SOCIOLOGIE
Margot Van Leuvenhaege
Luna Verheyen
Bachelor 1 – Universiteit Antwerpen
,INHOUDSOPGAVE
Speelveld 1 ................................................................................................................................... 6
Inhoud – 1. Op ontdekkingstocht door een bekend gebied? ................................................................ 6
Inleiding ...................................................................................................................................... 6
1.1 Een beeld van een titel..................................................................................................... 7
1.2 Het dagelijks leven door de sociologische lens ............................................................... 11
1.2.1 Selectieve waarneming .................................................................................... 13
1.2.2 Referentiekaders ............................................................................................. 15
1.2.3 Toepassingen vd sociologische verbeelding ...................................................... 20
1.2.4 Over voetbal .................................................................................................... 21
1.3 Een stap verder ............................................................................................................. 22
Echtscheiding .......................................................................................................... 23
Zelfdoding ............................................................................................................... 24
Arbeid ..................................................................................................................... 25
De verschillende sociologische verklaringniveaus ..................................................... 26
1.4 Een eerste definitie van sociologie ................................................................................. 27
Enkele vragen uit de eerste les..................................................................................................... 29
Wat is intersectionaliteit? ............................................................................................................... 29
Wat is het verschil tussen positionaliteit en intersectionaliteit?......................................................... 30
Hoe hou je ‘geschiedenis’ en ‘sociale structuur’ (sociologische verbeelding) uit elkaar? .................... 31
Wat is het verschil tussen de sociologische lens en de sociale bril? .................................................. 32
Speelveld 2 ................................................................................................................................. 33
Herneming - 1. Op ontdekkingstocht door een bekend gebied? ......................................................... 33
Inhoud - 2. De samenleving is een veld van tegenstelde karachten .................................................... 33
Inhoud ...................................................................................................................................... 33
2.1 Individu en samenleving: een tweestrijd?............................................................................... 33
2.2 De samenleving : een vat vol mogelijkheden en beperkingen .................................................. 33
2.3 Solidariteit versus strijd ........................................................................................................ 33
2.4 ongelijkheid versus gelijkheid................................................................................................ 33
Inleiding .................................................................................................................................... 33
1
, Inleiding – Tegenstelde maatschappelijke krachten ..................................................................... 40
Inleiding – vier voorbeelden van tegengestelde krachten .............................................................. 41
1. Individu versus samenleving ............................................................................. 41
A. Vrijheid vs dwang ...................................................................................................... 41
B. Actor vs factor .......................................................................................................... 41
C. Nature vs nurture ...................................................................................................... 41
2. Mogelijkheid versus beperkingen....................................................................... 41
3. Solidariteit versus strijd .................................................................................... 41
4. Gelijkheid versus ongelijkheid ........................................................................... 41
2.1 Individu en samenleving ................................................................................................ 41
A. Beperkt de samenleving de vrijheid van het individu?.......................................... 41
B. Actor-factor dilemma ....................................................................................... 45
C. Nature versus nurture ....................................................................................... 46
2.2 De samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen ........................................... 47
2.2 De samenleving : een vat vol mogelijkheden en beperkingen ........................................... 47
2.3 Solidariteit versus strijd ................................................................................................. 52
een samenleving wordt altijd gekenmerkt door solidariteit & strijd en conflict ............................... 52
Solidariteit versus strijd – solidariteit en cohesie ........................................................ 52
Toepassing: Mattheüseffect in de kinderopvang......................................................... 56
Mattheüseffect in de kinderopvang ........................................................................... 58
Solidariteit ruimer bekeken ....................................................................................... 59
Solidariteit versus strijd – Solidariteit en cohesie ........................................................ 61
Solidariteit versus strijd – Strijd en conflict ................................................................. 62
2.4 Ongelijkheid versus gelijkheid ........................................................................................ 64
Enkele vragen uit de tweede les ................................................................................................... 72
Anomie vs. Aliënatie ....................................................................................................................... 72
Conscience collective .................................................................................................................... 73
Repressieve vs. restitutieve normen ................................................................................................ 74
Onbedoelde/perverse effecten ....................................................................................................... 74
2
,Speelveld 3 ................................................................................................................................. 75
Inhoud – waarmee zijn sociologen bezig? ........................................................................................ 75
Sociologie is een wetenschap .................................................................................................... 75
3.1 De sociologie, een wetenschap als (g)een ander? ........................................................... 75
3.2 Sociale feiten zijn dingen ............................................................................................... 80
3.3 Sociologie is niet normatief............................................................................................ 84
3.4 Sociologie ontdenkt en verruimt..................................................................................... 85
3.5 De sociologie: een van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende
kamers en de bijhorende ramen ................................................................................................. 86
Speelveld 4 ................................................................................................................................. 87
