HOOFSTUK 1: HARMONISATIE CONSUMENTENRECHT _________________________ 1
(Omzetting) EU-recht _______________________________________________________________ 1
Hoog beschermingsniveau __________________________________________________________ 2
Harmonisatie ______________________________________________________________________ 2
Minimale harmonisatie ____________________________________________________________________ 2
Maximale harmonisatie ____________________________________________________________________ 3
kritiek ____________________________________________________________________________________ 4
HOOFDSTUK 2: BEGRIPPEN EN TOEPASSINGSGEBIED _________________________ 5
Inleiding ___________________________________________________________________________ 5
Belangrijke begrippen _______________________________________________________________ 6
Dienst ____________________________________________________________________________________ 6
definitie ________________________________________________________________________________ 6
Financiële diensten en financiële instrumenten: __________________________________________ 7
Goederen ________________________________________________________________________________ 7
Goederen / diensten ______________________________________________________________________ 8
Digitale inhoud en digitale diensten _________________________________________________________ 8
Producten ________________________________________________________________________________ 9
Consument _______________________________________________________________________________ 9
begrip _________________________________________________________________________________ 9
Enkel natuurlijke personen _____________________________________________________________ 10
bestemmingscriterium _________________________________________________________________ 10
Gemengd gebruik ______________________________________________________________________ 12
borg/derde verstrekker zakelijke zekerheid _______________________________________________ 13
Onderneming (art. I.8, 39° WER) ___________________________________________________________ 14
Territoriaal toepassingsgebied ______________________________________________________ 15
Contractuele aspecten ___________________________________________________________________ 15
Pre-contractuele aspecten: _______________________________________________________________ 18
Handelspraktijken _______________________________________________________________________ 18
HOOFDSTUK 3: ONRECHTMATIGE BEDINGEN ________________________________ 18
Voorvraag _________________________________________________________________________ 18
Toepassingsgebied ________________________________________________________________ 21
toepassing ______________________________________________________________________________ 21
Bedingen en voorwaarden ________________________________________________________________ 21
Onrechtmatige bedingen: algemene structuur _______________________________________ 22
Uitsluiting van kernbedingen (art VI.82 WER) _________________________________________ 23
begrip ___________________________________________________________________________________ 23
Vereiste van duidelijkheid en begrijpbaarheid ______________________________________________ 23
Zwarte lijst ________________________________________________________________________ 25
Artikel VI.83, 2° en 3° WER ________________________________________________________________ 25
Artikel VI.83, 4° WER _____________________________________________________________________ 26
Artikel VI.83, 5° WER _____________________________________________________________________ 26
Artikel VI.83, 10° en 11° WER ______________________________________________________________ 27
Artikel VI.83, 9° WER _____________________________________________________________________ 27
Artikel VI.83, 17° WER ____________________________________________________________________ 27
Artikel VI.83, 24° WER ____________________________________________________________________ 29
Artikel VI.83, 13° WER ____________________________________________________________________ 31
Art. VI.83, 25° WER _______________________________________________________________________ 31
, Artikel VI.83, 30° WER ____________________________________________________________________ 32
Art. VI.83, 19° en 20° WER _________________________________________________________________ 32
Art. VI.91 WER: stilzwijgende verlenging ____________________________________________________ 33
Artikel VI.83, 22° WER ____________________________________________________________________ 33
Artikel VI.83, 23° WER ____________________________________________________________________ 34
Artikel VI.83, 21° WER ____________________________________________________________________ 34
Algemene toetsingsnorm ___________________________________________________________ 35
definitie _________________________________________________________________________________ 35
Beoordelingscriteria: Artikel VI.82 WER ____________________________________________________ 35
Beoordelingscriteria (toegevoegd door rechtspraak Hof van Justitie) _________________________ 36
Verplichting oneerlijk karakter ambtshalve op te werpen ______________________________ 37
Sanctionering (art. VI.84 WER) ______________________________________________________ 38
Nietigheid _______________________________________________________________________________ 38
matiging/revisie van het beding ____________________________________________________________ 39
bedingen gevat door de nietigheid _________________________________________________________ 39
Rol van het suppletief recht na vernietiging _________________________________________________ 40
Terugbetalingsverplichting ________________________________________________________________ 40
Rechtskeuzebedingen _____________________________________________________________ 41
HOOFDSTUK 4: WETTELIJKE GARANTIE _______________________________________ 41
Consumentenkoop ________________________________________________________________ 41
Inleiding _________________________________________________________________________________ 41
Definities & Toepassingsgebied (1649bis OBW) _____________________________________________ 42
Consument: klassieke invulling _________________________________________________________ 42
Verkoper ______________________________________________________________________________ 43
Consumptiegoederen __________________________________________________________________ 43
Lichamelijke roerende goederen ________________________________________________________ 43
Verkoop en bepaalde contracten van aanneming _________________________________________ 45
Wettelijke garantie (art. 1649quater OBW) _________________________________________________ 45
Onderscheid tussen wettelijke en commerciële garantie __________________________________ 46
Conformiteitscriteria (art. 1649ter OBW) ___________________________________________________ 46
