samenvatting strafrechtsbedeling in de criminologie

STRAFRECHTSBEDELING
Inhoudsopgave
helikopterperspectief.....................................................................................3
Hoe denken we over misdrijf en straf?............................................................................3
De logica van de strafrechtsketen- de echelons..............................................................4
Keuzes maken in de keten.............................................................................................. 5
Keuzes maken bij de (A) opsporing...............................................................................5
Keuzes maken bij (B) vervolging..................................................................................5
Keuzes maken bij (C) straftoemeting............................................................................6
Straftuitvoering (vanaf 4/11)........................................................................................7
Besluit.......................................................................................................................... 7

Inleiding: opsporing.......................................................................................8

Cluster 1: politie als actor in de strafrechtsketen............................................9
Opfrisser: het wetgevend kader......................................................................................9
De wet op de politieambt (1992)..................................................................................9
1.1 De politiefunctie...................................................................................................... 13
1.2 Discretionaire ruimte............................................................................................... 17
1.Het nemen van beslissingen door politie.................................................................18
Het nemen van beslissingen door politie in kaart gebracht........................................18
Onderzoek F. Gilleir: discretionaire ruimte..................................................................20
1.3 COP: Community Oriented Policing als model.........................................................25
1.4 Diversiteit................................................................................................................ 29
1) diversiteit binnen politie: lokale campagnes..........................................................29
2) diversiteit binnen Belgisch korps............................................................................30
3) diversiteit en beslissingen op straat.......................................................................33
4) selectiviteit in de politiepraktijk – belgisch onderzoek?..........................................35
Diversiteit en selectiviteit: conclusies.........................................................................36

Cluster 2: instroom- doorstroom- uitstroom...................................................37
Deel 1: meten................................................................................................................ 37
1.1 meten van in-, door- en uitstroom........................................................................37
1.2 selectiviteit........................................................................................................... 37
1.3 instroom, doorstroom en uitstroom......................................................................38
Conclusie: meten van instroom, doorstroom en uitstroom.........................................39
2.2: registratie (pv’s en verhoren).................................................................................40
Opstellen proces-verbaal en verhoren........................................................................40
Processen-verbaal en selectiviteit:.............................................................................40
registratie van verhoren............................................................................................. 43



1

,H1: geschiedenis (sws een vraag op ex)........................................................47
1 Ancien Régime (= middeleeuwen).............................................................................47
Strafuitvoering............................................................................................................ 47
2 De Verlichting (+ klassieke strafrecht).......................................................................47
Strafuitvoering............................................................................................................ 49
3 Het positivisme........................................................................................................... 50
4 Het sociaal verweer.................................................................................................... 50
Strafuitvoering............................................................................................................ 51
5 Het nieuw sociaal verweer..........................................................................................52
6 Recentere ontwikkelingen.......................................................................................... 52
Na de golden 1960’s................................................................................................... 53
Maatschappelijke ontwikkelingen als katalysator.......................................................53
herstelrecht................................................................................................................ 54
Vanaf voormalig minister Geens tot vandaag.............................................................55
Vlaamse Minister van Justitie......................................................................................55

H2: vervolging............................................................................................. 57
1 Inleiding: de logica van de strafrechtsketen...............................................................57
2 voornaamste actoren................................................................................................. 57
A minister van justitie................................................................................................. 57
B Openbaar ministerie................................................................................................ 58
C onderzoeksrechter................................................................................................... 60
3 vervolgingsbeslissing.................................................................................................62
Beslissingen op parket niveau....................................................................................63
Alles op een rijtje: het instellen van de strafvordering..................................................70




2

,HELIKOPTERPERSPECTIEF
1) Misdrijf- straf
2) De strafrechtsketen
 De logica van de strafrechtsketen: de echelons
 Een trechter
3) Keuzes maken in de keten
 Opsporing
 Vervolging
 Straftoemeting
 Strafuitvoering

