Samenvatting - Klinische chemie 1

Klinische chemie 1 en
pre-analytische fase

BIOMEDISCHE LABORATORIUMTECHNOLOGIE | 2025-2026

,H2: DE NIEREN EN HET NIERFUNCTIE-ONDERZOEK

DE NIEREN


AANDOENINGEN VAN DE NIEREN EN HET URINAIR STELSEL
Aandoeningen van de nieren en urinewegen worden vaak opgespoord via
laboratoriumonderzoek.
De belangrijkste bepalingen zijn:
 Creatinine en ureum in plasma:
Deze waarden stijgen bij een verminderde nierfunctie of nierfalen, omdat
de nieren afvalstoffen niet meer goed kunnen uitscheiden.
 Proteïnurie (eiwit in de urine):
Het eiwitgehalte is een maat voor nierschade. Hoe meer eiwitverlies via de
urine, hoe groter de schade aan de glomeruli.
 Leukocyturie en hematurie:
De aanwezigheid van witte bloedcellen of rode bloedcellen kan wijzen op
een ontsteking, infectie of bloeding in het urinair stelsel.




De volgende klinische verschijnselen kunnen wijzen op een aandoening van de
urinewegen of nieren:
 Nierfalen: oligurie (weinig urine), oedeem (vocht vasthouden), hematurie,
verhoogde bloeddruk, pijn in de regio van de nieren (rug), moeheid,
misselijkheid, jeuk, spierkrampen, bloedarmoede, slechte smaak in de
mond, jicht, kortademigheid, soms ook polyurie (omdat de urine niet meer
wordt aangeconcentreerd)
 Diabetes: polyurie (vermeerderde urinelozing, gebrek aan ADH)
 Urineweginfectie: oligurie (weinig urine), dysurie (pijnlijke en moeilijke
urinelozing), hematurie, proteinurie (teststrook), alkalische urine
(teststrook), abnormale geur urine

SCHADE EN VERWONDING
De nieren kunnen beschadigd raken door verschillende factoren:
 Toxische stoffen: nefrotoxische antibiotica (zoals aminoglycosiden) of
andere giftige stoffen kunnen tubulusnecrose veroorzaken.
 Traumatische letsels: verwondingen aan blaas of urinebuis.
 Hypertensie: chronische hoge bloeddruk beschadigt de bloedvaten in de
glomeruli.
 Diabetes mellitus: aantasting van de glomerulaire bloedvaten door hoge
glucosewaarden.
 Stofwisselingsziekten: kunnen ook leiden tot nierschade.




SEITE 1

,ONTSTEKINGEN
Er bestaan verschillende vormen van nier- en urineweginfecties:
 Urethritis: ontsteking van de urinebuis.
 Cystitis: blaasontsteking.
 Acute pyelonefritis: ontsteking van het nierbekken en nierweefsel.
 Acute interstitiële nefritis: ontsteking van het nierinterstitium.
 Acute of chronische glomerulonefritis: ontsteking van de glomeruli.
 Nefrotisch syndroom: hierbij lekt het glomerulaire filter eiwitten → leidt
tot ernstige proteïnurie, hypoproteïnemie en oedeem.
Oorzaken van glomerulonefritis:
1. Auto-immuunziekte met antistoffen tegen de glomerulaire basale
membraan.
2. Streptokokkeninfectie (na keelontsteking) → immuuncomplexen slaan neer
in glomeruli.
3. Ernstige infecties in de urinewegen.
4. Beschadiging door andere nierziekten.

INFECTIES
Onder normale omstandigheden zijn de nieren, urineleiders, blaas en bovenste
deel van de urethra steriel.
Meestal ontstaan infecties opstijgend vanuit de uitwendige geslachtsorganen.
 Bij vrouwen komen infecties vaker voor door de kortere urinebuis.
 Als bacteriën in de blaas terechtkomen en zich vermenigvuldigen, ontstaat
cystitis (blaasontsteking).
 Als de infectie verder opstijgt via de ureter, kan pyelonefritis ontstaan
(nierbekkenontsteking).
Belangrijkste verwekkers:
 Escherichia coli (commensaal uit darmflora)
 Klebsiella spp.
 Proteus spp. (maakt urine alkalisch)
 Enterococcus spp.
Symptomen: Troebele urine, branderig gevoel bij plassen, frequent kleine
hoeveelheden urine.
Behandeling: antibiotica of antimicrobiële middelen.

NIERSTENEN, KYSTEN EN TUMOREN
 Nierstenen (nefrolithiase):
o Ontstaan door een verkeerde samenstelling van urine en
verminderde flow → neerslag van kristallen.
o Veroorzaken hevige pijn (kolieken).
o Behandeling: pijnstilling, spasmolytica, soms heelkunde.
o Preventie: voldoende drinken (>2L/dag).




SEITE 2

, o Typen stenen:
 Calciumstenen: bij verhoogde calciumuitscheiding.
 Fosfaatstenen: bij infecties met ureumsplitsende bacteriën
(Proteus).
 Urinezuurkristallen: bij stoornissen in urinezuurmetabolisme
(bv. jicht).
 Blaasstenen
 Niercysten
 Nier- of blaaskanker
 Prostaathypertrofie

ERFELIJKE NIERAFWIJKINGEN
Renale glucosurie: ontstaat bij een defect ter hoogte van de proximale tubuli
waardoor er onvoldoende resorptie is van glucose (verlaagde nierdrempel). De
bloedglucoseconcentratie is normaal.

AANGEBOREN NIERAFWIJKINGEN
Reflux met chronische nierbekkeninfectie

AFWIJKINGEN VAN DE BLOEDVATEN (VASCULAIRE NEFROPATHIE)
Slechte doorbloeding van de nieren (vb. bij hypotensie of uitdroging): acuut


Al deze aandoeningen kunnen al dan niet aanleiding geven tot een verminderde
nierfunctie. We spreken dan van nierinsufficiëntie. Hierbij worden nefronen
vernietigd en komt de filterwerking van de nier in het gedrang.
Risicogroepen voor regelmatige controle:
 Diabetespatiënten
 Personen met hypertensie
 Ouderen
 Personen met nierstenen
Nieraandoeningen kunnen jarenlang zonder duidelijke symptomen verlopen.
Nierblokkage is het finale stadium van verschillende renale aandoeningen. Eens
dit stadium is bereikt (nierfunctie < 10%), zijn niervervangende therapieën nodig
→ dialyse of niertransplantatie. De meest voorkomende oorzaken:
 Hypertensie
 Diabetes mellitus
 Jicht (hyperurikemie)
 Urolithiasis (nierstenen)
 Prostaatvergroting
 Chronische of acute infecties
 Nefrotoxische geneesmiddelen (zoals gentamycine)
 Hyperparathyroïdie
 Zwangerschap




SEITE 3