Subjectieve criteria ____________________________________________________________________ 47
Objectieve conformiteitscriteria ________________________________________________________ 47
GarantieTermijn (art. 1649quater OBW) ____________________________________________________ 49
Anterioriteitsvereiste (art. 1649quater OBW) _______________________________________________ 50
Overige Termijnen (art. 1649quater OBW) __________________________________________________ 51
Rechtsmiddelen (art. 1649quinquies BW) __________________________________________________ 51
Rechten van de consument_____________________________________________________________ 51
Herstel/vervanging_____________________________________________________________________ 52
Evenredige prijsvermindering of ontbinding ______________________________________________ 54
schadevergoeding _____________________________________________________________________ 55
Gevolgen miskenning rechtsmiddelenhiërarchie door consument _________________________ 56
Bijzondere regeling levende dieren ______________________________________________________ 57
Commerciële garantie (art. 1649septies OBW) _____________________________________________ 58
Garantie digitale inhoud ____________________________________________________________ 59
Toepassingsgebied _______________________________________________________________________ 59
Conformiteit _____________________________________________________________________________ 60
Objectieve conformiteitscriteria ________________________________________________________ 60
Subjectieve conformiteitscriteria _______________________________________________________ 60
, Duur van de garantietermijn ____________________________________________________________ 61
Bewijslast _____________________________________________________________________________ 61
Remedies _______________________________________________________________________________ 62
HOOFDSTUK 5: INVORDERING SCHULDEN VAN DE CONSUMENT _____________ 62
Inleiding __________________________________________________________________________ 63
Toepassingsgebied ________________________________________________________________ 63
Personeel toepassingsgebied _____________________________________________________________ 63
Materieel toepassingsgebied ______________________________________________________________ 63
Minnelijke invordering ____________________________________________________________________ 64
Toepassing in de tijd ______________________________________________________________________ 64
Kosteloze betalingsherinnering _____________________________________________________ 65
begrenzing schadevergoeding (art. XIX.4 WER) _______________________________________ 67
Minnelijke invordering (XIX.5 WER) __________________________________________________ 69
Start van de activiteit van minnelijke invordering (art. XIX.7) ___________________________ 70
Opschorting van de invordering (art. XIX.9 WER) ______________________________________ 71
Bijzondere regelen huisbezoek (XIX.10 WER) _________________________________________ 71
Privaatrechtelijke sanctionering (XIX.14-15 WER) _____________________________________ 72
Regeerakkoord en b2c ios-procedure _______________________________________________ 73
HOOFDSTUK 6: OVEREENKOMSTEN OP AFSTAND EN BUITEN VERKOOPRUIMTE 75
Schema __________________________________________________________________________ 75
Inleiding __________________________________________________________________________ 75
Toepassingsgebied ________________________________________________________________ 76
Overeenkomst op afstand ________________________________________________________________ 76
Buiten verkoopruimte gesloten overeenkomst ______________________________________________ 77
Uitgesloten overeenkomsten ______________________________________________________________ 79
Informatieverplichtingen ___________________________________________________________ 79
Inhoud van de informatieplicht (VI.45 WER) ________________________________________________ 79
Precontractuele info _____________________________________________________________________ 81
Bijzonderheden __________________________________________________________________________ 82
websites en online marktplaatsen _________________________________________________________ 83
technieken met beperkingen naar tijd en ruimte ____________________________________________ 83
Telefonische oproepen ___________________________________________________________________ 84
Bevestiging contract _____________________________________________________________________ 84
Sancties miskenning informatieplichten ___________________________________________________ 85
Herroepingsrecht __________________________________________________________________ 86
Termijn __________________________________________________________________________________ 86
Hoe uitoefenen? _________________________________________________________________________ 88
Kosten __________________________________________________________________________________ 88
kosten terugzending ___________________________________________________________________ 88
vergoeding voor Waardevermindering gebruik van het goed _______________________________ 89
Vergoeding gepresteerde diensten ______________________________________________________ 90
Vergoeding energie en digitale inhoud ___________________________________________________ 91
Vergoeding bij miskenning infoplicht ____________________________________________________ 91
Ecologische impact van het herroepingsrecht ______________________________________________ 92
Beschadiging gedurende bedenktermijn? __________________________________________________ 93
Verplichtingen onderneming ______________________________________________________________ 93
Uitzonderingen herroepingsrecht (art. VI.53 WER!) __________________________________________ 93
,HOOFDSTUK 7: INFORMATIE EN OVEREENKOMSTEN IN HET ALGEMEEN _______ 96
Toepassingsgebied ________________________________________________________________ 96
Precontractuele informatie _________________________________________________________ 97
Prijsaanduiding ____________________________________________________________________ 98
Transparantieverplichting __________________________________________________________ 99
Kosten telefoongesprek uitvoering overeenkomst ___________________________________ 100
Verbod gebruik default-opties _____________________________________________________ 101
gebruik betaalmiddel _____________________________________________________________ 101
Kosten gebruik betaalmiddel ______________________________________________________ 102
Leveringstermijn (art. VI.43 WER) __________________________________________________ 102
Overgang risico (art. VI.44 WER) ___________________________________________________ 103
HOOFDSTUK 8: RECLAME EN ONEERLIJKE HANDELSPRAKTIJKEN JEGENS
CONSUMENTEN ____________________________________________________________ 103
