Inleiding tot informatica
1
,Inhoud
1. Information systems in global business today .................................................................................................. 5
1.1 Hoe veranderen informatiesystemen met bedrijfsleven en waarom zijn ze tegenwoordig zo essentieel
voor het runnen en beheren van een bedrijf? ...................................................................................................... 5
1.1.1 Business IT alignment ........................................................................................................................ 5
1.1.2 Hoe informatiesystemen het bedrijfsleven transformeren............................................................... 5
1.1.3 What’s new in management information systems? ................................................................. 7
1.1.4 Globalization challenges and opportunities: a flattened world ........................................... 7
1.1.5 The emerging digital firm............................................................................................................. 8
1.1.6 Strategic business objectives of information systems ........................................................... 8
1.2 Wat is een informatie systeem? Hoe werkt het? Wat is het management, organisatie, technologie
onderdelen? Waarom zijn complementaire assets essentieel voor zekerheid dat informatie systemen echte
waarde hebben voor organisaties? ..................................................................................................................... 10
1.2.1 Wat is een informatie systeem? ...................................................................................................... 10
1.2.2 Dimensies van informatie systemen: Organisaties ......................................................................... 11
1.2.3 dimensies van informatie systemen: technologie........................................................................... 12
1.2.4 Het is niet alleen technologie: een bedrijfsperspectief op informatiesystemen ............................ 12
1.2.5 Business information value chain ................................................................................................... 12
1.2.6 COMPLEMENTARY ASSETS: ORGANIZATIONAL CAPITAL AND THE RIGHT BUSINESS MODEL ......... 13
2. IT Infrastructure & Emerging technologies ..................................................................................................... 15
2.1 What is IT infrastructure, and what are the stages and drivers of IT infrastructure evolution? ............ 15
2.2 Stages in IT infrastructuur ....................................................................................................................... 15
2.3 5 technology drivers of infrastructure evolution .................................................................................... 16
2.3.1 Moore’s Law and microprocessing power ...................................................................................... 16
2.3.2 Law of mass digital storage ............................................................................................................. 16
2.3.3 Metcalfe’s Law and network economics ......................................................................................... 16
2.3.4 Dalende communicatiekosten en het internet ............................................................................... 16
2.3.5 Standaarden en netwerkeffecten.................................................................................................... 16
2.4 Wat zijn de componenten van IT infrastructuur? ................................................................................... 17
2.5 What are the current trends in computer hardware platforms? ............................................................ 18
2.6 What are the current computer software platforms and trends? .......................................................... 19
3. Foundations BI & Databases ........................................................................................................................... 21
3.1 What are the problems of managing data resources in a traditional file environment? ....................... 21
3.1.1 Managing data resource ................................................................................................................. 21
3.1.2 Files and servers .............................................................................................................................. 22
3.2 What are the major capabilities of database management systems (DBMS), and why is a relational
DBMS so powerful?............................................................................................................................................. 22
2
, 3.2.1 Database managing systems ........................................................................................................... 22
3.2.2 Relationele DMBS............................................................................................................................ 23
3.2.3 Operations of a Relational DBMS .................................................................................................... 25
3.2.4 Capabilities of Database Management Systems ............................................................................ 25
3.2.5 Non-relational Databases and Databases in the Cloud .................................................................. 25
3.2.6 Different needs, different data tools ............................................................................................... 26
3.3 Wat zijn de belangrijkste hulpmiddelen en technologieën om informatie uit databases te gebruiken
om de bedrijfsprestaties en de besluitvorming te verbeteren? ......................................................................... 26
3.3.1 The challenge of big data ................................................................................................................ 26
3.3.2 Business intelligence infrastructure ................................................................................................ 26
3.3.3 Putting data to use: Business intelligence ....................................................................................... 27
3.3.4 Van big data tot ML / A.I. ................................................................................................................ 27
3.4 Waarom zijn informatiebeleid, gegevensbeheer en kwaliteitsborging van gegevens essentieel voor het
beheer van de gegevensbronnen van het bedrijf? ............................................................................................. 28
3.4.1 Data management: Establishing & information policy.................................................................... 28
3.4.2 Data management: Ensuring data quality ....................................................................................... 28
4. Telecom en internet ........................................................................................................................................ 29
4.1 Wat zijn de belangrijkste onderdelen van telecommunicatienetwerken en de belangrijkste
netwerktechnologieën?? .................................................................................................................................... 29
4.1.1 Geschiedenis & trends .................................................................................................................... 29
4.1.2 Wat is een computer netwerk? ....................................................................................................... 29
4.1.3 Netwerken in grote bedrijven ......................................................................................................... 30
4.1.4 Key digital networking technologies ............................................................................................... 30
4.2 Wat zijn de verschillende types v netwerken? ........................................................................................ 32
4.3 Hoe werken internet & internet technologie, hoe ondersteunen ze communicatie & e-business? ...... 33
