2025
2026
Geschiedenis van het
publiekrecht en de
politiek
PROF. RIK OPSOMMER & PROF. GEORGES MARTYN
JINTHE JONCKHEERE
,
,
,
,GESCHIEDENIS PUBLIEKRECHT EN
POLITIEK
DEFINITIE
GESCHIEDENIS
Parlement keurt financiën goed
Elke regering samengesteld door enkele partijen en maken regeerakkoord, pas goedgekeurd bij
meerderheid
• De iure: normen van toepassing volgens het gerecht (regering niet bevoegdheid om te
beslissen, maar wetgevende macht)
• De facto: in de feiten door het spel van de politiek, kan regering beslissingen maken en wordt
goedgekeurd want meerderheid in parlement
RECHTSGESCHIEDENIS IS METAJURIDICA
Niet het ‘positieve’ recht (praktische toepassing), wel de interactie tussen recht en
macht/politiek/techniek/religie/ klimaat…
Positieve recht: recht dat geldt op bepaalde plaats en tijdstip afdwingbaar in bepaalde jurisdictie (het
nu geldende recht)
• Het kan anders want het is vroeger al anders geweest: recht evolueert constant
• Beschouwend, kritisch, reflecterend, contextualiseren…
Vanuit historisch-wetenschappelijke invalshoek
• Vergelijk: rechtssociologie, rechtsfilosofie, rechtseconomie, rechtspsychologie, …
(interdisciplinair)
• Uit het juridische paradigma stappen
- paradigma van het positieve recht: geheel van veronderstellingen waarop een
wetenschap gebaseerd is
- nemo censetur ignorare legem: iedereen geacht de wet te kennen en moet het recht
toepassen
- nooit als verweer “ik wist niet dat ik het niet mocht doen”
- de facto kent niet iedereen het recht, de iure wordt het verwacht
- men weet bijvoorbeeld niet welke straf er precies ligt op slagen en verwondingen, enkel
dat er een straf volgt
Stappen uit het positiefrechtelijke paradigma en met ogen vanuit andere wetenschap kijken naar het
recht, dan doe je aan metajuridica
Metajuridica is altijd interdisciplinair, zoals rechtssociologie (andere interpretatie van zelfde wetten)
• vb. aan wie komen kinderen toe bij een scheiding? → gebruik maken van sociologie
• vb. individuele roker beboeten, hoeveel ambtenaren zijn er dan nodig om naar elk restaurant
binnen te gaan en te controleren (enorm veel kosten)
1
, - sanctie: welk gevolg koppelt de wet
- niet de individuele roker sanctioneren, maar restauranthouder verzoeken om alle rokers te
doen vertrekken
- minder middelen inzetten om wet te doen toegepast worden →economische blik op het
recht
Vanuit andere hoeken lijkt het positieve recht helemaal niet zo logisch/effectief.
Publiekrecht is resultaat van politieke beslissingen, door juridische beslissingen beïnvloedt men de
maatschappij, maar die beslissingen zijn beïnvloed door de maatschappij.
Er kan meer vandaag, dus ook meer regels (vb. cyber en internet)
• Regels zijn reultaat van religie, techniek, klimaat, economie…
Er is nog steeds geen volledige scheiding tussen Kerk en Staat, in sommige landen duidelijker dan hier
(Sharia recht)
Eed: plechtige verklaring voor de rechtbank waarbij de getuige beloofd de waarheid te zeggen, dit is er
enkel nog omdat de Kerk dit heeft ingevoerd
• Rechterhand (rechts is goed/Hemel) opsteken met 3 vingers (voor de heilige Drievuldigheid) en
hand in de lucht (richten naar God)
• Eed komt uit religieuze belofte over Hemel en Hel (het is een bewijsmiddel)
Bespreek de invloed van de Kerk op het publiekrecht.
Je moet goed geschiedenis kennen, om recht te kunnen (en omgekeerd).
Rechtsgeschiedenis in de opleiding rechten:
• Als ‘inleidende duiding’
• Als wetenschappelijke vorming
• Als resultaat van de ‘Historische Rechtsschule’
Carl Friedrich von Savigny (19de eeuw): Recht drukt de ‘Volksgeist’ uit
Grondlegger van hedendaagse rechtsgeschiedenis.
