2025-2026 unoconv_890000011.docx semester 1
0 Inleiding............................................................................................................... 1
1 Consumenten...................................................................................................... 6
2 Producenten...................................................................................................... 16
3 Prijsvorming....................................................................................................... 25
4 Macro-economische grootheden........................................................................27
5 Conjunctuur, groei en ontwikkeling...................................................................34
6 Nationaal inkomen en werkgelegenheid............................................................37
7 Geld, monetair beleid en inflatie.......................................................................41
8 Internationale betrekkingen.............................................................................. 42
9 Internationale samenwerking............................................................................ 45
10 Duurzaamheid................................................................................................. 47
11 Rol van de overheid......................................................................................... 49
0
,2025-2026 unoconv_890000011.docx semester 1
0 Inleiding
0.1 Wat is economie?
Economie is de studie van het menselijk streven naar bevrediging van
de behoeften met behulp van schaarse middelen.
0.2 Soorten economie
0.2.1 Lineaire economie
- Product wordt gebruikt, daarna naar afval
0.2.2 Recycling economie
- Product wordt meerdere keren gebruikt, daarna naar afval
0.2.3 Circulaire economie
- Product wordt nooit afval
- Ontwerpfase zeer belangrijk, product inovation, cradle to cradle
0.3 Behoeften
Het aanvoelen van een tekort en het streven naar bevrediging.
Zijn niet steeds van materiële aard, naarmate een maatschappij ontwikkeld
komen de immateriële behoeften meer op de voorgrond.
- Primaire of levensnoodzakelijke behoeften: voeding, kleding, …
- Immateriële behoeften: onderwijs, ontspanning, …
- Collectieve behoeften: onderwijs, wegen, bejaardenzorg, …
Deze zijn gelijkaardig voor een groot aantal personen en worden door de
gemeenschap als geheel bevredigd.
- Individuele behoeften: subjectiever en worden normaal bevredigd door
de inspanningen van personen of hun gezinnen (voeding, kleding, …)
0.4 Schaarse middelen
Schaarste is niet hetzelfde als zeldzaam. Schaarse middelen duiden op de
beperktheid van ons inkomen.
vb. voedingsmiddelen zijn in de supermarkt overvloedig aanwezig, maar toch is dit een
schaars product.
Definitie: een middel waarvan de verlangde hoeveelheid de beschikbare
hoeveelheid overtreft indien het gratis ter beschikking stond.
1
,2025-2026 unoconv_890000011.docx semester 1
0.4.1 Nuttigheid en keuzeprobleem
- We zijn genoodzaakt te kiezen tussen schaarse producten
- Niet voor iedereen dezelfde nuttigheid. vb. Friet met mosselen eten
- Economisch principe: met je inkomen een maximale
behoeftebevrediging bereiken.
0.5 Welvaart en welzijn
0.5.1 Welvaart
De mate waarin mensen met de beschikbare schaarse middelen in hun
behoeften kunnen voorzien. Als die schaarste verminderd zeggen we dat de
welvaart is gestegen.
- Welvaart draait niet allen om veel geld en inkomen, ook over vrije
tijd, kwaliteit van het leefmilieu, humanisering van de arbeid en opheffing
van allerlei vormen van discriminatie
- Deze wensen verwezenlijken betekend dat we beslag moeten leggen op
schaarse middelen.
0.5.2 Welzijn
Welzijn heeft een ruimer karakter, welzijn is je gevoel van welbevinden en
betekend ook bevrediging van verlangens (vriendschap, liefde, gezondheid)
die geen beslag leggen op schaarse middelen.
Welvaart en welzijn hoeven niet samen te vallen
Verschil: 3 keer per jaar op reis gaan gaat over een hoge welvaart,
liever thuis in de tuin je favoriete boek lezen gaat over welzijn.
0.6 Soorten goederen
0.6.1 Vrije goederen
Niet schaarse goederen vb. lucht
- Zijn in de natuur zo overvloedig aanwezig dat de gehele behoefte aan
dergelijke kan worden bevredigd
- Schaarste is hier relatief naargelang de tijd en omstandigheden (bv.
wandeling binnenstad peking)
0.6.2 Economische goederen
In de economische wetenschap gaat het enkel over economische goederen (=
schaarse middelen). Goederen slaat niet enkel op goederen(een fiets), maar
ook op diensten (een hotelovernachting)
2
, 2025-2026 unoconv_890000011.docx semester 1
Zuiver individuele goederen (fiets of een pintje)
- Rivaliteit onder consumenten
- Producent kan de consument uitsluiten van gebruik (je kan maar eenmaal
dezelfde fiets kopen)
- Worden geproduceerd door bedrijven
- Marktprijs dekt de kosten en maakt bovendien winst mogelijk
Zuiver collectieve goederen (brandweer of politie)
- Niet-rivaliserend en niet-uitsluitbaar
- Zijn er voor iedereen
- Worden aan de samenleving als geheel geleverd, dus moet in het beginsel
wel iedereen aan de kosten mee betalen via belastingheffing.