4.3.1 Internet adressing & architectuur ................................................................................................... 33
4.3.2 Worldwide web ............................................................................................................................... 34
4.3.3 Zoeken naar informatie op het web ................................................................................................ 35
4.3.4 Internet governance........................................................................................................................ 35
5. Ethical and social issues in information systems............................................................................................. 37
5.1 The dark side of big data ......................................................................................................................... 37
5.2 Welke ethische, sociale en politieke kwesties spelen er bij informatiesystemen? ................................. 38
5.2.1 Een model om na te denken over ethische, sociale en politieke kwesties ..................................... 39
5.2.2 Belangrijkste technologietrends die ethische kwesties oproepen.................................................. 40
5.3 Welke specifieke gedragsprincipes kunnen worden gebruikt als leidraad voor ethische beslissingen? 42
5.3.1 Basisbegrippen: Verantwoordelijkheid, aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid ..................... 42
3
, 5.3.2 Ethische analyse .............................................................................................................................. 42
5.3.3 Ethische principes voor kandidaten ................................................................................................ 43
5.3.4 Professionele gedragscodes ............................................................................................................ 43
5.3.5 Some real-world ethical dilemmas.................................................................................................. 43
5.4 Waarom vormen de hedendaagse informatietechnologie en het internet uitdagingen voor de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer en intellectuele eigendom? ....................................................... 44
5.4.1 Informatie rechten: privacy & vrijheid in de internettijd ................................................................ 44
5.4.2 Eigendomsrechten: Intellectueel eigendom ................................................................................... 47
5.5 Hoe hebben informatiesystemen de wetten voor het vaststellen van aansprakelijkheid en
verantwoordelijkheid beïnvloed? ....................................................................................................................... 49
5.5.1 Computer-gerelateerde aansprakelijkheidsproblemen .................................................................. 49
5.6 Systeemkwaliteit: gegevenskwaliteit en systeemfouten ........................................................................ 50
5.7 Kwaliteit van leven: Gelijkheid, toegang en grenzen .............................................................................. 50
5.7.1 Macht in evenwicht: centrum vs. periferie ..................................................................................... 50
5.7.2 Snelheid van verandering: kortere reactietijd op concurrentie ...................................................... 50
5.7.3 Maintaining boundaries: Family, work and leisure ......................................................................... 50
5.7.4 Afhankelijkheid en kwetsbaarheid .................................................................................................. 51
5.7.5 Computercriminaliteit en -misbruik ................................................................................................ 51
5.7.6 Werkgelegenheid: Trickle-down technologie en baanverlies door reengineering ......................... 51
5.7.7 gelijkheid en toegang: de kloof tussen rassen en sociale klassen vergroten .................................. 52
5.8 Gezondheidsrisico's: RSI, CVS en cognitieve achteruitgang .................................................................... 52
6. Gastcollege – Colruyt ...................................................................................................................................... 53
6.1 Supply chain strategy .............................................................................................................................. 54
6.1.1 Wat verbindt onze bedrijfsactiviteiten in termen van toeleveringsketen? ..................................... 54
6.1.2 Wat is een vermogen & waarom hebben we dit nodig?................................................................. 54
6.2 Supply chain colruyt lowest prices .......................................................................................................... 56
6.2.1 Supply chain CLP mission ................................................................................................................ 56
6.2.2 Design choices supply chain CLP ..................................................................................................... 57
6.3 Biggest challenges ................................................................................................................................... 61
7. Toepassing van de colleges: recap in AI context ............................................................................................. 62
4
, 1. Information systems in global business today
1.1 Hoe veranderen informatiesystemen met bedrijfsleven en waarom zijn ze tegenwoordig
zo essentieel voor het runnen en beheren van een bedrijf?
Datanews (nieuwssite over IT).: informatica heeft voordelen en nadelen
Voordelen Nadelen
= Spraakherkenning van Microsoft even nauwkeurig als Nederlandse belastingdienst: systemen zijn
mens zo verouderd dat de machineonderdelen
moeilijk en duur zijn en de nieuwe mensen
kunnen niet meer werken met de machines
-> deel van inkomsten mislopen
1.1.1 Business IT alignment
Business IT alignment: Belangrijk concept
- Business = bepaalt de richting, de strategie
- IT = een verzameling van tools die één bepaald probleem oplossen
= Grote managementuitdaging: bedrijfsdoelen die de richting aangeven koppelen aan de IT-tools die
enkel één specifiek probleem oplossen.
→ Doelen moeten afgericht worden op tools en vica versa
1.1.2 Hoe informatiesystemen het bedrijfsleven transformeren
- het mobiele digitale platform
o het gebruik van smartphones
o manier van handel doen en interactie met IT systemen verandert hierdoor
- systemen, gebruikt om de ervaring van de klant te verbeteren, het beantwoorden op de vraag van de
klant, opslagen te verkleinen etc.
o sneller ingaan op vragen van klanten
- steeds meer online nieuws geconsumeerd
o via betrouwbare en ander websites die daar al dan niet voor gemaakt zijn
- sterke groei van e-commerce en online adverteren
o het verschil tussen de waarde van informatie <-> de waarde van goederen en financiën
- vroeger: vooral waarde halen uit goederen en het bankwezen
- nu zijn de grootste bedrijven digitale bedrijven die vooral met data omgaan
5
, voorbeelden:
- Netflix begonnen als bedrijf waar je fysiek dvd’s kon huren <-> volledig online streamingplatform
- Amazon begonnen als online boekhandel <-> één van grote retailers wereldwijd
- Datanews: blockchain stijgt op twee jaar enorm qua interesselijst. Alle CEO’s zeggen dat dit een topprioriteit
is vandaag maar vorig jaar trokken ze zich er nog niets van aan.
o Vandaag is dit ook aan het gebeuren rond Artificiële intelligentie: druk, geen businesscase
Investering in IT is blijven stijgen:
- Totale investering: daalt bij
economischecrisis
- IT investering: blijft stijgen, ook
bij economische crisis
- toont het belang van IT aan
The interdependence between organizations and information systems
Software: waarmee we interrageren
Hardware: om software te runnen
Data management: Managen & structureren van data, hebben we databases nodig
Telecommunications:
6
, 1.1.3 What’s new in management information systems?