Europees kader __________________________________________________________________ 104
Structuur van de regeling __________________________________________________________ 105
Definitie reclame (art. I.8, 13° WER) ________________________________________________ 106
Definitie Handelspraktijk (I.8, 23° WER) _____________________________________________ 106
Oneerlijke handelspraktijken jegens consumenten __________________________________ 108
Toepassingsgebied ______________________________________________________________________ 108
Structuur _______________________________________________________________________________ 108
Zwarte lijst _____________________________________________________________________________ 109
Zwarte lijst misleidende handelspraktijken (art. vi.100) __________________________________ 109
De zwarte lijst van agressieve handelspraktijken ________________________________________ 111
Open norm misleidende handelspraktijken________________________________________________ 112
Misleidende verklaringen ______________________________________________________________ 113
Misleiding door omissie _______________________________________________________________ 115
Open norm agressieve handelspraktijken _________________________________________________ 118
Algemeen overkoepelende norm _________________________________________________________ 118
Sanctionering ____________________________________________________________________ 119
Varia ____________________________________________________________________________ 120
Dark Patterns ___________________________________________________________________________ 120
Software updates _______________________________________________________________________ 121
HOOFDSTUK 9: BESCHERMING REIZIGER ___________________________________ 121
passagiersverordening ____________________________________________________________ 121
Inleiding ________________________________________________________________________________ 121
Nationaal vlak: pakketreizen (en gekoppelde reisarrangementen) _________________________ 121
Europese Verordeningen ______________________________________________________________ 122
Bescherming luchtreizigers ______________________________________________________________ 122
inleiding _____________________________________________________________________________ 122
Toepassingsgebied ___________________________________________________________________ 123
Instapweigering ______________________________________________________________________ 128
Annulering ___________________________________________________________________________ 130
Vertraging ____________________________________________________________________________ 133
pakketreizen en gekoppelde reisarrangementen ____________________________________ 135
toepassingsgebied ______________________________________________________________________ 135
precontractuele info pakketreizen ________________________________________________________ 137
, precontractuele info Gekoppelde reisarrangementen ______________________________________ 138
Pakketreisovereenkomst ________________________________________________________________ 138
voorwaarden _________________________________________________________________________ 138
Wijziging van de pakketreis ____________________________________________________________ 139
Opzegging door de reiziger _______________________________________________________________ 140
Aansprakelijkheid _______________________________________________________________________ 140
Aansprakelijkheid van de organisator / niet EER-doorverkoper ____________________________ 140
Uitgebreide aansprakelijkheid _________________________________________________________ 141
Uitzonderingen op de aansprakelijkheid ________________________________________________ 142
Verjaringstermijn _____________________________________________________________________ 142
Geschillencommissie Reizen ____________________________________________________________ 142
GASTCOLLEGE: Consumentenbescherming, ADR en ODR __________ 143
Algemene inleiding tot ADR en ODR _________________________________________ 143
De ADR richtlijn en het falen vd ODR verordening ____________________________ 144
De heropleving van ODR in de wet inzake digitale diensten (=digital services act)
____________________________________________________________________________ 145
, CONSUMENTENRECHT
HOOFSTUK 1: HARMONISATIE CONSUMENTENRECHT
(OMZETTING) EU-RECHT
Meeste regelen inzake consumentenrecht zijn de omzetting van EU-Richtlijnen
• gelijkaardige regels in de EU
• MAAR niet identieke regels: niet alle regels identieke harmonisatie
o Bv boek XIX: bescherming consument bij schuldachterstand➔ geen EU
bescherming, maar bescherming BE
Omzetting geschiedde in
• Boek VI WER
o voorheen Wet Handelspraktijken (1991) / Wet Marktpraktijken (2010)
• Oud BW (toekomstig boek 7 BW)
o Wettelijke garantie lichamelijke RG, digitale diensten, lichamelijke inhoud:
garantie 2j
• Afzonderlijke wetgeving
o bv bijz wetgeving pakketreizen en gekoppelde reisarrangementen: ook omzetting
EU RL
▪ Bescherming van reizigers
▪ Niet in WER
Belangrijke rol weggelegd voor Hof van Justitie
• regels moeten conform richtlijn worden geïnterpreteerd
• gevolg: prejudiciële vragen vanuit nationale rechter
Guidance (EU – FOD Economie)
• Zowel door EU commissie als door FOD ECO (door de eco inspectie)
• Zijn richtlijnen: niet juridisch verbindend
o Toelichting van hoe ze de RL interpreteren
o Toelichting dus niet verbindend naar de rechter (HvJ of nationale) toe
• In praktijk wel belangrijke rol: sommige RL onduidelijk of oud
o Ondernemingen grijpen vaak naar die guidances
o Meer rechtszekerheid naar ondernemingen: eco inspectie maakt duidelijk in
guidelines hoe ze de regels gaan handhaven➔ handhaven volgens de
interpretatie die de inspectie eraan geeft
▪ Kritiek: niet meer rechtszekerheid naar ondernemingen maar eco
inspectie breidt de regels uit dmv guidelines
▪ Eco inspectie: kan waarschuwing, transacties (overtreding gaat over naar
parket) of administratieve geldboetes geven (indien parket niet gaat
vervolgen)
1
,HOOG BESCHERMINGSNIVEAU
Europese rechtsgrond regelen consumentenbescherming
• Harmonisatie met het oog op de realisatie van de interne markt (art. 114 VWEU)
o = zelfde regels en bescherming doorheen de EU
o Reduceert kosten voor onderneming aan grensoverschrijdend aankopen van
goederen en diensten
o Ook voor consument: gelijkaardige bescherming voor buitenlandse goederen en
diensten➔ kan vertrouwen op de interne markt
• Bescherming van de economische belangen van consument (art. 169 VWEU)
o Art 169 vweu: harmonisatie bescherming vd consument
o Maximale harmonisatie is enkel mogelijk ogv artikel 114 VWEU
▪ harmonisatie eco belangen vd consument➔ enkel hier max
harmonisatie mogelijk
o Max en min harmonisatie: regels zijn gelijkaardig maar niet altijd identiek
▪ min: lidstaten kunnen meer bescherming bieden, maar niet minder
▪ Max: lidstaten kunnen niet meer bescherming bieden
o Versch wetsgronden niet zelfde invalshoek voor bescherming consument:
wetgeving steunt vooral op art 114 VWEU
• Vereiste van een hoog beschermingsniveau: bedoeling dat regels consumentenrecht
altijd wordt toegepast
o artikel 12 (beleid) + 114 VWEU
▪ beleidsmaatregelen moeten met inachtneming hoog
beschermingsniveau consument
o artikel 38 Handvest Grondrechten EU
o Herhaald in Europese Richtlijnen
▪ Overwegingen EU RL: herhalen dat ze hoog beschermingsniveau vd
consument nastreven
o Basisbeginsel in de rechtspraak van het Hof van Justitie
▪ hoog beschermingsniveau nastreven vd consument
o Tegelijk wel: rekening houden met eco belangen vd onderneming
o Maar vandaag probleem van afdwinging van je rechten: je hebt een recht
enerzijds en de afdwinging anderzijds
▪ Relatieve lage kosten itt de proceskosten: dus niet de moeite om naar de
rechter te stappen
▪ Oplossingen: ombudsdienst, clause action
HARMONISATIE
Verordeningen bv. verordening passagiersreizen (zelden) en Richtlijnen
MINIMALE HARMONISATIE
Minimale bescherming, doch additionele bescherming is mogelijk
2
,Additionele bescherming niet onbeperkt => verenigbaarheid met Europees recht
beoordelen op grond van het primaire verdragsrecht (desgevallend Dienstenrichtlijn)
• Inperking van vrij verkeer enkel gerechtvaardigd indien
o Bijkomende bescherming met doelstelling van algemeen belang
o Pertinentiecriterium
o Proportionaliteitstoets: niet verder gaan bij beperking vrij verkeer dan nodig voor
algemeen belang
• (HvJ 16 december 2008, C-205/07, Lodewijk Gysbrechts): zaak m.b.t. overeenkomsten
op afstand
o Ovk op afstand omzetting van max geharmoniseerde RL (dus geen bijkomende
bescherming): MAAR toenmalige RL was min geharmoniseerd
o Onderneming eiste betaling vooraleer bedenktermijn verstreken was:
consument had 7d bedenktermijn vanaf levering (nu al betaling vooraleer goed
geleverd)
▪ Extra bescherming was een BE regel
o Vrij verkeer? HvJ kijkt naar hoe eco inspectie regel invult
▪ Verboden betaling te eisen
▪ Eco inspectie ging zeer ver: zelfs wanneer onderneming kredietkaartnr
vraagt ten titel van garantie bij bestelling ook al nog geen betaling➔ zelfs
dit was overtreding
▪ HvJ: te verregaand verbod➔ interpretatie niet meer proportioneel met vrij
verkeer
Voorbeeld: Richtlijn Oneerlijke Bedingen (1993)
• kennelijk onevenwicht in rechten en plichten tss onderneming en consument
• Indicatie lijst aan oneerlijke bedingen
• Min harmonisatie dus lidstaten kunnen bedingen toevoegen bv zwarte lijst art VI.83
MAXIMALE HARMONISATIE
Geharmoniseerde gebied: geen additionele bescherming mogelijk (HvJ 23 april 2009, C-
261/07, VTB-VAB)
• Geen add bescherming
• Maar beperkt zich tot het door het door het RL geharmoniseerde gebied
• Dus mogelijk: toepassingsgebied uitbreiden of ander toepassingsgebied
o Voor zover geen verregaande inperking vrij verkeer
Wel mogelijk om :
• toepassingsgebied uit te breiden
• zaken te regelen die buiten geharmoniseerde gebied vallen (vb. HvJ 6 juni 2019, C-58/18,
Schyns)
3
, o zaak mbt consumentenkrediet: vooraleer krediet gesloten moet
kredietverstrekker kredietwaardigheid consument onderzoeken (onderzoeken of
consument in staat is om krediet trg te betalen)
▪ EU RL enkel verplichting om kredietwaardigheid te beoordelen
▪ BE wet: voegt daaraan verbod toe om krediet te verstrekken indien niet
kredietwaardig
▪ Geharmoniseerde regel, maar BE gaat verder in bescherming
▪ HvJ: wat je doet indien consument niet kredietwaardig is = de gevolgen ve
niet kredietwaardigheidsbeoordeling, is ander toepassingsgebied➔ dus
verenigbaar
▪ Ook nog BE regel: indien consument achterstand krediet >1k euro,
krediet weigeren: maar EU RL zegt indien kredietwaardigheid niet goed,
dan verplicht om te weigeren om krediet te verstrekken
• MAAR EU RL zei niet: sws weigering krediet te verstrekken bij
kredietachterstand >1k EU
• Maar bescherming BE regel valt eigenlijk binnen
geharmoniseerde gebied
o Maar verenigbaarheid met Europees recht beoordelen op grond van het primair
verdragsrecht (HvJ 12 juli 2012, C-602/10, Volksbank România)
Voorbeeld: Richtlijn Oneerlijke Handelspraktijken, Richtlijn Consumentenrechten, (Richtlijn
Goederen), Richtlijn Digitale inhoud en digitale diensten
KRITIEK
Tendens van minimale naar maximale harmonisatie (vb. overeenkomsten op afstand, wettelijke
garantie)
• Verantwoording (door Europese wetgever)
o Reductie van kosten voor ondernemingen
o ‘Confident consumer’ argument
• Kritiek in de Europese literatuur
o Lidstaten met sterke bescherming consumentenbescherming: zijn verplicht om
bescherming af te bouwen door max harm
o Afwezigheid van ‘volledige’ harmonisatie (vb. Consumentenkrediet: ‘gerichte
maximale harmonisatie) + geen harmonisering van contractenrecht
▪ Niet alles geharmoniseerd: alsnog kijken naar nat recht
▪ Dus max harmonisatie onvoldoende voor volledige harmonisatie
o Opties voor lidstaten (vb. Richtlijn Goederen 2019, Omnibus Richtlijn 2019)
(tendens toename)
▪ Max harm in RL maar RL geeft aan dat bij bep punten toch add
bescherming mogelijk is door de LS
▪ Bv wett garantie: wett garantie 2j vanaf de levering
• Consument recht op vervanging of herstel goed
4
, • MAAR vermoeden dat indien gebrek 1j na levering vermoeden dat
gebrek al aanwezig was bij levering (na termijn moet consument
bewijzen dat gebrek al aanwezig was bij levering)
• LS hebben optie om garantietermijn te verlengen en om
anterioriteitsvermoeden te verdubbelen
• Ondanks max harm toch verschillen tss LS
▪ Politiek compromis voor maximale harmonisatie
• Aan RL ging RL met min harmonisatie aan vooraf
• Sommige LS hadden al eerder anterioriteitsvermoeden in
wetgeving: om die LS mee te nemen naar nieuwe max harm RL,
voorzien in opties
o Afwezigheid van specifieke sancties : Vereiste van doeltreffende,
afschrikwekkende en evenredige sancties
▪ Vaak geen specifieke sancties in RL: lidstaten moeten zelf bepalen wat
de gevolgen zijn ve schending
• Sancties moeten voldoende zwaar (doeltreffend en
afschrikwekkend) zijn voor de ondernemingen
• Sancties kunnen publiek of privaatrechtelijk van aard zijn
o Publ bv handhaving door eco inspectie dmv adm
geldboetes
o Maar consument moet ook voldoende gecompenseerd
worden (HvJ): hoeft geen specifieke sanctie te zijn,
schadevergoeding uit gemeen recht is voldoende
▪ MAAR sancties moeten ook proportioneel zijn: sancties mogen niet
verder gaan dat de aangebrachte schade
• Verband tss ernst inbreuk en de sanctie
▪ Criteria kunnen zelf dus ingevuld worden door de LS
▪ (impact Omnibus-Richtlijn): mogelijkheid tot schadevergoeding voor
consument bij inbreuk consumentenrecht
o Grensoverschrijdende handhaving schrikt consumenten af
▪ Consumentenrechten sws moeilijk af te dwingen en zeker bij
buitenlandse ondernemingen (hoewel evenwaardige bescherming)
o Nationale laboratoria
▪ Door verschillen in wetgeving: ook nog vraag welke wetgeving van
toepassing is op geschil
HOOFDSTUK 2: BEGRIPPEN EN TOEPASSINGSGEBIED
INLEIDING
Boek 6 geen unieke regeling: regel per regel nagaan wat toepassingsgebied is (goederen en
diensten, producten, digitale inhoud, enz)
Regeling in Boek VI : dubbele doelstelling