Quasicollectieve goederen
- Komen in principe voor verkoop op de markt in aanmerking
- Worden soms uit sociale (onderwijs) of praktische (wegennet)
overwegingen aangeboden door de overheid
Voorbeeld school: in privéscholen krijgen diegenen die betalen onderwijs, dit is maatschappelijk
ongewenst want onderwijs heeft een positieve invloed op de welvaart van anderen dus biedt de
overheid dit meestal aan tegen een lagere prijs aan t.o.v. dat het bedrijfsleven dit zou doen
Soms is het moeilijk om aan te geven of het om collectief of quasicollectief gaat,
vb. de snelwegen in Frankrijk zijn voor personenwagens quasicollectief omdat men tol
moet betalen anders wordt men uitgesloten, terwijl in België zijn de snelwegen collectief.
Consumptiegoederen
- Bevredigen onmiddellijk de behoeften van gezinshuishoudingen
1. Verbruiksgoederen: goederen die je slechts éénmaal kan gebruik (brood)
2. Gebruiksgoederen: goederen die je meermaals kan gebruiken
(smartphone)
Gebruiksgoederen zijn duurzame goederen
Investeringsgoederen
- Dienen om andere goederen (consumptie- en investeringsgoederen) mee
te produceren
1. Kapitaal- of productiegoederen: duurzame goederen met een
levensduur van tenminste 1 jaar. (gebouwen, machines, …)
2. Vlottende investeringsgoederen: worden tijdens de productie
vernietigd of verwerkt. (grondstoffen, hulpmaterialen)
- Alle voorraden worden volgens conventie beschouwd als vlottende
investeringsgoederen
Het onderscheid tussen beide is soms moeilijk te maken. Het is niet de aard
maar het gebruik van het goed dat het bepaald.
bv. In bedrijven worden gebruikte auto’s als kapitaalgoederen beschouwd, maar in
handen van een particulier word dit als een consumptiegoed beschouwd
Wegen, woonhuizen, scholen, … zijn kapitaalgoederen -> ze dienen om diensten voort te
brengen
0.7 Consumptie en productie
0.7.1 Consumptie
Het aanwenden (kopen) van economische goederen voor niet productieve
doeleinden. Gaat gepaard met een besteding van het inkomen.
3
0 Inleiding............................................................................................................... 1
1 Consumenten...................................................................................................... 6
2 Producenten...................................................................................................... 16
3 Prijsvorming....................................................................................................... 25
4 Macro-economische grootheden........................................................................27
5 Conjunctuur, groei en ontwikkeling...................................................................34
6 Nationaal inkomen en werkgelegenheid............................................................37
7 Geld, monetair beleid en inflatie.......................................................................41
8 Internationale betrekkingen.............................................................................. 42
9 Internationale samenwerking............................................................................ 45
10 Duurzaamheid................................................................................................. 47
11 Rol van de overheid......................................................................................... 49
0
,2025-2026 unoconv_890000011.docx semester 1
0 Inleiding
0.1 Wat is economie?
Economie is de studie van het menselijk streven naar bevrediging van
de behoeften met behulp van schaarse middelen.
0.2 Soorten economie
0.2.1 Lineaire economie
- Product wordt gebruikt, daarna naar afval
0.2.2 Recycling economie
- Product wordt meerdere keren gebruikt, daarna naar afval
0.2.3 Circulaire economie
- Product wordt nooit afval
- Ontwerpfase zeer belangrijk, product inovation, cradle to cradle
0.3 Behoeften
Het aanvoelen van een tekort en het streven naar bevrediging.
Zijn niet steeds van materiële aard, naarmate een maatschappij ontwikkeld
komen de immateriële behoeften meer op de voorgrond.
- Primaire of levensnoodzakelijke behoeften: voeding, kleding, …
- Immateriële behoeften: onderwijs, ontspanning, …
- Collectieve behoeften: onderwijs, wegen, bejaardenzorg, …
Deze zijn gelijkaardig voor een groot aantal personen en worden door de
gemeenschap als geheel bevredigd.
- Individuele behoeften: subjectiever en worden normaal bevredigd door
de inspanningen van personen of hun gezinnen (voeding, kleding, …)
0.4 Schaarse middelen
Schaarste is niet hetzelfde als zeldzaam. Schaarse middelen duiden op de
beperktheid van ons inkomen.
vb. voedingsmiddelen zijn in de supermarkt overvloedig aanwezig, maar toch is dit een
schaars product.
Definitie: een middel waarvan de verlangde hoeveelheid de beschikbare
hoeveelheid overtreft indien het gratis ter beschikking stond.