Management Information Systems (MIS): kent een voortdurende verandering in technologie, business
processen en management
Enkele voorbeelden:
- IT innovaties
o Cloud computing: huren van hardware per minuut/ uur rekentijd online
o Blockchain
▪ Systeem dat gebruikt kan worden om gegevens op te slagen zonder dat je één
centrale autoriteit hebt waar alles op staat vervalsen van gegevens door één
centraal punt te hacken is hierdoor niet mogelijk
o Autonome voertuigen
o Artificiële intelligentie
- Nieuwe business modellen
o Spotify: was een van de eerst muziekdiensten waarbij je niet moest bepalen per cd/
liedje dat je kocht maar dat je gewoon een maandelijks abonnement betaalde
o Netflix : abonnement om online te streamen
o Amazon: amazon webservices één van de grootste cloudproviders → had allemaal aanvankelijk
andere bedoelingen
- Uitbreiding e-commerce
o Mobiel
o advertenties
- Management veranderingen
o Informatie is tegenwoordig heel snel en heel vlak over een organisatie kan verspreiden.
▪ Vroeger: duidelijke hiërarchie. Iedereen had maar met één laag boven hen contact
▪ nu alle werknemers op mailinglijst ofzo dus je kan iedereen aanspreken met één klik
▪ Dit zorgt ervoor dat stijl van management verandert. Minder top-down en meer flat
- Veranderingen in firma’s en organisaties
o Structuur van een organisatie wordt vlakker, minder hiërarchisch
o Verandert de nood aan management informatiesystemen
1.1.4 Globalization challenges and opportunities: a flattened world
Speelt ook een rol in de ontwikkeling van bedrijfsvoering en hoe dat informatietechnologie daar zowel
toe leidt , als dat ondersteunt.
Internet: kost daalt om wereldwijd zaken te doen. → Informatie kan over de landen heen veel
eenvoudiger gedeeld worden → foreign trade en outsourcing neemt toe. → Jobs volledig op
afstand
Gevolg: Information technology: maakt globalization toegankelijk:
- Vb.
o Ali Express
o Kickstarter: lening vragen aan andere burgers in de wereld
-> information systems maken het mogelijk om wereldwijd zaken te doen: Zonder nood aan expertise of
investeringen
7
, 1.1.5 The emerging digital firm
Emerging digital firm: de digitalisatie van communicatie tussen bedrijven → Kunnen geprocest worden bij
computers
- Stilaan alle bedrijven digitale bedrijven
- Sommige bedrijven staan daar al verder in dan anderen
- logistieke bedrijven zitten traditioneel hierbij wat achter
Digitalisatie: sneller delen van informatie in een volledig digitaal bedrijf
- Significante business relaties zijn digital mogelijk gemaakt en gemedieerd
- Kern business processen zijn verwezenlijkt en gemonitord door digitale netwerken
- De belangrijkste bedrijfsmiddelen van de onderneming worden digitaal beheerd
o Bedrijfsmiddelen = alles wat een bedrijf aankoopt en van hen is
- Vb. Zalando: verkoopcijfers worden onmiddellijk gedeeld met suppliers: hier kunnen suppliers ook op
inspelen bijgevolg
Digitalisatie: bieden flexibiliteit voor organisatie en management aan
- Sneller inspelen op de omgeving
- Time shifting en space shifting
o Space shifting: bedrijf in een ander land plaatsen kan perfect als dat voordeliger is
o Time shifting: i.p.v. nachtwerk mensen bij ons te laten doen gewoon verhuizen naar de kanten
van de wereld waar het dan dag is en je ze dus niet extra moet betalen
→ Zorgt voor groeiende onderlinge afhankelijkheid realisatie strategische doelstellingen een vermogen om IS te
gebruiken
1.1.6 Strategic business objectives of information systems
In bepaalde sectoren kan je niet zonder IT. Sommige economische sectoren vereisen een zekere
investering in information systems.
- Bv. investeren in IT om in orde te zijn met de regelgeving van GDPR
- Bv. banking: alle transacties gebeuren via informatiesystemen: je moet die hardware, netwerken en
informatie hebben om een nieuwe bank te kunnen oprichten
-> °groeiende afhankelijkheid in welke mate:
- een bedrijf informatietechnologie kan gebruiken en
- in welke mate men de bedrijfsstrategieën en doelen kan behalen.
Steeds meer zijn bedrijfsdoelen gericht op het strategisch gebruik van IT-systemen. Hangt af van de mate waarin
men technologie kan gebruiken en of men er kennis van heeft Upgraden van kennis/ machines duurt minstens 3
à 4 jaar.
