toetst. Het is niet louter reproductie, maar vereist inzicht en
argumentatie.
Soorten vragen
Je mag een mix van vraagtypes verwachten:
1. Multiple Choice (Soms):
o Voor wie hier fan van is.
2. Reproductievragen (Beperkt):
o Voorbeeld: "Geef de definitie van een
gezondheidseconomische evaluatie."
o Antwoord: Een vergelijkende analyse van minstens twee
interventies in functie van kosten en baten/effecten.
o Waarde: Dit levert slechts een minimaal aantal punten op (bv.
1/20). Puur memoriseren van de cursus ("van A tot Z") zal dus
niet renderen.
7
, 3. Oefeningen met Interpretatie:
o Je krijgt een casus waarbij je een berekening moet maken.
o Belangrijk: Het exacte cijfer na de komma is minder relevant
dan de interpretatie. Wat betekent dit resultaat? Wat leer je
hieruit?
o Valkuil: Studenten die enkel de berekening maken zonder
motivering of conclusie, verliezen direct meerdere punten.
4. Open Vragen / Stellingen (Grootste gewicht):
o Dit is de kern van het examen. Hier kun je tonen dat je de
materie beheerst en een visie hebt.
o Format: Een stelling of een probleem wordt voorgelegd ("total
loss gaan").
o Voorbeeldvraag: "Beschrijf een maatregel om probleem X aan
te pakken, waarbij de kwaliteit van zorg niet in het gedrang
komt, de betaalbaarheid bewaakt wordt, maar de
toegankelijkheid wel onder druk kan komen te staan. Geef
daarnaast twee huidige beleidskeuzes die u zou afschaffen."
Gouden Tip voor het Examen: Schrijf niet "naar de mond" van de
docent. Je hoeft zijn mening niet te kopiëren. Een goed onderbouwd
antwoord dat ingaat tegen de visie van de docent levert evenveel punten
op als een antwoord dat ermee instemt. Het gaat om de kwaliteit van de
argumentatie, niet om de 'juiste' mening.
Een concreet oefenvoorbeeld uit de les
Tijdens de les werd de volgende oefenvraag live gesimuleerd:
Context: Een algemeen directeur van een ziekenhuis (Rudy Van
Ballaer, AZ Herentals) geeft aan wakker te liggen van twee zaken:
(1) gebrek aan samenwerking tussen diensten (fragmentatie) en (2)
financiële middelen (financieel gezond blijven).
Vraag: Geef twee mogelijke oplossingen om hieraan tegemoet te
komen.
Verdieping: Koppel hier voor- en nadelen aan.
Te vermijden antwoord: "Er moet meer geld en meer personeel
komen." Dit is te simplistisch ("waar ga je die mensen/middelen
halen?"). Er wordt verwacht dat je nadenkt over herverdeling of
efficiëntiewinst.
3.2 Het belang van actualiteit en (sociale) media
8
,Omdat de gezondheidszorg razendsnel evolueert, is een handboek alleen
niet voldoende. De docent doet een warme aanbeveling (lees: quasi
verplichting om te slagen voor de open vragen) om de actualiteit op de
voet te volgen.
Waarom sociale media gebruiken?
Sociale media (LinkedIn, Twitter/X) zijn de meest efficiënte "tools" om real-
time op de hoogte te blijven. Wat 's ochtends in de krant staat, is 's
middags alweer oud nieuws. Via sociale media krijg je direct de opinies
van de belangrijkste stakeholders.
Wie/Wat moet je volgen?
Om een breed beeld te vormen en je mening te scherpen, moet je diverse
bronnen volgen die vaak tegengestelde belangen hebben:
Beleidsmakers & Instellingen: Frank Vandenbroucke (Minister),
RIZIV, KCE (Federaal Kenniscentrum), Hoge Gezondheidsraad.
Koepelorganisaties & Ziekenfondsen: Zorgnet-Icuro, Christelijke
Mutualiteit (Luc Van Gorp - let op: CM maakt winst, artsen klagen
over middelen -> interessant spanningsveld).
Beroepsverenigingen: BVAS (Belgische Vereniging van
Artsensyndicaten - Johan Blanckaert), Domus Medica.
Vakpers: Artsenkrant, De Specialist.
Doel van deze strategie
Door deze verschillende stemmen te volgen (bv. rond de discussie over
ereloonsupplementen of de verhoging van de zorgpremie), leer je:
1. Argumenten herkennen: Waarom zegt stakeholder X dit?
(Eigenbelang vs. maatschappelijk belang).
2. Nuanceren: Het is zelden zwart-wit.
3. Je eigen mening vormen: Dit is cruciaal voor de open
examenvragen.