• Bescherming van de consument
5
(Omzetting) EU-recht _______________________________________________________________ 1
Hoog beschermingsniveau __________________________________________________________ 2
Harmonisatie ______________________________________________________________________ 2
Minimale harmonisatie ____________________________________________________________________ 2
Maximale harmonisatie ____________________________________________________________________ 3
kritiek ____________________________________________________________________________________ 4
HOOFDSTUK 2: BEGRIPPEN EN TOEPASSINGSGEBIED _________________________ 5
Inleiding ___________________________________________________________________________ 5
Belangrijke begrippen _______________________________________________________________ 6
Dienst ____________________________________________________________________________________ 6
definitie ________________________________________________________________________________ 6
Financiële diensten en financiële instrumenten: __________________________________________ 7
Goederen ________________________________________________________________________________ 7
Goederen / diensten ______________________________________________________________________ 8
Digitale inhoud en digitale diensten _________________________________________________________ 8
Producten ________________________________________________________________________________ 9
Consument _______________________________________________________________________________ 9
begrip _________________________________________________________________________________ 9
Enkel natuurlijke personen _____________________________________________________________ 10
bestemmingscriterium _________________________________________________________________ 10
Gemengd gebruik ______________________________________________________________________ 12
borg/derde verstrekker zakelijke zekerheid _______________________________________________ 13
Onderneming (art. I.8, 39° WER) ___________________________________________________________ 14
Territoriaal toepassingsgebied ______________________________________________________ 15
Contractuele aspecten ___________________________________________________________________ 15
Pre-contractuele aspecten: _______________________________________________________________ 18
Handelspraktijken _______________________________________________________________________ 18
HOOFDSTUK 3: ONRECHTMATIGE BEDINGEN ________________________________ 18
Voorvraag _________________________________________________________________________ 18
Toepassingsgebied ________________________________________________________________ 21
toepassing ______________________________________________________________________________ 21
Bedingen en voorwaarden ________________________________________________________________ 21
Onrechtmatige bedingen: algemene structuur _______________________________________ 22
Uitsluiting van kernbedingen (art VI.82 WER) _________________________________________ 23
begrip ___________________________________________________________________________________ 23
Vereiste van duidelijkheid en begrijpbaarheid ______________________________________________ 23
Zwarte lijst ________________________________________________________________________ 25
Artikel VI.83, 2° en 3° WER ________________________________________________________________ 25
Artikel VI.83, 4° WER _____________________________________________________________________ 26
Artikel VI.83, 5° WER _____________________________________________________________________ 26
Artikel VI.83, 10° en 11° WER ______________________________________________________________ 27
Artikel VI.83, 9° WER _____________________________________________________________________ 27
Artikel VI.83, 17° WER ____________________________________________________________________ 27
Artikel VI.83, 24° WER ____________________________________________________________________ 29
Artikel VI.83, 13° WER ____________________________________________________________________ 31
Art. VI.83, 25° WER _______________________________________________________________________ 31
, Artikel VI.83, 30° WER ____________________________________________________________________ 32
Art. VI.83, 19° en 20° WER _________________________________________________________________ 32
Art. VI.91 WER: stilzwijgende verlenging ____________________________________________________ 33
Artikel VI.83, 22° WER ____________________________________________________________________ 33
Artikel VI.83, 23° WER ____________________________________________________________________ 34
Artikel VI.83, 21° WER ____________________________________________________________________ 34
Algemene toetsingsnorm ___________________________________________________________ 35
definitie _________________________________________________________________________________ 35
Beoordelingscriteria: Artikel VI.82 WER ____________________________________________________ 35
Beoordelingscriteria (toegevoegd door rechtspraak Hof van Justitie) _________________________ 36
Verplichting oneerlijk karakter ambtshalve op te werpen ______________________________ 37
Sanctionering (art. VI.84 WER) ______________________________________________________ 38
Nietigheid _______________________________________________________________________________ 38
matiging/revisie van het beding ____________________________________________________________ 39
bedingen gevat door de nietigheid _________________________________________________________ 39
Rol van het suppletief recht na vernietiging _________________________________________________ 40
Terugbetalingsverplichting ________________________________________________________________ 40
Rechtskeuzebedingen _____________________________________________________________ 41
HOOFDSTUK 4: WETTELIJKE GARANTIE _______________________________________ 41
Consumentenkoop ________________________________________________________________ 41
Inleiding _________________________________________________________________________________ 41
Definities & Toepassingsgebied (1649bis OBW) _____________________________________________ 42
Consument: klassieke invulling _________________________________________________________ 42
Verkoper ______________________________________________________________________________ 43
Consumptiegoederen __________________________________________________________________ 43
Lichamelijke roerende goederen ________________________________________________________ 43
Verkoop en bepaalde contracten van aanneming _________________________________________ 45
Wettelijke garantie (art. 1649quater OBW) _________________________________________________ 45
Onderscheid tussen wettelijke en commerciële garantie __________________________________ 46
Conformiteitscriteria (art. 1649ter OBW) ___________________________________________________ 46