Bedrijven gaan veel in information systems investeren om 6 strategische business doelen te bekomen:
1. Operational excellence
2. Nex products, services & business models
3. Customer & supplier intimacy
4. Improved decision making
5. Competitive advantage
6. Survival
8
,Operationele excellentie Idee: uw huidige bedrijfsprocessen efficiënter te laten verlopen
- °Sneller
- °Kostefficiënter
o Betere efficiëntie om een hogere winst te behalen
o Informatiesystemen, technologie: belangrijke tool om een grotere
efficiëntie en productiviteit te bekomen
Vb. Walmart’s Retail link system: niet werken met een warehouse maar gewoon info
geven over winkels apart zodat het rechtstreeks aan de winkel wordt geleverd
Nieuwe producten, Business model: beschrijft hoe een bedrijf producten of diensten produceert,
dienten & business levert verkoopt omwaarde te creëren
modellen
- Informatiesystemen en technologie een grote tool bij het mogelijk maken van
nieuwe producten, diensten en business modellen
o Apple’s iphone and app store: één van de eerste smartphones maar
minstens even belangrijk is de app-store
▪ Appstore zorgt voor een heel nieuw business model met apps
waar je dingen kan kopen. Apple krijgt hier een percent van
de aankopen
o Amazon cloud: verhuurt rekenkracht die ze aanvankelijk enkel voor
zichzelf uit hebben gevonden
o Netflix gaat maandelijks huren en niet per film = vernieuwend
Klanten en aanbieder Kopers goed behandelen leidt tot returns, meer inkomsten en winst
intimacy - Track-and-trace: als je een pakje bestelt, kan je volgen waar het is. Het niveau
waar op een bedrijf track-and-trace doet, kan een bedrijf onderscheiden.
Sommige bedrijven gaan immers erg ver in de track-and-trace. Veel betere
inschatting kunnen maken van de levering
- Monitoring and responding on product/ brand issues reported in social media
o Meeste bedrijven doen aan social media management om in het oog
te houden wat er over de producten gezegd wordt op social media en
reclame te maken via deze kanalen
o Toont meegaandheid en zorgt ook voor goede naam
Innige verbondenheid met de makers, leveranciers van je product kan zorgen voor
de noodzakelijke input, wat de kosten naar beneden doet dalen
- Zalando: suppliers krijgen niet alleen inzicht in de voorraadmagazijnen maar
ook in de verkoopcijfers zodat men ook echt kan inspelen op de noden van de
klant
Verbetering van het Zonder accurate informatie
beslissingsproces - Managers moeten gokken, ruwe voorspellingen gebruiken over de
evoluties die er zullen komen
- Resulteert in
o Overproductie, onderproductie
o Mislocatie van bronnen
o Slechte reactietijden
Gevolg: slechte inkomsten, verlies aan klanten proberen te vermijden
- Men wilt zoveel mogelijk info hebben voor management
- Vb. Verizon: heeft een digitaal dashboard waarbij ze in real time kunnen zien
wat voor klachten er zijn, wat de kwaliteit zijn van het
telecommunicatienetwerk…
- Vb. Krëfel: info over elke winkel en elke verkoper apart om te weten waar er
in geïnvesteerd moet worden en waar niet…
Competitieve voordelen - Betere diensten leveren
- Minder vragen voor superieure goederen
- Antwoorden bieden aan de klanten en leveranciers op hedendaagse vragen
- Apple zet hierop in door innovatie, afschermen van producten, nieuwe
producten op de markt te zetten
9
, o Afschermen producten: als je op een Iphone een app wilt maken
waarop verkopen mogelijk zijn, moet dat via hun regels en moet je
een deel van winst met Apple delen
o Vb. Amazon: gaat proberen zo laag mogelijke prijs te bieden zodat ze
zo grote volumes bieden. Andere concurrenten kunnen deze
competitie niet aan
o Vb. Zalando: naambekendheid, acties, lage prijzen
Survival - Sommige sectoren: nodig om te investeren in IT (zie eerder)
- Bank moet nu meegaan en mobile banking app hebben omdat veel mensen
dit willen
- Gaat ook over maatregelen vanuit de overheid
- GDPR: hiermee moet je rekening houden
- Toxic substances control act: je moet weten welke giftige producten in welk
magazijn liggen, hoeveel en het moet onmiddellijk bereikbaar zijn
1.2 Wat is een informatie systeem? Hoe werkt het? Wat is het management, organisatie,
technologie onderdelen? Waarom zijn complementaire assets essentieel voor zekerheid
dat informatie systemen echte waarde hebben voor organisaties?