§ Inleiding ................................................................................................................................ 87
§ Sociaal handelen ................................................................................................................... 87
§ Interactie en communicatie.................................................................................................... 91
Sociale media ............................................................................................................................ 95
Telewerk.................................................................................................................................... 95
Symbolisch interactionisme [MEAD] .......................................................................................... 95
SYMBOLISCH INTERACTIONISME [MEAD] ......................................................................... 96
Sociale ruil (Homans) ................................................................................................................. 99
§ Sociale relaties en posities, sociale rol en status ................................................................... 101
4.3.1. Sociale relaties ........................................................................................................102
4.3.2. Sociale postities ......................................................................................................104
4.3.3. Sociale status ..........................................................................................................106
4.3.4. Status(in)congruentie...............................................................................................106
§ Sociale rol ........................................................................................................................... 107
§ Rolattributen en statussymbolen .......................................................................................... 109
Speelveld 5 ............................................................................................................................... 110
Vooraf: korte herneming, begrip ‘privilege’ ..................................................................................... 110
0. Inleiding ................................................................................................................................... 111
1. Sociale netwerken .................................................................................................................... 112
Sociaal kapitaal ........................................................................................................................113
2. Groepen ................................................................................................................................... 119
3
, 1) Sociale categorie ..............................................................................................................121
2) Samenzijn ........................................................................................................................122
3) Primaire groepen ..............................................................................................................123
4) Collectiviteit ....................................................................................................................125
Groepen (toelichting maatschappelijk middenveld) ....................................................................127
2. Groepen .............................................................................................................................. 128
Groepen (voorbeelden maatschappelijk middenveld ) ................................................................129
2. Groepen .............................................................................................................................. 129
Groepen (toelichting sociale beweging) .....................................................................................130
2. Groepen .............................................................................................................................. 131
3. Referentiegroepen .................................................................................................................... 132
a) Vergelijkende referentiegroep ...........................................................................................132
b) Normatieve referentiegroep ..............................................................................................134
4. Groepen tussen conflict en solidariteit....................................................................................... 135
Speelveld 6 ............................................................................................................................... 135
Inleiding....................................................................................................................................... 135
6.1. Door de ogen van anderen ..................................................................................................... 136
6.2. Waarvoor staat cultuur? ........................................................................................................ 137
6.3. Cultuur met grote en een kleine c - Cultuur en cultuur ............................................................. 139
6.4. Cultuur is een patroon van waarden, normen, doeleinden en verwachtingen ............................ 142
6.4.1 Waarden ......................................................................................................................142
6.4.1 Waarden – Parsons’ patroonvariabelen a en b ..................................................143
toelichting bij parsons ......................................................................................................144
6.4.1 Waarden – bestaan en betekenis ..............................................................146
6.4.2 Normen ...................................................................................................................148
6.4.3. Doeleinden ..............................................................................................................149
6.4.4. Verwachtingen .........................................................................................................149
6.5. De ene cultuur is de andere niet (niet kennen) ........................................................................ 150
6.6. Cultuur en beschaving........................................................................................................... 150
het civilisatieproces (elias) ........................................................................................................150
beschaving – benadering ...........................................................................................................151
4
, verschilpunten cultuur en beschaving........................................................................................151
6.7. Instituties en institutionalisering ............................................................................................ 152
6.8. Het gezin: een primaire groep én een institutie ........................................................................ 154
6.9. Desinstitutionalisering van de levensloop? (niet kennen) ......................................................... 155
Oefeningen ............................................................................................................................... 155
1. Multiple Choice ................................................................................................................... 155
2. Multiple Choice ................................................................................................................... 156
3. Open vraag (toepassing) ....................................................................................................... 156
4. Open vraag (toepassing) ....................................................................................................... 157
5. Open vraag (juist/fout) .......................................................................................................... 158
6. Open vraag (inzicht) ............................................................................................................. 159
- Uitweidingen hoef je niet te kennen
- Boek is gericht op jurist in opleiding (weinig details)
- Iets in de les? Kennen!!!