Subjectieve criteria ____________________________________________________________________ 47
Objectieve conformiteitscriteria ________________________________________________________ 47
GarantieTermijn (art. 1649quater OBW) ____________________________________________________ 49
Anterioriteitsvereiste (art. 1649quater OBW) _______________________________________________ 50
Overige Termijnen (art. 1649quater OBW) __________________________________________________ 51
Rechtsmiddelen (art. 1649quinquies BW) __________________________________________________ 51
Rechten van de consument_____________________________________________________________ 51
Herstel/vervanging_____________________________________________________________________ 52
Evenredige prijsvermindering of ontbinding ______________________________________________ 54
schadevergoeding _____________________________________________________________________ 55
Gevolgen miskenning rechtsmiddelenhiërarchie door consument _________________________ 56
Bijzondere regeling levende dieren ______________________________________________________ 57
Commerciële garantie (art. 1649septies OBW) _____________________________________________ 58
Garantie digitale inhoud ____________________________________________________________ 59
Toepassingsgebied _______________________________________________________________________ 59
Conformiteit _____________________________________________________________________________ 60
Objectieve conformiteitscriteria ________________________________________________________ 60
Subjectieve conformiteitscriteria _______________________________________________________ 60
, Duur van de garantietermijn ____________________________________________________________ 61
Bewijslast _____________________________________________________________________________ 61
Remedies _______________________________________________________________________________ 62
HOOFDSTUK 5: INVORDERING SCHULDEN VAN DE CONSUMENT _____________ 62
Inleiding __________________________________________________________________________ 63
Toepassingsgebied ________________________________________________________________ 63
Personeel toepassingsgebied _____________________________________________________________ 63
Materieel toepassingsgebied ______________________________________________________________ 63
Minnelijke invordering ____________________________________________________________________ 64
Toepassing in de tijd ______________________________________________________________________ 64
Kosteloze betalingsherinnering _____________________________________________________ 65
begrenzing schadevergoeding (art. XIX.4 WER) _______________________________________ 67
Minnelijke invordering (XIX.5 WER) __________________________________________________ 69
Start van de activiteit van minnelijke invordering (art. XIX.7) ___________________________ 70
Opschorting van de invordering (art. XIX.9 WER) ______________________________________ 71
Bijzondere regelen huisbezoek (XIX.10 WER) _________________________________________ 71
Privaatrechtelijke sanctionering (XIX.14-15 WER) _____________________________________ 72
Regeerakkoord en b2c ios-procedure _______________________________________________ 73
HOOFDSTUK 6: OVEREENKOMSTEN OP AFSTAND EN BUITEN VERKOOPRUIMTE 75
Schema __________________________________________________________________________ 75
Inleiding __________________________________________________________________________ 75
Toepassingsgebied ________________________________________________________________ 76
Overeenkomst op afstand ________________________________________________________________ 76
Buiten verkoopruimte gesloten overeenkomst ______________________________________________ 77
Uitgesloten overeenkomsten ______________________________________________________________ 79
Informatieverplichtingen ___________________________________________________________ 79
Inhoud van de informatieplicht (VI.45 WER) ________________________________________________ 79
Precontractuele info _____________________________________________________________________ 81
Bijzonderheden __________________________________________________________________________ 82
websites en online marktplaatsen _________________________________________________________ 83
technieken met beperkingen naar tijd en ruimte ____________________________________________ 83
Telefonische oproepen ___________________________________________________________________ 84
Bevestiging contract _____________________________________________________________________ 84
Sancties miskenning informatieplichten ___________________________________________________ 85
Herroepingsrecht __________________________________________________________________ 86
Termijn __________________________________________________________________________________ 86
Hoe uitoefenen? _________________________________________________________________________ 88
Kosten __________________________________________________________________________________ 88
kosten terugzending ___________________________________________________________________ 88
vergoeding voor Waardevermindering gebruik van het goed _______________________________ 89
Vergoeding gepresteerde diensten ______________________________________________________ 90
Vergoeding energie en digitale inhoud ___________________________________________________ 91
Vergoeding bij miskenning infoplicht ____________________________________________________ 91
Ecologische impact van het herroepingsrecht ______________________________________________ 92
Beschadiging gedurende bedenktermijn? __________________________________________________ 93
Verplichtingen onderneming ______________________________________________________________ 93
Uitzonderingen herroepingsrecht (art. VI.53 WER!) __________________________________________ 93
,HOOFDSTUK 7: INFORMATIE EN OVEREENKOMSTEN IN HET ALGEMEEN _______ 96
Toepassingsgebied ________________________________________________________________ 96
Precontractuele informatie _________________________________________________________ 97
Prijsaanduiding ____________________________________________________________________ 98
Transparantieverplichting __________________________________________________________ 99
Kosten telefoongesprek uitvoering overeenkomst ___________________________________ 100
Verbod gebruik default-opties _____________________________________________________ 101
gebruik betaalmiddel _____________________________________________________________ 101
Kosten gebruik betaalmiddel ______________________________________________________ 102
Leveringstermijn (art. VI.43 WER) __________________________________________________ 102
Overgang risico (art. VI.44 WER) ___________________________________________________ 103
HOOFDSTUK 8: RECLAME EN ONEERLIJKE HANDELSPRAKTIJKEN JEGENS
CONSUMENTEN ____________________________________________________________ 103
Europees kader __________________________________________________________________ 104