Samenvattend: Het vak draait niet om het uit het hoofd leren van
definities, maar om het ontwikkelen van een "gezondheidseconomische
reflex". Je moet problemen kunnen analyseren, oplossingen formuleren en
deze verdedigen met argumenten die je haalt uit de theorie én de
actualiteit.
Deel 4: Praktische Afspraken & Conceptuele Start
4.1 Communicatie en Bereikbaarheid
9
, De docent hecht veel belang aan een open en professionele
communicatie.
4.2 Handboek
Titel: "Zorgen voor de zorg".
Functie: Dit boek vormt de leidraad doorheen de cursus. De stof in
de lessen en slides wordt hierin verder uitgediept.
10
Inhoud
LES 1............................................................................................................3
Deel 1: Introductie en Kadering................................................................3
Deel 2: Doelpubliek, Onderwijsfilosofie en Organisatie.............................5
Deel 3: Examen.........................................................................................7
Deel 4: Praktische Afspraken & Conceptuele Start...................................9
Deel 5: Kernconcepten Gezondheidseconomie.......................................11
LES 2..........................................................................................................12
Deel 6: Actualiteit en Maatschappelijke Discussie (Les 2)......................12
Deel 7: Preventie, Beleid en Financiering................................................14
Deel 8: Waarom doen we aan Gezondheidsbeleid?................................17
LES 3..........................................................................................................20
Deel 9: Complexiteit van het Belgische Zorgsysteem............................20
Deel 10: Value-Based Healthcare & Focused Clinics...............................22
Deel 11: De Financiering in Cijfers..........................................................24
LES 4..........................................................................................................28
Deel 13: De Conventiestatus en Toegankelijkheid (Les 4)......................28
Deel 14: De Rol van de Patiënt en Begrotingskeuzes..............................30
Deel 15: De Groeinorm en de Kwaliteitsparadox....................................31
LES 5..........................................................................................................33
Deel 16: De Budgettaire Realiteit en Toekomstprognoses (Les 5)...........33
Deel 17: Kostendrijvers in de Gezondheidszorg......................................36
Deel 18: Alternatieve Financieringsmodellen..........................................37
LES 6..........................................................................................................41
Deel 19: Naar een Geïntegreerd Zorgsysteem (Les 6)............................41
Deel 20: Overconsumptie en Medische Beeldvorming............................42
Deel 21: Oplossingen voor Efficiëntere Zorg...........................................44
Les 7...........................................................................................................47
Deel 22: Ondoelmatigheid, Overconsumptie en Antibiotica...................47
Deel 23: Variabiliteit en Medicatiegebruik..............................................50
Deel 24: Van Medicatie naar Omgeving..................................................52
1
,LES 8..........................................................................................................54
Deel 25: Beleid, Preventie en Innovatie..................................................54
Deel 26: Digitalisering, Fraude & Ziekenhuisnetwerken.........................57
Deel 27: Ziekenhuisnetwerken in de Praktijk..........................................62
Deel 28: Obstakels en Internationale Voorbeelden.................................65
Les 9 (Slotles): Toekomstvisie en Synthese................................................68
Deel 30: Gezondheidseconomische Evaluatie........................................69
Deel 31: Methodologie van de Gezondheidseconomische Evaluatie......74
Terminologielijst.........................................................................................82
Examen Samenvatting & Tips....................................................................86
2
,LES 1
Deel 1: Introductie en Kadering
1.1 Mentale instelling en richting
Bij de start van dit academiejaar is het essentieel om stil te staan bij de
persoonlijke motivatie en richting. Als metafoor hiervoor wordt verwezen
naar het nummer "Ruimtevaarder" van Kommil Foo. Dit wordt door de
docent beschouwd als een van de mooiste Nederlandstalige nummers
omdat het de essentie van leren en leven vat.
Het nummer verhaalt over een klein jongetje dat heel goed weet wat hij
wil en waar hij naartoe wil. Dit staat symbool voor de houding die van
studenten in deze cursus wordt verwacht:
Schoolse kennis (wiskunde, taal) is belangrijk, maar niet altijd
toereikend.
De kernvraag is: "Wat ga je zelf met die kennis doen?"
Het is cruciaal om een eigen doel voor ogen te hebben.
1.2 Het DNA van de docent
Om de docent en zijn manier van lesgeven te begrijpen, wordt verwezen
naar een kinderfoto (slide 3) en drie kernwoorden die zijn professionele
DNA vormen (slide 4).