- Iets in het boekje, maar niet in de les? Niet zo goed kennen
o Wat prof zegt primeert op het boekje
5
, SPEELVELD 1
INHOUD – 1. OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND GEBIED?
INLEIDING
- ‘Sociologie en Rechtssociologie’: sociologie is een hulpdiscipline (sociologie hier
als een hulpwetenschap)
o Wat minder aan bod komt:
§ Sociologische vaardigheden en onderzoeksmethodes
• We leggen minder nadruk op onderzoeksmethodes
§ Minder belangrijke namen en theorieën
o Wat centraal staat:
§ Basiskennis in de sociologie
§ Aandacht voor de onderliggende filosofie van de sociologische
discipline
§ Centrale auteurs, theorieën en concepten
- Socio-logie?
o Hybride combinatie Latijn en Grieks
o Socius (metgezel); societas (samenleving); logos (kennis, leer, kunde)
o Samenlevingskunde/maatschappijkunde
1. E.J. Sieyès (rond 1780-1785) = belangrijke naam!
- Qu’est-ce que le tiers état? = wat is de derde stand?
§ Benadrukt de derde stand & hoe zij zo goed als niet te zeggen hadden. Ze
droegen wel iets bij aan de maatschappij, 95% vd bevolking had niks te zeggen
§ Revolutionairen hadden ervoor gezorgd dat hij meer de macht zouden krijgen
- Doel: inrichting van nieuwe samenleving ten tijde van Franse Revolutie.
- Normatieve wetenschap: hoe kan de samenleving het beste worden ingericht? Hoe
ziet ‘het goede leven’ eruit in zo’n nieuwe samenleving?
§ Normatieve sociologie : sociologie die gaat beschrijven hoe een samenleving
eruit zou moeten zien
o Niet in de praktijk verkregen resultaten
o Wetenschap die bestudeert en zegt hoe het zou moeten zijn ‘ik vind de
3 standen niet goed en vindt dat de standen meer macht moeten
hebben’
6
Margot Van Leuvenhaege
Luna Verheyen
Bachelor 1 – Universiteit Antwerpen
,INHOUDSOPGAVE
Speelveld 1 ................................................................................................................................... 6
Inhoud – 1. Op ontdekkingstocht door een bekend gebied? ................................................................ 6
Inleiding ...................................................................................................................................... 6
1.1 Een beeld van een titel..................................................................................................... 7
1.2 Het dagelijks leven door de sociologische lens ............................................................... 11
1.2.1 Selectieve waarneming .................................................................................... 13
1.2.2 Referentiekaders ............................................................................................. 15
1.2.3 Toepassingen vd sociologische verbeelding ...................................................... 20
1.2.4 Over voetbal .................................................................................................... 21
1.3 Een stap verder ............................................................................................................. 22
Echtscheiding .......................................................................................................... 23
Zelfdoding ............................................................................................................... 24
Arbeid ..................................................................................................................... 25
De verschillende sociologische verklaringniveaus ..................................................... 26
1.4 Een eerste definitie van sociologie ................................................................................. 27
Enkele vragen uit de eerste les..................................................................................................... 29
Wat is intersectionaliteit? ............................................................................................................... 29
Wat is het verschil tussen positionaliteit en intersectionaliteit?......................................................... 30
Hoe hou je ‘geschiedenis’ en ‘sociale structuur’ (sociologische verbeelding) uit elkaar? .................... 31
Wat is het verschil tussen de sociologische lens en de sociale bril? .................................................. 32
Speelveld 2 ................................................................................................................................. 33
Herneming - 1. Op ontdekkingstocht door een bekend gebied? ......................................................... 33
Inhoud - 2. De samenleving is een veld van tegenstelde karachten .................................................... 33
Inhoud ...................................................................................................................................... 33
2.1 Individu en samenleving: een tweestrijd?............................................................................... 33
2.2 De samenleving : een vat vol mogelijkheden en beperkingen .................................................. 33
2.3 Solidariteit versus strijd ........................................................................................................ 33
2.4 ongelijkheid versus gelijkheid................................................................................................ 33
Inleiding .................................................................................................................................... 33
1
, Inleiding – Tegenstelde maatschappelijke krachten ..................................................................... 40
Inleiding – vier voorbeelden van tegengestelde krachten .............................................................. 41
1. Individu versus samenleving ............................................................................. 41
A. Vrijheid vs dwang ...................................................................................................... 41
B. Actor vs factor .......................................................................................................... 41
C. Nature vs nurture ...................................................................................................... 41
2. Mogelijkheid versus beperkingen....................................................................... 41
3. Solidariteit versus strijd .................................................................................... 41
4. Gelijkheid versus ongelijkheid ........................................................................... 41
2.1 Individu en samenleving ................................................................................................ 41
A. Beperkt de samenleving de vrijheid van het individu?.......................................... 41