Structuur van de regeling __________________________________________________________ 105
Definitie reclame (art. I.8, 13° WER) ________________________________________________ 106
Definitie Handelspraktijk (I.8, 23° WER) _____________________________________________ 106
Oneerlijke handelspraktijken jegens consumenten __________________________________ 108
Toepassingsgebied ______________________________________________________________________ 108
Structuur _______________________________________________________________________________ 108
Zwarte lijst _____________________________________________________________________________ 109
Zwarte lijst misleidende handelspraktijken (art. vi.100) __________________________________ 109
De zwarte lijst van agressieve handelspraktijken ________________________________________ 111
Open norm misleidende handelspraktijken________________________________________________ 112
Misleidende verklaringen ______________________________________________________________ 113
Misleiding door omissie _______________________________________________________________ 115
Open norm agressieve handelspraktijken _________________________________________________ 118
Algemeen overkoepelende norm _________________________________________________________ 118
Sanctionering ____________________________________________________________________ 119
Varia ____________________________________________________________________________ 120
Dark Patterns ___________________________________________________________________________ 120
Software updates _______________________________________________________________________ 121
HOOFDSTUK 9: BESCHERMING REIZIGER ___________________________________ 121
passagiersverordening ____________________________________________________________ 121
Inleiding ________________________________________________________________________________ 121
Nationaal vlak: pakketreizen (en gekoppelde reisarrangementen) _________________________ 121
Europese Verordeningen ______________________________________________________________ 122
Bescherming luchtreizigers ______________________________________________________________ 122
inleiding _____________________________________________________________________________ 122
Toepassingsgebied ___________________________________________________________________ 123
Instapweigering ______________________________________________________________________ 128
Annulering ___________________________________________________________________________ 130
Vertraging ____________________________________________________________________________ 133
pakketreizen en gekoppelde reisarrangementen ____________________________________ 135
toepassingsgebied ______________________________________________________________________ 135
precontractuele info pakketreizen ________________________________________________________ 137
, precontractuele info Gekoppelde reisarrangementen ______________________________________ 138
Pakketreisovereenkomst ________________________________________________________________ 138
voorwaarden _________________________________________________________________________ 138
Wijziging van de pakketreis ____________________________________________________________ 139
Opzegging door de reiziger _______________________________________________________________ 140
Aansprakelijkheid _______________________________________________________________________ 140
Aansprakelijkheid van de organisator / niet EER-doorverkoper ____________________________ 140
Uitgebreide aansprakelijkheid _________________________________________________________ 141
Uitzonderingen op de aansprakelijkheid ________________________________________________ 142
Verjaringstermijn _____________________________________________________________________ 142
Geschillencommissie Reizen ____________________________________________________________ 142
GASTCOLLEGE: Consumentenbescherming, ADR en ODR __________ 143
Algemene inleiding tot ADR en ODR _________________________________________ 143
De ADR richtlijn en het falen vd ODR verordening ____________________________ 144
De heropleving van ODR in de wet inzake digitale diensten (=digital services act)
____________________________________________________________________________ 145
, CONSUMENTENRECHT
HOOFSTUK 1: HARMONISATIE CONSUMENTENRECHT
(OMZETTING) EU-RECHT
Meeste regelen inzake consumentenrecht zijn de omzetting van EU-Richtlijnen
• gelijkaardige regels in de EU
• MAAR niet identieke regels: niet alle regels identieke harmonisatie
o Bv boek XIX: bescherming consument bij schuldachterstand➔ geen EU
bescherming, maar bescherming BE
Omzetting geschiedde in
• Boek VI WER
o voorheen Wet Handelspraktijken (1991) / Wet Marktpraktijken (2010)
• Oud BW (toekomstig boek 7 BW)
o Wettelijke garantie lichamelijke RG, digitale diensten, lichamelijke inhoud:
garantie 2j
• Afzonderlijke wetgeving
o bv bijz wetgeving pakketreizen en gekoppelde reisarrangementen: ook omzetting
EU RL
▪ Bescherming van reizigers
▪ Niet in WER
Belangrijke rol weggelegd voor Hof van Justitie
• regels moeten conform richtlijn worden geïnterpreteerd
• gevolg: prejudiciële vragen vanuit nationale rechter
Guidance (EU – FOD Economie)
• Zowel door EU commissie als door FOD ECO (door de eco inspectie)
• Zijn richtlijnen: niet juridisch verbindend
o Toelichting van hoe ze de RL interpreteren
o Toelichting dus niet verbindend naar de rechter (HvJ of nationale) toe
• In praktijk wel belangrijke rol: sommige RL onduidelijk of oud
o Ondernemingen grijpen vaak naar die guidances
o Meer rechtszekerheid naar ondernemingen: eco inspectie maakt duidelijk in
guidelines hoe ze de regels gaan handhaven➔ handhaven volgens de
interpretatie die de inspectie eraan geeft
▪ Kritiek: niet meer rechtszekerheid naar ondernemingen maar eco
inspectie breidt de regels uit dmv guidelines
▪ Eco inspectie: kan waarschuwing, transacties (overtreding gaat over naar
parket) of administratieve geldboetes geven (indien parket niet gaat
vervolgen)
1
,HOOG BESCHERMINGSNIVEAU
Europese rechtsgrond regelen consumentenbescherming
• Harmonisatie met het oog op de realisatie van de interne markt (art. 114 VWEU)
o = zelfde regels en bescherming doorheen de EU
o Reduceert kosten voor onderneming aan grensoverschrijdend aankopen van
goederen en diensten
o Ook voor consument: gelijkaardige bescherming voor buitenlandse goederen en
diensten➔ kan vertrouwen op de interne markt
• Bescherming van de economische belangen van consument (art. 169 VWEU)
o Art 169 vweu: harmonisatie bescherming vd consument
o Maximale harmonisatie is enkel mogelijk ogv artikel 114 VWEU
▪ harmonisatie eco belangen vd consument➔ enkel hier max
harmonisatie mogelijk
o Max en min harmonisatie: regels zijn gelijkaardig maar niet altijd identiek
▪ min: lidstaten kunnen meer bescherming bieden, maar niet minder
▪ Max: lidstaten kunnen niet meer bescherming bieden
o Versch wetsgronden niet zelfde invalshoek voor bescherming consument:
wetgeving steunt vooral op art 114 VWEU
• Vereiste van een hoog beschermingsniveau: bedoeling dat regels consumentenrecht
altijd wordt toegepast
o artikel 12 (beleid) + 114 VWEU
▪ beleidsmaatregelen moeten met inachtneming hoog
beschermingsniveau consument
o artikel 38 Handvest Grondrechten EU
o Herhaald in Europese Richtlijnen
▪ Overwegingen EU RL: herhalen dat ze hoog beschermingsniveau vd
consument nastreven
o Basisbeginsel in de rechtspraak van het Hof van Justitie
▪ hoog beschermingsniveau nastreven vd consument
o Tegelijk wel: rekening houden met eco belangen vd onderneming
o Maar vandaag probleem van afdwinging van je rechten: je hebt een recht
enerzijds en de afdwinging anderzijds
▪ Relatieve lage kosten itt de proceskosten: dus niet de moeite om naar de
rechter te stappen
▪ Oplossingen: ombudsdienst, clause action
HARMONISATIE
Verordeningen bv. verordening passagiersreizen (zelden) en Richtlijnen
MINIMALE HARMONISATIE
Minimale bescherming, doch additionele bescherming is mogelijk
2
,Additionele bescherming niet onbeperkt => verenigbaarheid met Europees recht
beoordelen op grond van het primaire verdragsrecht (desgevallend Dienstenrichtlijn)
• Inperking van vrij verkeer enkel gerechtvaardigd indien
o Bijkomende bescherming met doelstelling van algemeen belang
o Pertinentiecriterium
o Proportionaliteitstoets: niet verder gaan bij beperking vrij verkeer dan nodig voor
algemeen belang
• (HvJ 16 december 2008, C-205/07, Lodewijk Gysbrechts): zaak m.b.t. overeenkomsten
op afstand
o Ovk op afstand omzetting van max geharmoniseerde RL (dus geen bijkomende
bescherming): MAAR toenmalige RL was min geharmoniseerd
o Onderneming eiste betaling vooraleer bedenktermijn verstreken was:
consument had 7d bedenktermijn vanaf levering (nu al betaling vooraleer goed
geleverd)
▪ Extra bescherming was een BE regel
o Vrij verkeer? HvJ kijkt naar hoe eco inspectie regel invult
▪ Verboden betaling te eisen
▪ Eco inspectie ging zeer ver: zelfs wanneer onderneming kredietkaartnr
vraagt ten titel van garantie bij bestelling ook al nog geen betaling➔ zelfs
dit was overtreding
▪ HvJ: te verregaand verbod➔ interpretatie niet meer proportioneel met vrij
verkeer
Voorbeeld: Richtlijn Oneerlijke Bedingen (1993)
• kennelijk onevenwicht in rechten en plichten tss onderneming en consument
• Indicatie lijst aan oneerlijke bedingen
• Min harmonisatie dus lidstaten kunnen bedingen toevoegen bv zwarte lijst art VI.83
MAXIMALE HARMONISATIE
Geharmoniseerde gebied: geen additionele bescherming mogelijk (HvJ 23 april 2009, C-
261/07, VTB-VAB)
• Geen add bescherming
• Maar beperkt zich tot het door het door het RL geharmoniseerde gebied
• Dus mogelijk: toepassingsgebied uitbreiden of ander toepassingsgebied
o Voor zover geen verregaande inperking vrij verkeer
Wel mogelijk om :
• toepassingsgebied uit te breiden
• zaken te regelen die buiten geharmoniseerde gebied vallen (vb. HvJ 6 juni 2019, C-58/18,
Schyns)
3
, o zaak mbt consumentenkrediet: vooraleer krediet gesloten moet
kredietverstrekker kredietwaardigheid consument onderzoeken (onderzoeken of
consument in staat is om krediet trg te betalen)
▪ EU RL enkel verplichting om kredietwaardigheid te beoordelen
▪ BE wet: voegt daaraan verbod toe om krediet te verstrekken indien niet
kredietwaardig
▪ Geharmoniseerde regel, maar BE gaat verder in bescherming
▪ HvJ: wat je doet indien consument niet kredietwaardig is = de gevolgen ve
niet kredietwaardigheidsbeoordeling, is ander toepassingsgebied➔ dus
verenigbaar
▪ Ook nog BE regel: indien consument achterstand krediet >1k euro,
krediet weigeren: maar EU RL zegt indien kredietwaardigheid niet goed,
dan verplicht om te weigeren om krediet te verstrekken
• MAAR EU RL zei niet: sws weigering krediet te verstrekken bij
kredietachterstand >1k EU
• Maar bescherming BE regel valt eigenlijk binnen
geharmoniseerde gebied
o Maar verenigbaarheid met Europees recht beoordelen op grond van het primair
verdragsrecht (HvJ 12 juli 2012, C-602/10, Volksbank România)
Voorbeeld: Richtlijn Oneerlijke Handelspraktijken, Richtlijn Consumentenrechten, (Richtlijn
Goederen), Richtlijn Digitale inhoud en digitale diensten
KRITIEK
Tendens van minimale naar maximale harmonisatie (vb. overeenkomsten op afstand, wettelijke
garantie)
• Verantwoording (door Europese wetgever)
o Reductie van kosten voor ondernemingen
o ‘Confident consumer’ argument
• Kritiek in de Europese literatuur
o Lidstaten met sterke bescherming consumentenbescherming: zijn verplicht om
bescherming af te bouwen door max harm
o Afwezigheid van ‘volledige’ harmonisatie (vb. Consumentenkrediet: ‘gerichte
maximale harmonisatie) + geen harmonisering van contractenrecht
▪ Niet alles geharmoniseerd: alsnog kijken naar nat recht
▪ Dus max harmonisatie onvoldoende voor volledige harmonisatie
o Opties voor lidstaten (vb. Richtlijn Goederen 2019, Omnibus Richtlijn 2019)
(tendens toename)
▪ Max harm in RL maar RL geeft aan dat bij bep punten toch add
bescherming mogelijk is door de LS
▪ Bv wett garantie: wett garantie 2j vanaf de levering
• Consument recht op vervanging of herstel goed
4
, • MAAR vermoeden dat indien gebrek 1j na levering vermoeden dat
gebrek al aanwezig was bij levering (na termijn moet consument
bewijzen dat gebrek al aanwezig was bij levering)
• LS hebben optie om garantietermijn te verlengen en om
anterioriteitsvermoeden te verdubbelen
• Ondanks max harm toch verschillen tss LS
▪ Politiek compromis voor maximale harmonisatie
• Aan RL ging RL met min harmonisatie aan vooraf
• Sommige LS hadden al eerder anterioriteitsvermoeden in
wetgeving: om die LS mee te nemen naar nieuwe max harm RL,
voorzien in opties
o Afwezigheid van specifieke sancties : Vereiste van doeltreffende,
afschrikwekkende en evenredige sancties
▪ Vaak geen specifieke sancties in RL: lidstaten moeten zelf bepalen wat
de gevolgen zijn ve schending
• Sancties moeten voldoende zwaar (doeltreffend en
afschrikwekkend) zijn voor de ondernemingen
• Sancties kunnen publiek of privaatrechtelijk van aard zijn
o Publ bv handhaving door eco inspectie dmv adm
geldboetes
o Maar consument moet ook voldoende gecompenseerd
worden (HvJ): hoeft geen specifieke sanctie te zijn,
schadevergoeding uit gemeen recht is voldoende
▪ MAAR sancties moeten ook proportioneel zijn: sancties mogen niet
verder gaan dat de aangebrachte schade
• Verband tss ernst inbreuk en de sanctie
▪ Criteria kunnen zelf dus ingevuld worden door de LS
▪ (impact Omnibus-Richtlijn): mogelijkheid tot schadevergoeding voor
consument bij inbreuk consumentenrecht
o Grensoverschrijdende handhaving schrikt consumenten af
▪ Consumentenrechten sws moeilijk af te dwingen en zeker bij
buitenlandse ondernemingen (hoewel evenwaardige bescherming)
o Nationale laboratoria
▪ Door verschillen in wetgeving: ook nog vraag welke wetgeving van
toepassing is op geschil
HOOFDSTUK 2: BEGRIPPEN EN TOEPASSINGSGEBIED
INLEIDING
Boek 6 geen unieke regeling: regel per regel nagaan wat toepassingsgebied is (goederen en
diensten, producten, digitale inhoud, enz)
Regeling in Boek VI : dubbele doelstelling
• Bescherming van de consument
5
