Samenvatting - Klinische chemie 3 en automatisatie

KLINISCHE CHEMIE 3 EN
AUTOMATISATIE
BIOMEDISCHE LABORATORIUMTECHNOLOGIE | 2025-2026

,1. INLEIDING

DEFINITIE VAN AUTOMATISERING

Automatisering betekent dat machines taken uitvoeren die anders handmatig
zouden gebeuren:
“You press the button and the machine will do the rest.”
Waarom is automatisering nodig?
Sinds 1950 groeit:
 de vraag naar medische zorg
 het aantal labotesten
 het aantal gespecialiseerde testen
Dit leidt tot:
 tijdswinst
 minder repetitieve handelingen
 hogere productiviteit en kwaliteit
 minder staalverwisseling
 stabielere resultaten (geen invloed van ervaring/vermoeidheid operator)
Automatisatie gebeurt via:
 mechanische overdracht van stalen
 gestuurd door microprocessoren
 via een reeks toestellen die elk een deel van de analyse doen
→ van staalafname tot eindresultaat




PAGE 1

,Niet alle labo’s kunnen dit betalen (duur). Manueel werk blijft enkel voor:
 labo’s met weinig budget
 speciale of zeldzame testen
Toepassing van automatisering
Ook toepasbaar op single-sample analysers (vb. bloedgasanalyse).
Voor serum werkt automatisering het best.
Urine is moeilijker door sterk variërende concentraties → veel verschillende
verdunningen nodig.
BELANGRIJKE BEGRIPPEN

Testrepertorium
 Onmiddellijk testrepertorium: aantal testen dat op elk moment uitgevoerd
kan worden.
 Totaal testrepertorium: totaal aantal mogelijke testen mits wissel van
reagentia of toebehoren.
Discrete analysers
Voor elke test wordt monster + reagens samengebracht in een individuele cuvet.
Turnaround time (TAT) = doorlooptijd
De tijd tussen aanvraag en resultaat.
9 stappen: aanvraag → staalname → identificatie → transport → voorbereiding →
analyse → rapportage → interpretatie → actie.
Belangrijk:
96% van de totale TAT ligt buiten de analytische fase!
STAT testing
 STAT = "statim" = onmiddellijk
 Random-access analysers kunnen stat-stalen voorrang geven
 Batch analysers (zoals centrifugaal analysers) zijn minder geschikt.
Verblijftijd (dwell time)
Minimumtijd die nodig is om een resultaat te krijgen zodra het staal in het
toestel zit.
 van enkele seconden tot >10 min
 bloedgasanalyse: zeer kort (seconden)
Doorvoercapaciteit (throughput)
Aantal stalen/analyses per uur.
Bepaald door operationele cyclus, bestaande uit:
 analytische cyclus
 bemonsteringscyclus (monsterinvoer)
 reagenscyclus
 ISE-cyclus (ion-selectieve elektroden)
 onbewaakte cyclus (hoe lang toestel zonder operator kan werken)




TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELINGEN



PAGE 2

, EVOLUTIE VAN VROEGER TOT NU
Manuele methode
 pipetteren van staal + reagens
 afgieten in cuvet
 meten met spectrofotometer →
absorbantie → concentratie
Nadelen:
o tijdrovend
o afhankelijk van operator
o minder precies
Eerste automatiseringsstap: dilutors
Automatische verdunningssystemen → minder pipetfouten.
Continuous flow analysers (Technicon AutoAnalyser)
 Monster + reagens stromen continu door glazen buizen
 Gescheiden door luchtbellen (segmentatie)
 Batch-analyse: dezelfde test voor alle stalen
Centrifugaal analysers
 Sneldraaiende rotor
 Hoge snelheid → snelle menging en metingen
 Kleine volumes (µL), weinig reagentia
 Geschikt voor kinetische metingen
Analysers met vast profiel
 Meerdere testen per monster
 Vast menu (moeilijk aan te passen)
 Hoge throughput, lage kost
Random Access analysers
Meest modern.
 Verschillende testen per monster
 Alleen testen uitvoeren die gevraagd zijn → geen verspilling
 Computersturing vereist
 Zeer flexibel

POINT-OF-CARE TESTING (POCT)
 Testing aan bed van de patiënt
 Snellere resultaten noodzakelijk bij spoed/intensieve zorg
 Tegenbeweging tegen centralisatie van laboratoria
 POCT-instrumenten (klein, snel, eenvoudig)

TOEKOMSTPERSPECTIEVEN
 Meer geïntegreerde testen in routine-analysers (TDM, serologie)
 Werken op volbloed → minder pre-analytiek



PAGE 3