B. Actor-factor dilemma ....................................................................................... 45
C. Nature versus nurture ....................................................................................... 46
2.2 De samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen ........................................... 47
2.2 De samenleving : een vat vol mogelijkheden en beperkingen ........................................... 47
2.3 Solidariteit versus strijd ................................................................................................. 52
een samenleving wordt altijd gekenmerkt door solidariteit & strijd en conflict ............................... 52
Solidariteit versus strijd – solidariteit en cohesie ........................................................ 52
Toepassing: Mattheüseffect in de kinderopvang......................................................... 56
Mattheüseffect in de kinderopvang ........................................................................... 58
Solidariteit ruimer bekeken ....................................................................................... 59
Solidariteit versus strijd – Solidariteit en cohesie ........................................................ 61
Solidariteit versus strijd – Strijd en conflict ................................................................. 62
2.4 Ongelijkheid versus gelijkheid ........................................................................................ 64
Enkele vragen uit de tweede les ................................................................................................... 72
Anomie vs. Aliënatie ....................................................................................................................... 72
Conscience collective .................................................................................................................... 73
Repressieve vs. restitutieve normen ................................................................................................ 74
Onbedoelde/perverse effecten ....................................................................................................... 74
2
,Speelveld 3 ................................................................................................................................. 75
Inhoud – waarmee zijn sociologen bezig? ........................................................................................ 75
Sociologie is een wetenschap .................................................................................................... 75
3.1 De sociologie, een wetenschap als (g)een ander? ........................................................... 75
3.2 Sociale feiten zijn dingen ............................................................................................... 80
3.3 Sociologie is niet normatief............................................................................................ 84
3.4 Sociologie ontdenkt en verruimt..................................................................................... 85
3.5 De sociologie: een van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende
kamers en de bijhorende ramen ................................................................................................. 86
Speelveld 4 ................................................................................................................................. 87
§ Inleiding ................................................................................................................................ 87
§ Sociaal handelen ................................................................................................................... 87
§ Interactie en communicatie.................................................................................................... 91
Sociale media ............................................................................................................................ 95
Telewerk.................................................................................................................................... 95
Symbolisch interactionisme [MEAD] .......................................................................................... 95
SYMBOLISCH INTERACTIONISME [MEAD] ......................................................................... 96
Sociale ruil (Homans) ................................................................................................................. 99
§ Sociale relaties en posities, sociale rol en status ................................................................... 101
4.3.1. Sociale relaties ........................................................................................................102
4.3.2. Sociale postities ......................................................................................................104
4.3.3. Sociale status ..........................................................................................................106
4.3.4. Status(in)congruentie...............................................................................................106
§ Sociale rol ........................................................................................................................... 107
§ Rolattributen en statussymbolen .......................................................................................... 109
Speelveld 5 ............................................................................................................................... 110
Vooraf: korte herneming, begrip ‘privilege’ ..................................................................................... 110
0. Inleiding ................................................................................................................................... 111
1. Sociale netwerken .................................................................................................................... 112
Sociaal kapitaal ........................................................................................................................113
2. Groepen ................................................................................................................................... 119
3
, 1) Sociale categorie ..............................................................................................................121
2) Samenzijn ........................................................................................................................122
3) Primaire groepen ..............................................................................................................123
4) Collectiviteit ....................................................................................................................125