• Maatschappij ordenen met recht
• Theoretisch rechtssysteem invoeren om maatschappij te regelen, maar daar was hij niet mee
akkoord
- recht moest niet worden opgelegd, maar moest organisch groeien uit de gewoonten,
overtuigingen en rechtsovertuigingen van het volk
• Elk land heeft eigen recht, want gecreëerd uit eigen geschiedenis
• Ieder volk heeft eigen principes en andere geschiedenis, die moet je kennen om dat recht te
begrijpen
WISSELWERKING RECHT – GESCHIEDENIS
GESCHIEDENIS DIENT HET RECHT
HEURISTIEK: TOEPASSING VAN DE NORM IN DE TIJD
Heuristiek: de kunde/vaardigheid van het zoeken en vinden
• Op heuristiek vlak geen fouten maken
2
2026
Geschiedenis van het
publiekrecht en de
politiek
PROF. RIK OPSOMMER & PROF. GEORGES MARTYN
JINTHE JONCKHEERE
,
,
,
,GESCHIEDENIS PUBLIEKRECHT EN
POLITIEK
DEFINITIE
GESCHIEDENIS
Parlement keurt financiën goed
Elke regering samengesteld door enkele partijen en maken regeerakkoord, pas goedgekeurd bij
meerderheid
• De iure: normen van toepassing volgens het gerecht (regering niet bevoegdheid om te
beslissen, maar wetgevende macht)
• De facto: in de feiten door het spel van de politiek, kan regering beslissingen maken en wordt
goedgekeurd want meerderheid in parlement
RECHTSGESCHIEDENIS IS METAJURIDICA
Niet het ‘positieve’ recht (praktische toepassing), wel de interactie tussen recht en
macht/politiek/techniek/religie/ klimaat…
Positieve recht: recht dat geldt op bepaalde plaats en tijdstip afdwingbaar in bepaalde jurisdictie (het
nu geldende recht)
• Het kan anders want het is vroeger al anders geweest: recht evolueert constant
• Beschouwend, kritisch, reflecterend, contextualiseren…
Vanuit historisch-wetenschappelijke invalshoek
• Vergelijk: rechtssociologie, rechtsfilosofie, rechtseconomie, rechtspsychologie, …
(interdisciplinair)
• Uit het juridische paradigma stappen
- paradigma van het positieve recht: geheel van veronderstellingen waarop een
wetenschap gebaseerd is
- nemo censetur ignorare legem: iedereen geacht de wet te kennen en moet het recht
toepassen
- nooit als verweer “ik wist niet dat ik het niet mocht doen”
- de facto kent niet iedereen het recht, de iure wordt het verwacht
- men weet bijvoorbeeld niet welke straf er precies ligt op slagen en verwondingen, enkel
dat er een straf volgt
Stappen uit het positiefrechtelijke paradigma en met ogen vanuit andere wetenschap kijken naar het
recht, dan doe je aan metajuridica
Metajuridica is altijd interdisciplinair, zoals rechtssociologie (andere interpretatie van zelfde wetten)
• vb. aan wie komen kinderen toe bij een scheiding? → gebruik maken van sociologie
• vb. individuele roker beboeten, hoeveel ambtenaren zijn er dan nodig om naar elk restaurant
binnen te gaan en te controleren (enorm veel kosten)
1
, - sanctie: welk gevolg koppelt de wet
- niet de individuele roker sanctioneren, maar restauranthouder verzoeken om alle rokers te
doen vertrekken
- minder middelen inzetten om wet te doen toegepast worden →economische blik op het
recht
Vanuit andere hoeken lijkt het positieve recht helemaal niet zo logisch/effectief.
Publiekrecht is resultaat van politieke beslissingen, door juridische beslissingen beïnvloedt men de
maatschappij, maar die beslissingen zijn beïnvloed door de maatschappij.
Er kan meer vandaag, dus ook meer regels (vb. cyber en internet)
• Regels zijn reultaat van religie, techniek, klimaat, economie…
Er is nog steeds geen volledige scheiding tussen Kerk en Staat, in sommige landen duidelijker dan hier
(Sharia recht)
Eed: plechtige verklaring voor de rechtbank waarbij de getuige beloofd de waarheid te zeggen, dit is er
enkel nog omdat de Kerk dit heeft ingevoerd
• Rechterhand (rechts is goed/Hemel) opsteken met 3 vingers (voor de heilige Drievuldigheid) en
hand in de lucht (richten naar God)
• Eed komt uit religieuze belofte over Hemel en Hel (het is een bewijsmiddel)
Bespreek de invloed van de Kerk op het publiekrecht.
Je moet goed geschiedenis kennen, om recht te kunnen (en omgekeerd).
Rechtsgeschiedenis in de opleiding rechten:
• Als ‘inleidende duiding’
• Als wetenschappelijke vorming
• Als resultaat van de ‘Historische Rechtsschule’
Carl Friedrich von Savigny (19de eeuw): Recht drukt de ‘Volksgeist’ uit
Grondlegger van hedendaagse rechtsgeschiedenis.
• Maatschappij ordenen met recht
• Theoretisch rechtssysteem invoeren om maatschappij te regelen, maar daar was hij niet mee
akkoord
- recht moest niet worden opgelegd, maar moest organisch groeien uit de gewoonten,
overtuigingen en rechtsovertuigingen van het volk
• Elk land heeft eigen recht, want gecreëerd uit eigen geschiedenis
• Ieder volk heeft eigen principes en andere geschiedenis, die moet je kennen om dat recht te
begrijpen
WISSELWERKING RECHT – GESCHIEDENIS
GESCHIEDENIS DIENT HET RECHT
HEURISTIEK: TOEPASSING VAN DE NORM IN DE TIJD
Heuristiek: de kunde/vaardigheid van het zoeken en vinden
• Op heuristiek vlak geen fouten maken
2