1.2.1 Wat is een informatie systeem?
Data vs informatie
Data: Ruwe data, onverwerkt Informatie: Data in een betekenisvolle vorm
- Vb. individuele aankopen
Informatiesysteem:
- Verzameling van onderlige gerelateerde componenten
- Verzamelt, gaat het proces leiden, slaat op en distribueert informatie
- Gaat beslissingen maken, coördinatie en controle ondersteunen
Doel: data als invoer verwerken en informatie als uitvoer te hebben → transformeren van data naar informatie
= Data: geen direct gebruik → directeur v walmart gaat niet naar elk ding apart kijken → Information systems die data bij
elkaar zetten & “use” brengen
10
1
,Inhoud
1. Information systems in global business today .................................................................................................. 5
1.1 Hoe veranderen informatiesystemen met bedrijfsleven en waarom zijn ze tegenwoordig zo essentieel
voor het runnen en beheren van een bedrijf? ...................................................................................................... 5
1.1.1 Business IT alignment ........................................................................................................................ 5
1.1.2 Hoe informatiesystemen het bedrijfsleven transformeren............................................................... 5
1.1.3 What’s new in management information systems? ................................................................. 7
1.1.4 Globalization challenges and opportunities: a flattened world ........................................... 7
1.1.5 The emerging digital firm............................................................................................................. 8
1.1.6 Strategic business objectives of information systems ........................................................... 8
1.2 Wat is een informatie systeem? Hoe werkt het? Wat is het management, organisatie, technologie
onderdelen? Waarom zijn complementaire assets essentieel voor zekerheid dat informatie systemen echte
waarde hebben voor organisaties? ..................................................................................................................... 10
1.2.1 Wat is een informatie systeem? ...................................................................................................... 10
1.2.2 Dimensies van informatie systemen: Organisaties ......................................................................... 11
1.2.3 dimensies van informatie systemen: technologie........................................................................... 12
1.2.4 Het is niet alleen technologie: een bedrijfsperspectief op informatiesystemen ............................ 12
1.2.5 Business information value chain ................................................................................................... 12
1.2.6 COMPLEMENTARY ASSETS: ORGANIZATIONAL CAPITAL AND THE RIGHT BUSINESS MODEL ......... 13
2. IT Infrastructure & Emerging technologies ..................................................................................................... 15
2.1 What is IT infrastructure, and what are the stages and drivers of IT infrastructure evolution? ............ 15
2.2 Stages in IT infrastructuur ....................................................................................................................... 15
2.3 5 technology drivers of infrastructure evolution .................................................................................... 16
2.3.1 Moore’s Law and microprocessing power ...................................................................................... 16
2.3.2 Law of mass digital storage ............................................................................................................. 16
2.3.3 Metcalfe’s Law and network economics ......................................................................................... 16
2.3.4 Dalende communicatiekosten en het internet ............................................................................... 16
2.3.5 Standaarden en netwerkeffecten.................................................................................................... 16
2.4 Wat zijn de componenten van IT infrastructuur? ................................................................................... 17
2.5 What are the current trends in computer hardware platforms? ............................................................ 18
2.6 What are the current computer software platforms and trends? .......................................................... 19
3. Foundations BI & Databases ........................................................................................................................... 21
3.1 What are the problems of managing data resources in a traditional file environment? ....................... 21
3.1.1 Managing data resource ................................................................................................................. 21
3.1.2 Files and servers .............................................................................................................................. 22
3.2 What are the major capabilities of database management systems (DBMS), and why is a relational
DBMS so powerful?............................................................................................................................................. 22
2
, 3.2.1 Database managing systems ........................................................................................................... 22
3.2.2 Relationele DMBS............................................................................................................................ 23
3.2.3 Operations of a Relational DBMS .................................................................................................... 25
3.2.4 Capabilities of Database Management Systems ............................................................................ 25
3.2.5 Non-relational Databases and Databases in the Cloud .................................................................. 25
3.2.6 Different needs, different data tools ............................................................................................... 26
3.3 Wat zijn de belangrijkste hulpmiddelen en technologieën om informatie uit databases te gebruiken
om de bedrijfsprestaties en de besluitvorming te verbeteren? ......................................................................... 26
3.3.1 The challenge of big data ................................................................................................................ 26
3.3.2 Business intelligence infrastructure ................................................................................................ 26
3.3.3 Putting data to use: Business intelligence ....................................................................................... 27
3.3.4 Van big data tot ML / A.I. ................................................................................................................ 27
3.4 Waarom zijn informatiebeleid, gegevensbeheer en kwaliteitsborging van gegevens essentieel voor het
beheer van de gegevensbronnen van het bedrijf? ............................................................................................. 28
3.4.1 Data management: Establishing & information policy.................................................................... 28
3.4.2 Data management: Ensuring data quality ....................................................................................... 28
4. Telecom en internet ........................................................................................................................................ 29
4.1 Wat zijn de belangrijkste onderdelen van telecommunicatienetwerken en de belangrijkste
netwerktechnologieën?? .................................................................................................................................... 29
4.1.1 Geschiedenis & trends .................................................................................................................... 29
4.1.2 Wat is een computer netwerk? ....................................................................................................... 29
4.1.3 Netwerken in grote bedrijven ......................................................................................................... 30