Groepen (toelichting maatschappelijk middenveld) ....................................................................127
2. Groepen .............................................................................................................................. 128
Groepen (voorbeelden maatschappelijk middenveld ) ................................................................129
2. Groepen .............................................................................................................................. 129
Groepen (toelichting sociale beweging) .....................................................................................130
2. Groepen .............................................................................................................................. 131
3. Referentiegroepen .................................................................................................................... 132
a) Vergelijkende referentiegroep ...........................................................................................132
b) Normatieve referentiegroep ..............................................................................................134
4. Groepen tussen conflict en solidariteit....................................................................................... 135
Speelveld 6 ............................................................................................................................... 135
Inleiding....................................................................................................................................... 135
6.1. Door de ogen van anderen ..................................................................................................... 136
6.2. Waarvoor staat cultuur? ........................................................................................................ 137
6.3. Cultuur met grote en een kleine c - Cultuur en cultuur ............................................................. 139
6.4. Cultuur is een patroon van waarden, normen, doeleinden en verwachtingen ............................ 142
6.4.1 Waarden ......................................................................................................................142
6.4.1 Waarden – Parsons’ patroonvariabelen a en b ..................................................143
toelichting bij parsons ......................................................................................................144
6.4.1 Waarden – bestaan en betekenis ..............................................................146
6.4.2 Normen ...................................................................................................................148
6.4.3. Doeleinden ..............................................................................................................149
6.4.4. Verwachtingen .........................................................................................................149
6.5. De ene cultuur is de andere niet (niet kennen) ........................................................................ 150
6.6. Cultuur en beschaving........................................................................................................... 150
het civilisatieproces (elias) ........................................................................................................150
beschaving – benadering ...........................................................................................................151
4
, verschilpunten cultuur en beschaving........................................................................................151
6.7. Instituties en institutionalisering ............................................................................................ 152
6.8. Het gezin: een primaire groep én een institutie ........................................................................ 154
6.9. Desinstitutionalisering van de levensloop? (niet kennen) ......................................................... 155
Oefeningen ............................................................................................................................... 155
1. Multiple Choice ................................................................................................................... 155
2. Multiple Choice ................................................................................................................... 156
3. Open vraag (toepassing) ....................................................................................................... 156
4. Open vraag (toepassing) ....................................................................................................... 157
5. Open vraag (juist/fout) .......................................................................................................... 158
6. Open vraag (inzicht) ............................................................................................................. 159
- Uitweidingen hoef je niet te kennen
- Boek is gericht op jurist in opleiding (weinig details)
- Iets in de les? Kennen!!!
- Iets in het boekje, maar niet in de les? Niet zo goed kennen
o Wat prof zegt primeert op het boekje
5
, SPEELVELD 1
INHOUD – 1. OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND GEBIED?
INLEIDING
- ‘Sociologie en Rechtssociologie’: sociologie is een hulpdiscipline (sociologie hier
als een hulpwetenschap)
o Wat minder aan bod komt:
§ Sociologische vaardigheden en onderzoeksmethodes
• We leggen minder nadruk op onderzoeksmethodes
§ Minder belangrijke namen en theorieën
o Wat centraal staat:
§ Basiskennis in de sociologie
§ Aandacht voor de onderliggende filosofie van de sociologische
discipline
§ Centrale auteurs, theorieën en concepten
- Socio-logie?
o Hybride combinatie Latijn en Grieks
o Socius (metgezel); societas (samenleving); logos (kennis, leer, kunde)
o Samenlevingskunde/maatschappijkunde
1. E.J. Sieyès (rond 1780-1785) = belangrijke naam!
- Qu’est-ce que le tiers état? = wat is de derde stand?
§ Benadrukt de derde stand & hoe zij zo goed als niet te zeggen hadden. Ze
droegen wel iets bij aan de maatschappij, 95% vd bevolking had niks te zeggen
§ Revolutionairen hadden ervoor gezorgd dat hij meer de macht zouden krijgen
- Doel: inrichting van nieuwe samenleving ten tijde van Franse Revolutie.
- Normatieve wetenschap: hoe kan de samenleving het beste worden ingericht? Hoe
ziet ‘het goede leven’ eruit in zo’n nieuwe samenleving?
§ Normatieve sociologie : sociologie die gaat beschrijven hoe een samenleving
eruit zou moeten zien
o Niet in de praktijk verkregen resultaten
o Wetenschap die bestudeert en zegt hoe het zou moeten zijn ‘ik vind de
3 standen niet goed en vindt dat de standen meer macht moeten
hebben’
6