De drie kernwaarden
1. Goesting: Elke dag zin hebben om te doen wat je mag doen.
2. Passie: Je werk uitvoeren met volledige overgave.
3. Verwonderen: Dit wordt beschouwd als het mooiste werkwoord.
Het vermogen om je te blijven verwonderen over wat de
geneeskunde en het menselijk lichaam kunnen (bv. het simpelweg
kunnen bewegen van een arm), is een sleutel tot geluk en
professionele voldoening.
Nota: Deze waarden zijn niet enkel relevant voor de docent, maar vormen
ook een uitdaging voor de toekomst van de gezondheidszorg. Mentale
gezondheid en arbeidsvreugde zullen in de nabije toekomst cruciale
thema's blijven.
1.3 Casus uit de praktijk: Het belang van diagnostiek en preventie
3
,Om de complexiteit, de kracht, maar ook de valkuilen van onze
gezondheidszorg te illustreren, wordt een ingrijpende persoonlijke casus
besproken. Dit verhaal toont aan hoe medische blindheid, gebrek aan
preventie en technologisch kunnen samenkomen.
De medische fout: het missen van alarmsignalen
De casus betreft een jong kind (de dochter van de docent) dat symptomen
vertoonde van gezwollen oogleden.
De diagnose: De huisarts diagnosticeerde dit tweemaal foutief als
een allergische reactie of insectenbeet en schreef antibiotische
druppels voor. Er werd geen labo-onderzoek uitgevoerd.
De medische realiteit: Een kind met gezwollen bovenste oogleden
moet altijd doen denken aan een nefrotisch syndroom
(nierproblematiek). Een eenvoudige urine- of bloedtest is hierbij
noodzakelijk.
Het gevolg: Door het uitblijven van een correcte diagnose werd het
kind pas veel later, in een terminaal stadium van nierfalen,
gediagnosticeerd (Creatinine 11,8 en Ureum >70). De nieren waren
op dat moment al verschrompeld ("twee witte kleine ballonnen").
De impact van gemiste preventie
Indien er tijdens de eerdere consultaties basisonderzoek was gedaan
(bloeddrukmeting, urinestick), had men kunnen ingrijpen.
Secundaire preventie: Men had het proces niet kunnen stoppen,
maar wel vertragen (bv. via medicatie en dieet) om het kind door de
puberteit te loodsen alvorens transplantatie nodig was.
Huidige situatie: Door het laattijdig ingrijpen was er sprake van
een extreme bloeddruk (21/12) en was onmiddellijke dialyse en
transplantatie noodzakelijk.
Ethisch dilemma: Levende donatie en de Eed van Hippocrates
De casus leidde tot een levende niertransplantatie (donatie door de
vader/docent). Dit brengt een belangrijk medisch-ethisch en juridisch punt
naar voren dat relevant is voor de cursus:
De Eed van Hippocrates vs. Levende Donatie Artsen zweren om
"geen schade toe te brengen" (primum non nocere). In principe mag een
arts geen handelingen stellen die een gezond persoon fysiek schaden.
Levende orgaandonatie is de enige uitzondering in de wetgeving
waarvoor een specifiek Koninklijk Besluit bestaat dat de chirurg
4
,beschermt. Hier mag men een gezond persoon (de donor) bewust fysiek
"schaden" (opereren/orgaan wegnemen) om iemand anders te redden.
De kracht van de curatieve geneeskunde
Ondanks het falen in de eerste lijn (preventie/diagnose), toont de casus
ook de fenomenale kracht van onze acute geneeskunde:
De operatie vond plaats tijdens een zware COVID-piek.
De klem-tijd (de tijd dat de nier zonder bloed zit tijdens de
transplantatie) bedroeg slechts 18 minuten.
Daags na de operatie was de creatinine van de patiënt reeds
gedaald naar een normaalwaarde (0,8), wat de veerkracht van het
lichaam en de kwaliteit van de technologie aantoont.
1.4 Lessen voor de gezondheidseconomie
Uit deze introductie kunnen we al enkele kernpunten halen die later in de
cursus terugkomen:
1. Nederigheid: Zowel als zorgverlener als patiënt/ouder leer je
lessen in nederigheid wanneer je geconfronteerd wordt met ernstige
ziekte.
2. Systeemfalen: Het huidige systeem is vaak reactief. Een gebrek
aan eenvoudige diagnostiek (urinestick, bloeddrukmeting) leidde tot
een zwaar en duur traject (dialyse, transplantatie) dat deels
uitgesteld had kunnen worden.
3. Kwaliteit van leven: Na de ingreep is de groeicurve van de patiënt
hersteld, wat het belang van effectieve interventies op de lange
termijn aantoont.