4.1.4 Key digital networking technologies ............................................................................................... 30
4.2 Wat zijn de verschillende types v netwerken? ........................................................................................ 32
4.3 Hoe werken internet & internet technologie, hoe ondersteunen ze communicatie & e-business? ...... 33
4.3.1 Internet adressing & architectuur ................................................................................................... 33
4.3.2 Worldwide web ............................................................................................................................... 34
4.3.3 Zoeken naar informatie op het web ................................................................................................ 35
4.3.4 Internet governance........................................................................................................................ 35
5. Ethical and social issues in information systems............................................................................................. 37
5.1 The dark side of big data ......................................................................................................................... 37
5.2 Welke ethische, sociale en politieke kwesties spelen er bij informatiesystemen? ................................. 38
5.2.1 Een model om na te denken over ethische, sociale en politieke kwesties ..................................... 39
5.2.2 Belangrijkste technologietrends die ethische kwesties oproepen.................................................. 40
5.3 Welke specifieke gedragsprincipes kunnen worden gebruikt als leidraad voor ethische beslissingen? 42
5.3.1 Basisbegrippen: Verantwoordelijkheid, aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid ..................... 42
3
, 5.3.2 Ethische analyse .............................................................................................................................. 42
5.3.3 Ethische principes voor kandidaten ................................................................................................ 43
5.3.4 Professionele gedragscodes ............................................................................................................ 43
5.3.5 Some real-world ethical dilemmas.................................................................................................. 43
5.4 Waarom vormen de hedendaagse informatietechnologie en het internet uitdagingen voor de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer en intellectuele eigendom? ....................................................... 44
5.4.1 Informatie rechten: privacy & vrijheid in de internettijd ................................................................ 44
5.4.2 Eigendomsrechten: Intellectueel eigendom ................................................................................... 47
5.5 Hoe hebben informatiesystemen de wetten voor het vaststellen van aansprakelijkheid en
verantwoordelijkheid beïnvloed? ....................................................................................................................... 49
5.5.1 Computer-gerelateerde aansprakelijkheidsproblemen .................................................................. 49
5.6 Systeemkwaliteit: gegevenskwaliteit en systeemfouten ........................................................................ 50
5.7 Kwaliteit van leven: Gelijkheid, toegang en grenzen .............................................................................. 50
5.7.1 Macht in evenwicht: centrum vs. periferie ..................................................................................... 50
5.7.2 Snelheid van verandering: kortere reactietijd op concurrentie ...................................................... 50
5.7.3 Maintaining boundaries: Family, work and leisure ......................................................................... 50
5.7.4 Afhankelijkheid en kwetsbaarheid .................................................................................................. 51
5.7.5 Computercriminaliteit en -misbruik ................................................................................................ 51
5.7.6 Werkgelegenheid: Trickle-down technologie en baanverlies door reengineering ......................... 51
5.7.7 gelijkheid en toegang: de kloof tussen rassen en sociale klassen vergroten .................................. 52
5.8 Gezondheidsrisico's: RSI, CVS en cognitieve achteruitgang .................................................................... 52
6. Gastcollege – Colruyt ...................................................................................................................................... 53
6.1 Supply chain strategy .............................................................................................................................. 54
6.1.1 Wat verbindt onze bedrijfsactiviteiten in termen van toeleveringsketen? ..................................... 54
6.1.2 Wat is een vermogen & waarom hebben we dit nodig?................................................................. 54
6.2 Supply chain colruyt lowest prices .......................................................................................................... 56
6.2.1 Supply chain CLP mission ................................................................................................................ 56
6.2.2 Design choices supply chain CLP ..................................................................................................... 57
6.3 Biggest challenges ................................................................................................................................... 61
7. Toepassing van de colleges: recap in AI context ............................................................................................. 62
4
, 1. Information systems in global business today
1.1 Hoe veranderen informatiesystemen met bedrijfsleven en waarom zijn ze tegenwoordig
zo essentieel voor het runnen en beheren van een bedrijf?
Datanews (nieuwssite over IT).: informatica heeft voordelen en nadelen
Voordelen Nadelen
= Spraakherkenning van Microsoft even nauwkeurig als Nederlandse belastingdienst: systemen zijn
mens zo verouderd dat de machineonderdelen
moeilijk en duur zijn en de nieuwe mensen
kunnen niet meer werken met de machines
-> deel van inkomsten mislopen
1.1.1 Business IT alignment
Business IT alignment: Belangrijk concept
- Business = bepaalt de richting, de strategie
- IT = een verzameling van tools die één bepaald probleem oplossen
= Grote managementuitdaging: bedrijfsdoelen die de richting aangeven koppelen aan de IT-tools die
enkel één specifiek probleem oplossen.
→ Doelen moeten afgericht worden op tools en vica versa
1.1.2 Hoe informatiesystemen het bedrijfsleven transformeren
- het mobiele digitale platform
o het gebruik van smartphones
o manier van handel doen en interactie met IT systemen verandert hierdoor
- systemen, gebruikt om de ervaring van de klant te verbeteren, het beantwoorden op de vraag van de
klant, opslagen te verkleinen etc.
o sneller ingaan op vragen van klanten
- steeds meer online nieuws geconsumeerd
o via betrouwbare en ander websites die daar al dan niet voor gemaakt zijn
- sterke groei van e-commerce en online adverteren
o het verschil tussen de waarde van informatie <-> de waarde van goederen en financiën
- vroeger: vooral waarde halen uit goederen en het bankwezen
- nu zijn de grootste bedrijven digitale bedrijven die vooral met data omgaan
5
, voorbeelden:
- Netflix begonnen als bedrijf waar je fysiek dvd’s kon huren <-> volledig online streamingplatform
- Amazon begonnen als online boekhandel <-> één van grote retailers wereldwijd
- Datanews: blockchain stijgt op twee jaar enorm qua interesselijst. Alle CEO’s zeggen dat dit een topprioriteit
is vandaag maar vorig jaar trokken ze zich er nog niets van aan.
o Vandaag is dit ook aan het gebeuren rond Artificiële intelligentie: druk, geen businesscase
Investering in IT is blijven stijgen:
- Totale investering: daalt bij
economischecrisis
- IT investering: blijft stijgen, ook
bij economische crisis
- toont het belang van IT aan
The interdependence between organizations and information systems
Software: waarmee we interrageren
Hardware: om software te runnen
Data management: Managen & structureren van data, hebben we databases nodig
Telecommunications:
6
, 1.1.3 What’s new in management information systems?
