samenvatting biologische antropologie

BIOLOGISCHE
ANTROPOLOGIE




1

,BOEK 1:

1. ALGEMENE INLEIDENDE BESCHOUWINGEN

INLEIDING

Theodosius Dobzhansky:
‘Niets in biologie is logisch… behalve in het licht van de evolutie’
→ Geen enkele bevinding kan ten volle begrepen worden zonder te kijken in welke mate bepaalde
bevindingen een plaats kunnen krijgen in de evolutie door middel van natuurlijke selectie
Biologische antropologie = wetenschappelijke studie van de mens


ANTROPOLOGIE EN DIENS SUBVELDEN
Antropologie: ‘4-field approach’ → 4 overkoepelende domeinen die gebruikt worden om een totaal beeld
te krijgen van de mens
• Culturele antropologie
 Studie van menselijke samenlevingen, vooral in cross-culturele context (= vergelijken
van culturen) → kan biologische neigingen versterken en afremmen
 Vb. etnologie, etnografie

• Linguïstische antropologie = talen die wij spreken of ooit gepsroken hebben, ook taalvariantie
(dialecten)
 Studie van taal, geschiedenis en gebruik in culturen
 Linguïstische vorm = grammaticale regels
 Linguïstische functie = waarom spreken wij?
 Robin Dunbar
 Wat is de sociale context waarin taal ontwikkelde?
 Taal = bioculturele parasiet → parasiet leeft op gastheer (vb. virus), kunnen niet leven
zonder gastheer maar kunnen wel samen evolueren → geen enkele taal is onveranderlijk

• Archeologie
 Artefacten = vondsten vanuit het verleden gemaakt door samenlevingen/leden in
samenlevingen → draagt bij tot onze kennis, om dingen te kunnen maken moeten er
bepaalde cognitieve vaardigheden zijn
 Vb. van stenen vuistbijlen tot zwaarden
 Materiële cultuur
 Archeogenetica: nieuw en razendsnel ontwikkeld gebied

• Biologische antropologie
 Een biologische antropoloog is elke wetenschapper die de menselijke soort vanuit
evolutionair perspectief bestudeert
Biologie en cultuur zijn in complexe wisselwerking met elkaar → biologie produceert cultuur, maar
cultuur kan biologie beïnvloeden (kan grenzen stellen) → maar is niet oneindig




2

,Reikwijdte van de biologische antropologie:
• Paleoantropologie
 De studie van de fossiele overblijfselen van voorouderlijke mensachtigen en hun naaste
verwanten (primaten).
 Onderzoek begint met veldwerk
 Studie gebeurt in musea en universitaire labo’s

• Skeletale biologie
 De studie van het menselijk skelet en de patronen en processen van menselijke groei,
fysiologie en ontwikkeling
 Antopometrici = eerste generatie van biologische antropologen → doen metingen van
het menselijk lichaam (gemiddelden, variaties…)

• Paleopathologie
 Studie over ziektes in oude mensleijke populaties (bacteriën en virussen)
 Menselijke resten in archeologische context
 Vb. sporen van infecties op botten en schedels

• Forensische antropologie
 Studie van menselijke overblijfselen in legale (forensische) context → gebruikt bij het
verklaren van misdrijven
 Vb. aard van de impact van verwondingen zoeken op skeletten
 Vb. onderzoeken van massagraven (geslachten, leeftijden…)
 Oorlogsmisdrijven (genocide)
 Moord: doodsoorzaak en sporenonderzoek (DNA-revolutie in forensische
context)
 Verkrachting: ‘rape kit’

• Primatologie
 Studie van niet-menselijke primaten en hun anatomie, genetica, gedrag en ecologie →
inzicht in evolutionaire verschillen en gelijkenissen
 Niet-menselijke primaten zijn evolutionair aangepast aan sociaal leven →
ontwikkeling van andere eigenschappen (vb. afhankelijkheid)
• Niet in groep leven = niet-solitair
 Grote sekseverschillen
• Vb. de moederlijke investering bij chimpansees vs geen vaderlijke
investering in nageslacht
• Sekse = biologisch geslacht
 Vb. gedrag terugvinden in primaten stelt dat het gedrag een oud bestaan heeft
van bij voorouders
 Pioniers: Jane Goodall (toonde groepsagressie onder chimpansees aan) en Diane Fossey
(vb. het onderzoeken van empathie bij gorilla’s)
 Invloedrijk: Richard Wrangham (chimpansees) en Frans De Waal (Bonobo)




3

, • Menselijke biologie
 Studie van de menselijke groie en ontwikkeling, adaptatie aan extreme
omgevingsomstandigheden en menselijke genetica
 Variaties tussen individuen en groepen

 Voedingsantropologie = studie van de samenhang tussen dieet, cultuur en evolutie
 Co-evolutie

 Vb. Biomedische antropologie
 Studie over de effecten van vervuiling en giftige stoffen op de menselijke groei

 Vb. Moleculaire antropologie
 De studie van de genetische benadering van evolutionaire wetenschap →
verschillen tussen (en binnen) mensen en niet-menselijke primaten


DE OORSPRONG VAN DE MODERNE BIO-ANTROPOLOGIE

Moderne bio-antropologie: gebaseerd op evolutietheorie (19 e eeuw) → redelijk jonge wetenschap
• Oude benaming: ‘physical anthropology’
 In de eerste helft van 20e eeuw vooral bezig met antropometrie (lichaam, contructie en
cranium)
 Monogenisme-polygenisme debat: één ras vs verschillende rassen → “Wanneer spreken
over een soort?”

• ‘Nieuwe’ fysische antropologie
 Gebaseerd op de ‘Neo-Darwinistische synthesis’ van genetica, anatomie, ecologie, en
gedrag met evolutietheorie van Darwin

• Paleoantropologie
 Nieuwe dateertechnieken (archeogenetica)
 Vandaag zeer multidisciplinair




4