Deel 2: Doelpubliek, Onderwijsfilosofie en Organisatie
2.1 Een multidisciplinair publiek
De cursus wordt gevolgd door een zeer diverse groep studenten. Deze
heterogeniteit is geen toeval, maar een noodzakelijk gegeven voor de
toekomst van de gezondheidszorg. De aanwezige disciplines omvatten
onder andere:
Medisch: Artsen (o.a. anesthesie, dermatologie), apothekers.
Paramedisch: Verpleegkundigen, kinesitherapeuten, logopedisten,
ergotherapeuten, audiologen, mondhygiënisten.
Beleid & Gedrag: Sociologen, psychologen, orthopedagogen.
5
, Economisch/Technisch: Economen, handelsingenieurs, bio-
ingenieurs.
Waarom is deze diversiteit cruciaal?
Vroeger bestond de groep voornamelijk uit verpleegkundigen (richting
ziekenhuiswetenschappen). Nu is er een brede instroom. De docent pleit
er al jaren voor om vakken als gezondheidsbeleid en
gezondheidseconomie structureel te integreren in elk medisch en
paramedisch curriculum.
Het urgentiebesef: De gezondheidszorg is een van de meest complexe
sectoren die er bestaat en staat onder enorme druk. Het systeem haalt
ons in. Om verandering te realiseren, is het noodzakelijk dat professionals
"van binnenuit" begrijpen in welke omgeving ze werken. Als je geen kaas
gegeten hebt van de context (financiering, beleid), kun je moeilijk wegen
op de noodzakelijke hervormingen.
2.2 Onderwijsfilosofie: "Durven Denken"
De docent hanteert een specifieke stijl die afwijkt van puur ex-cathedra
onderwijs.
1. Geen waarheid in pacht
Gezondheidseconomie is geen exacte wetenschap zoals wiskunde. De
docent spreekt vanuit drie perspectieven:
1. De praktijk ("met de botten in de modder").
2. Het beleid (ervaring bij Zorgnet-Icuro).
3. De academische wereld (evidentie en onderzoek).
Studenten worden aangemoedigd om het oneens te zijn. De boeiendste
inzichten ontstaan in de diversiteit van meningen.
2. Kritisch denken vs. Kennisreproductie
Het doel van de cursus is niet het louter overdragen van kennis die op het
examen gereproduceerd moet worden.
Doel: Kritisch leren denken en een mening durven vormen.
Allergie van de docent: Mensen die "geen mening" hebben. Zelfs
als je de details nog niet kent, moet je durven nadenken over
maatschappelijke evoluties.
Actueel voorbeeld uit de les: Tijdens de les wordt verwezen naar het
Vlaamse begrotingsakkoord (dat de nacht voordien werd gesloten) waarbij
de zorgpremie werd verhoogd om een gat van 1,5 miljard euro te
6
,dichten. Als student in deze sector wordt verwacht dat je hierover
nadenkt: is dit een goede maatregel? Wat zijn de gevolgen?
2.3 Praktische Organisatie
Omvang: 12 lessen (36 uur). De studiebelasting ligt relatief hoog.
2.4 Evaluatie: Het Examen
Vorm: Schriftelijk examen.
Inhoud: Er wordt niet gevraagd naar pure reproductie van feiten
("Wanneer is die wet gestemd?").
Verwachting: De student moet een mening kunnen vormen en
deze argumenteren.
o Voorbeeld: "Stelling X is in de media. Wat vindt u daarvan?
Onderbouw uw antwoord."
Waarom schriftelijk? De docent verkiest persoonlijk een
mondeling examen om in gesprek te gaan en te peilen naar inzicht,
maar door de groepsgrootte (ca. 140 studenten) is dit praktisch niet
haalbaar.
Deel 3: Examen
3.1 Examenvorm en Vraagstelling
Het schriftelijk examen is zo opgebouwd dat het verschillende
vaardigheden toetst. Het is niet louter reproductie, maar vereist inzicht en
argumentatie.
Soorten vragen
Je mag een mix van vraagtypes verwachten:
1. Multiple Choice (Soms):
o Voor wie hier fan van is.
2. Reproductievragen (Beperkt):
o Voorbeeld: "Geef de definitie van een
gezondheidseconomische evaluatie."
o Antwoord: Een vergelijkende analyse van minstens twee
interventies in functie van kosten en baten/effecten.
o Waarde: Dit levert slechts een minimaal aantal punten op (bv.
1/20). Puur memoriseren van de cursus ("van A tot Z") zal dus
niet renderen.