HOE DENKEN WE OVER MISDRIJF EN STRAF?
Slingerbeweging van het strafrecht




Ancien Régime (tot aan de 18e eeuw)
 Willekeur, recht op bestraffing was alleenrecht koning, bekentenis afdwingen,
voorbeeldstraffen, “wrede Middeleeuwen” versus recent onderzoek
 Voornamelijk focus op vergelding en afschrikking (algemene preventie:
samenleving bang maken zodat ze geen feiten plegen)

Verlichting en Klassiek Strafrecht (18e- 19e eeuw)
 De mens is een rationeel wezen, sociaal contract, Magna Charta van het strafrecht
(legaliteit-proportionaliteit- subsidiariteit), vaste straffen, geen individualisering,
schuldnotie centraal
 Voornamelijk focus op vergelding (maar ifv sociaal contract), algemene preventie
(afschrikking), bijzondere preventie (gevangenisstraf)


Positivisme (2e helft 19e eeuw)
 Misdrijf gevolg causale factoren, de mens heeft geen vrije keuze, gedetermineerd,
sociaal gevaarlijkheid, Magna Charta op de helling, verschuiving van daad naar
dader, sanctie
o Vergelding = zinloos? Focus op bijzondere preventie en resocialisatie
(sanctie)

Sociaal Verweer (2e helft 19e eeuw)
 De maatschappij beschermen (‘verweren’), de mens heeft een ‘zekere vrijheid’,
het eclecticisme van Prins
 ‘Normale’ delinquenten versus andere delinquenten, straffen versus maatregelen
(“geestesgestoorden en jeugdigen”)

Na WOII
 Overgangsfase, bloei, welvaartstaat en verzorgingsstaat
 Uitbouw sociale vangnetten > hopen niet in het strafrecht komen


3

, Nieuw Sociaal Verweer (na WOII)
 Aandacht voor persoonlijkheid & sociaal milieu (cfr. ‘oud’ sociaal verweer),
individualisering, mét aandacht voor de rechtspositie van de dader (legaliteit)
 Resocialisatie centraal

Vandaag = diverse stromingen
 Straf = diverse straffen. Streven naar evenwicht tussen vergelding, afschrikking,
resocialisatie en herstel.
o Resocialisatie als functie van een (gevangenis)straf: wat vinden jullie daar
van?
 Rechter als koorddanser - publieke opinie
 Voormalig Minister van Justitie Koen Geens: 3 fases hervormingen strafrecht,
strafprocesrecht, strafuitvoeringsrecht
 Vandaag hebben we een nieuw strafwetboek (2026)

DE LOGICA VAN DE STRAFRECHTSKETEN- DE ECHELONS




De strafrechtsketen- een trechter
 In meeste gevallen wordt logica niet gevolgd!!!!
 Misdrijf: door de wet omschreven gedrag waarop een straf is gesteld die in de wet
is bepaald
 Dark number versus misdrijven die in de trechter terecht komen
o = feiten die niet worden geregistreerd
o Slachtoffer heeft bang, schaamt zich
 700 000 - 750 000 misdrijven/jaar bezorgd aan OM  enkel over geregistreerde
feiten
o Slechts een klein deel ervan (35 000-55 000/jaar, 5%-7%) worden door de
strafrechter behandeld
o Een klein deel daarvan (18 000/jaar) leidt tot hechtenis/gevangenisstraf

De strafrechtsketen en de verregaande juridisering
 Overreglementering, uitbreiding strafrecht maar investeringen voor justitie
volgden niet
o “We hebben het strafrecht verwaarloosd”
o Gevangenissen zitten overvol, coördinatie tussen diverse actoren loopt
soms mank
 Overlopen/opstroppen trechter: onbeheersbare hoeveelheid straffen en het
onvermogen om die uitgesproken straffen adequaat uit te voeren
 Tast efficiëntie van het strafrecht aan en zorgt voor uitholling



De strafrechtsketen en de ruimte voor beleid
 “Beleid voeren”
 Klassieke strafrecht: geen ruimte voor beleid (magna charta) > koning bepaalt


4