Management Information Systems (MIS): kent een voortdurende verandering in technologie, business
processen en management
Enkele voorbeelden:
- IT innovaties
o Cloud computing: huren van hardware per minuut/ uur rekentijd online
o Blockchain
▪ Systeem dat gebruikt kan worden om gegevens op te slagen zonder dat je één
centrale autoriteit hebt waar alles op staat vervalsen van gegevens door één
centraal punt te hacken is hierdoor niet mogelijk
o Autonome voertuigen
o Artificiële intelligentie
- Nieuwe business modellen
o Spotify: was een van de eerst muziekdiensten waarbij je niet moest bepalen per cd/
liedje dat je kocht maar dat je gewoon een maandelijks abonnement betaalde
o Netflix : abonnement om online te streamen
o Amazon: amazon webservices één van de grootste cloudproviders → had allemaal aanvankelijk
andere bedoelingen
- Uitbreiding e-commerce
o Mobiel
o advertenties
- Management veranderingen
o Informatie is tegenwoordig heel snel en heel vlak over een organisatie kan verspreiden.
▪ Vroeger: duidelijke hiërarchie. Iedereen had maar met één laag boven hen contact
▪ nu alle werknemers op mailinglijst ofzo dus je kan iedereen aanspreken met één klik
▪ Dit zorgt ervoor dat stijl van management verandert. Minder top-down en meer flat
- Veranderingen in firma’s en organisaties
o Structuur van een organisatie wordt vlakker, minder hiërarchisch
o Verandert de nood aan management informatiesystemen
1.1.4 Globalization challenges and opportunities: a flattened world
Speelt ook een rol in de ontwikkeling van bedrijfsvoering en hoe dat informatietechnologie daar zowel
toe leidt , als dat ondersteunt.
Internet: kost daalt om wereldwijd zaken te doen. → Informatie kan over de landen heen veel
eenvoudiger gedeeld worden → foreign trade en outsourcing neemt toe. → Jobs volledig op
afstand
Gevolg: Information technology: maakt globalization toegankelijk:
- Vb.
o Ali Express
o Kickstarter: lening vragen aan andere burgers in de wereld
-> information systems maken het mogelijk om wereldwijd zaken te doen: Zonder nood aan expertise of
investeringen
7
, 1.1.5 The emerging digital firm
Emerging digital firm: de digitalisatie van communicatie tussen bedrijven → Kunnen geprocest worden bij
computers
- Stilaan alle bedrijven digitale bedrijven
- Sommige bedrijven staan daar al verder in dan anderen
- logistieke bedrijven zitten traditioneel hierbij wat achter
Digitalisatie: sneller delen van informatie in een volledig digitaal bedrijf
- Significante business relaties zijn digital mogelijk gemaakt en gemedieerd
- Kern business processen zijn verwezenlijkt en gemonitord door digitale netwerken
- De belangrijkste bedrijfsmiddelen van de onderneming worden digitaal beheerd
o Bedrijfsmiddelen = alles wat een bedrijf aankoopt en van hen is
- Vb. Zalando: verkoopcijfers worden onmiddellijk gedeeld met suppliers: hier kunnen suppliers ook op
inspelen bijgevolg
Digitalisatie: bieden flexibiliteit voor organisatie en management aan
- Sneller inspelen op de omgeving
- Time shifting en space shifting
o Space shifting: bedrijf in een ander land plaatsen kan perfect als dat voordeliger is
o Time shifting: i.p.v. nachtwerk mensen bij ons te laten doen gewoon verhuizen naar de kanten
van de wereld waar het dan dag is en je ze dus niet extra moet betalen
→ Zorgt voor groeiende onderlinge afhankelijkheid realisatie strategische doelstellingen een vermogen om IS te
gebruiken
1.1.6 Strategic business objectives of information systems
In bepaalde sectoren kan je niet zonder IT. Sommige economische sectoren vereisen een zekere
investering in information systems.
- Bv. investeren in IT om in orde te zijn met de regelgeving van GDPR
- Bv. banking: alle transacties gebeuren via informatiesystemen: je moet die hardware, netwerken en
informatie hebben om een nieuwe bank te kunnen oprichten
-> °groeiende afhankelijkheid in welke mate:
- een bedrijf informatietechnologie kan gebruiken en
- in welke mate men de bedrijfsstrategieën en doelen kan behalen.
Steeds meer zijn bedrijfsdoelen gericht op het strategisch gebruik van IT-systemen. Hangt af van de mate waarin
men technologie kan gebruiken en of men er kennis van heeft Upgraden van kennis/ machines duurt minstens 3
à 4 jaar.