1
,2025-2026 unoconv_890000011.docx semester 1
0.4.1 Nuttigheid en keuzeprobleem
- We zijn genoodzaakt te kiezen tussen schaarse producten
- Niet voor iedereen dezelfde nuttigheid. vb. Friet met mosselen eten
- Economisch principe: met je inkomen een maximale
behoeftebevrediging bereiken.
0.5 Welvaart en welzijn
0.5.1 Welvaart
De mate waarin mensen met de beschikbare schaarse middelen in hun
behoeften kunnen voorzien. Als die schaarste verminderd zeggen we dat de
welvaart is gestegen.
- Welvaart draait niet allen om veel geld en inkomen, ook over vrije
tijd, kwaliteit van het leefmilieu, humanisering van de arbeid en opheffing
van allerlei vormen van discriminatie
- Deze wensen verwezenlijken betekend dat we beslag moeten leggen op
schaarse middelen.
0.5.2 Welzijn
Welzijn heeft een ruimer karakter, welzijn is je gevoel van welbevinden en
betekend ook bevrediging van verlangens (vriendschap, liefde, gezondheid)
die geen beslag leggen op schaarse middelen.
Welvaart en welzijn hoeven niet samen te vallen
Verschil: 3 keer per jaar op reis gaan gaat over een hoge welvaart,
liever thuis in de tuin je favoriete boek lezen gaat over welzijn.
0.6 Soorten goederen
0.6.1 Vrije goederen
Niet schaarse goederen vb. lucht
- Zijn in de natuur zo overvloedig aanwezig dat de gehele behoefte aan
dergelijke kan worden bevredigd
- Schaarste is hier relatief naargelang de tijd en omstandigheden (bv.
wandeling binnenstad peking)
0.6.2 Economische goederen
In de economische wetenschap gaat het enkel over economische goederen (=
schaarse middelen). Goederen slaat niet enkel op goederen(een fiets), maar
ook op diensten (een hotelovernachting)
2
, 2025-2026 unoconv_890000011.docx semester 1
Zuiver individuele goederen (fiets of een pintje)
- Rivaliteit onder consumenten
- Producent kan de consument uitsluiten van gebruik (je kan maar eenmaal
dezelfde fiets kopen)
- Worden geproduceerd door bedrijven
- Marktprijs dekt de kosten en maakt bovendien winst mogelijk
Zuiver collectieve goederen (brandweer of politie)
- Niet-rivaliserend en niet-uitsluitbaar
- Zijn er voor iedereen
- Worden aan de samenleving als geheel geleverd, dus moet in het beginsel
wel iedereen aan de kosten mee betalen via belastingheffing.
Quasicollectieve goederen
- Komen in principe voor verkoop op de markt in aanmerking
- Worden soms uit sociale (onderwijs) of praktische (wegennet)
overwegingen aangeboden door de overheid
Voorbeeld school: in privéscholen krijgen diegenen die betalen onderwijs, dit is maatschappelijk
ongewenst want onderwijs heeft een positieve invloed op de welvaart van anderen dus biedt de
overheid dit meestal aan tegen een lagere prijs aan t.o.v. dat het bedrijfsleven dit zou doen
Soms is het moeilijk om aan te geven of het om collectief of quasicollectief gaat,
vb. de snelwegen in Frankrijk zijn voor personenwagens quasicollectief omdat men tol
moet betalen anders wordt men uitgesloten, terwijl in België zijn de snelwegen collectief.
Consumptiegoederen
- Bevredigen onmiddellijk de behoeften van gezinshuishoudingen
1. Verbruiksgoederen: goederen die je slechts éénmaal kan gebruik (brood)
2. Gebruiksgoederen: goederen die je meermaals kan gebruiken
(smartphone)
Gebruiksgoederen zijn duurzame goederen
Investeringsgoederen
- Dienen om andere goederen (consumptie- en investeringsgoederen) mee
te produceren
1. Kapitaal- of productiegoederen: duurzame goederen met een
levensduur van tenminste 1 jaar. (gebouwen, machines, …)
2. Vlottende investeringsgoederen: worden tijdens de productie
vernietigd of verwerkt. (grondstoffen, hulpmaterialen)
- Alle voorraden worden volgens conventie beschouwd als vlottende
investeringsgoederen
Het onderscheid tussen beide is soms moeilijk te maken. Het is niet de aard
maar het gebruik van het goed dat het bepaald.
bv. In bedrijven worden gebruikte auto’s als kapitaalgoederen beschouwd, maar in
handen van een particulier word dit als een consumptiegoed beschouwd
Wegen, woonhuizen, scholen, … zijn kapitaalgoederen -> ze dienen om diensten voort te
brengen
0.7 Consumptie en productie
0.7.1 Consumptie
Het aanwenden (kopen) van economische goederen voor niet productieve
doeleinden. Gaat gepaard met een besteding van het inkomen.
3