7
, 3. Oefeningen met Interpretatie:
o Je krijgt een casus waarbij je een berekening moet maken.
o Belangrijk: Het exacte cijfer na de komma is minder relevant
dan de interpretatie. Wat betekent dit resultaat? Wat leer je
hieruit?
o Valkuil: Studenten die enkel de berekening maken zonder
motivering of conclusie, verliezen direct meerdere punten.
4. Open Vragen / Stellingen (Grootste gewicht):
o Dit is de kern van het examen. Hier kun je tonen dat je de
materie beheerst en een visie hebt.
o Format: Een stelling of een probleem wordt voorgelegd ("total
loss gaan").
o Voorbeeldvraag: "Beschrijf een maatregel om probleem X aan
te pakken, waarbij de kwaliteit van zorg niet in het gedrang
komt, de betaalbaarheid bewaakt wordt, maar de
toegankelijkheid wel onder druk kan komen te staan. Geef
daarnaast twee huidige beleidskeuzes die u zou afschaffen."
Gouden Tip voor het Examen: Schrijf niet "naar de mond" van de
docent. Je hoeft zijn mening niet te kopiëren. Een goed onderbouwd
antwoord dat ingaat tegen de visie van de docent levert evenveel punten
op als een antwoord dat ermee instemt. Het gaat om de kwaliteit van de
argumentatie, niet om de 'juiste' mening.
Een concreet oefenvoorbeeld uit de les
Tijdens de les werd de volgende oefenvraag live gesimuleerd:
Context: Een algemeen directeur van een ziekenhuis (Rudy Van
Ballaer, AZ Herentals) geeft aan wakker te liggen van twee zaken:
(1) gebrek aan samenwerking tussen diensten (fragmentatie) en (2)
financiële middelen (financieel gezond blijven).
Vraag: Geef twee mogelijke oplossingen om hieraan tegemoet te
komen.
Verdieping: Koppel hier voor- en nadelen aan.
Te vermijden antwoord: "Er moet meer geld en meer personeel
komen." Dit is te simplistisch ("waar ga je die mensen/middelen
halen?"). Er wordt verwacht dat je nadenkt over herverdeling of
efficiëntiewinst.
3.2 Het belang van actualiteit en (sociale) media
8
,Omdat de gezondheidszorg razendsnel evolueert, is een handboek alleen
niet voldoende. De docent doet een warme aanbeveling (lees: quasi
verplichting om te slagen voor de open vragen) om de actualiteit op de
voet te volgen.
Waarom sociale media gebruiken?
Sociale media (LinkedIn, Twitter/X) zijn de meest efficiënte "tools" om real-
time op de hoogte te blijven. Wat 's ochtends in de krant staat, is 's
middags alweer oud nieuws. Via sociale media krijg je direct de opinies
van de belangrijkste stakeholders.
Wie/Wat moet je volgen?
Om een breed beeld te vormen en je mening te scherpen, moet je diverse
bronnen volgen die vaak tegengestelde belangen hebben:
Beleidsmakers & Instellingen: Frank Vandenbroucke (Minister),
RIZIV, KCE (Federaal Kenniscentrum), Hoge Gezondheidsraad.
Koepelorganisaties & Ziekenfondsen: Zorgnet-Icuro, Christelijke
Mutualiteit (Luc Van Gorp - let op: CM maakt winst, artsen klagen
over middelen -> interessant spanningsveld).
Beroepsverenigingen: BVAS (Belgische Vereniging van
Artsensyndicaten - Johan Blanckaert), Domus Medica.
Vakpers: Artsenkrant, De Specialist.
Doel van deze strategie
Door deze verschillende stemmen te volgen (bv. rond de discussie over
ereloonsupplementen of de verhoging van de zorgpremie), leer je:
1. Argumenten herkennen: Waarom zegt stakeholder X dit?
(Eigenbelang vs. maatschappelijk belang).
2. Nuanceren: Het is zelden zwart-wit.
3. Je eigen mening vormen: Dit is cruciaal voor de open
examenvragen.
Samenvattend: Het vak draait niet om het uit het hoofd leren van
definities, maar om het ontwikkelen van een "gezondheidseconomische
reflex". Je moet problemen kunnen analyseren, oplossingen formuleren en
deze verdedigen met argumenten die je haalt uit de theorie én de
actualiteit.
Deel 4: Praktische Afspraken & Conceptuele Start
4.1 Communicatie en Bereikbaarheid
9
, De docent hecht veel belang aan een open en professionele
communicatie.
4.2 Handboek
Titel: "Zorgen voor de zorg".
Functie: Dit boek vormt de leidraad doorheen de cursus. De stof in
de lessen en slides wordt hierin verder uitgediept.
10