Bedrijven gaan veel in information systems investeren om 6 strategische business doelen te bekomen:
1. Operational excellence
2. Nex products, services & business models
3. Customer & supplier intimacy
4. Improved decision making
5. Competitive advantage
6. Survival
8
,Operationele excellentie Idee: uw huidige bedrijfsprocessen efficiënter te laten verlopen
- °Sneller
- °Kostefficiënter
o Betere efficiëntie om een hogere winst te behalen
o Informatiesystemen, technologie: belangrijke tool om een grotere
efficiëntie en productiviteit te bekomen
Vb. Walmart’s Retail link system: niet werken met een warehouse maar gewoon info
geven over winkels apart zodat het rechtstreeks aan de winkel wordt geleverd
Nieuwe producten, Business model: beschrijft hoe een bedrijf producten of diensten produceert,
dienten & business levert verkoopt omwaarde te creëren
modellen
- Informatiesystemen en technologie een grote tool bij het mogelijk maken van
nieuwe producten, diensten en business modellen
o Apple’s iphone and app store: één van de eerste smartphones maar
minstens even belangrijk is de app-store
▪ Appstore zorgt voor een heel nieuw business model met apps
waar je dingen kan kopen. Apple krijgt hier een percent van
de aankopen
o Amazon cloud: verhuurt rekenkracht die ze aanvankelijk enkel voor
zichzelf uit hebben gevonden
o Netflix gaat maandelijks huren en niet per film = vernieuwend
Klanten en aanbieder Kopers goed behandelen leidt tot returns, meer inkomsten en winst
intimacy - Track-and-trace: als je een pakje bestelt, kan je volgen waar het is. Het niveau
waar op een bedrijf track-and-trace doet, kan een bedrijf onderscheiden.
Sommige bedrijven gaan immers erg ver in de track-and-trace. Veel betere
inschatting kunnen maken van de levering
- Monitoring and responding on product/ brand issues reported in social media
o Meeste bedrijven doen aan social media management om in het oog
te houden wat er over de producten gezegd wordt op social media en
reclame te maken via deze kanalen
o Toont meegaandheid en zorgt ook voor goede naam
Innige verbondenheid met de makers, leveranciers van je product kan zorgen voor
de noodzakelijke input, wat de kosten naar beneden doet dalen
- Zalando: suppliers krijgen niet alleen inzicht in de voorraadmagazijnen maar
ook in de verkoopcijfers zodat men ook echt kan inspelen op de noden van de
klant
Verbetering van het Zonder accurate informatie
beslissingsproces - Managers moeten gokken, ruwe voorspellingen gebruiken over de
evoluties die er zullen komen
- Resulteert in
o Overproductie, onderproductie
o Mislocatie van bronnen
o Slechte reactietijden
Gevolg: slechte inkomsten, verlies aan klanten proberen te vermijden
- Men wilt zoveel mogelijk info hebben voor management
- Vb. Verizon: heeft een digitaal dashboard waarbij ze in real time kunnen zien
wat voor klachten er zijn, wat de kwaliteit zijn van het
telecommunicatienetwerk…
- Vb. Krëfel: info over elke winkel en elke verkoper apart om te weten waar er
in geïnvesteerd moet worden en waar niet…
Competitieve voordelen - Betere diensten leveren
- Minder vragen voor superieure goederen
- Antwoorden bieden aan de klanten en leveranciers op hedendaagse vragen
- Apple zet hierop in door innovatie, afschermen van producten, nieuwe
producten op de markt te zetten
9
, o Afschermen producten: als je op een Iphone een app wilt maken
waarop verkopen mogelijk zijn, moet dat via hun regels en moet je
een deel van winst met Apple delen
o Vb. Amazon: gaat proberen zo laag mogelijke prijs te bieden zodat ze
zo grote volumes bieden. Andere concurrenten kunnen deze
competitie niet aan
o Vb. Zalando: naambekendheid, acties, lage prijzen
Survival - Sommige sectoren: nodig om te investeren in IT (zie eerder)
- Bank moet nu meegaan en mobile banking app hebben omdat veel mensen
dit willen
- Gaat ook over maatregelen vanuit de overheid
- GDPR: hiermee moet je rekening houden
- Toxic substances control act: je moet weten welke giftige producten in welk
magazijn liggen, hoeveel en het moet onmiddellijk bereikbaar zijn
1.2 Wat is een informatie systeem? Hoe werkt het? Wat is het management, organisatie,
technologie onderdelen? Waarom zijn complementaire assets essentieel voor zekerheid
dat informatie systemen echte waarde hebben voor organisaties?
1.2.1 Wat is een informatie systeem?
Data vs informatie
Data: Ruwe data, onverwerkt Informatie: Data in een betekenisvolle vorm
- Vb. individuele aankopen
Informatiesysteem:
- Verzameling van onderlige gerelateerde componenten
- Verzamelt, gaat het proces leiden, slaat op en distribueert informatie
- Gaat beslissingen maken, coördinatie en controle ondersteunen
Doel: data als invoer verwerken en informatie als uitvoer te hebben → transformeren van data naar informatie
= Data: geen direct gebruik → directeur v walmart gaat niet naar elk ding apart kijken → Information systems die data bij
elkaar zetten & “use” brengen
10
