De Basis
zondag 19 november 2023 12:10
Inleiding
Definitie van planningstheorie (C&F)
Planningstheorie op het kruispunt tussen politieke economie en Intellectuele geschiedenis
Politieke economie: Staathuishoudkunde, de studie van de rol van de overheid in de organisatie van de samenleving op alle
schaalniveaus
Intellectuele geschiedenis: Studie van de manier waarop de mens dacht en denkt over de wereld en hoe aan deze wereld
betekenis werd gegeven
Inzichten over de mogelijkheden en beperkingen eigen aan de discipline van de planning moet gevoed worden vanuit politieke
economie en het bewustzijn van de mogelijkheden en beperkingen van de positie van de planner
Naast professioneel kan planner ook activistische rol hebben
Plannen omvat verschillende zaken
Onderhandelen, toekomstbeeld schetsen, onderzoeken, gegevens verzamelen, financiering organiseren
6 hoofddebatten waarop cursus steunt
1. Welke zijn de historische wortels van planning
a. Reflectie over historische achtergrond en toepassing op actuele planningspraktijk
b. Geschiedenis van de planning draagt bij tot professionele individualiteit van de planner
2. Hoe valt planning te rechtvaardigen
a. Wanneer en waarom moet de staat ingrijpen
b. Vraag van mate van "laisser faire"
3. Binnen welke normen en waardenkaders wordt aan planning gedaan en met welk esthetisch dilemma moeten planners
rekening houden
a. Balans binnen people, planet and profit
4. Hoeveel macht hebben planners
a. Idealen kunnen vaak botsen met politieke en economische realiteit, deze vaak gericht op korte termijn en regulering
b. Hoogste effectievitieit wanneer zowel politiek als kapitaal gemobiliseerd kan worden
5. Wat doen planners eigenlijk
a. Ontwikkelen van een eigen stijl
6. Het vraagstuk van "het algemeen belang"
a. Bestaat "het algemeen belang" wel
b. De groep VS het individu
Aspecten van planning als sociale praktijk en institutie
Sociale praktijk: organiseren en controleren van het gebruik van een ruimte
Institutie: Samenspel van zowel formele als informele regels voor het ruimtegebruik
Het model van de rationele planningscyclus
Planning is besluitvormingsproces voor toekomstig bebouwde ruimte
Bovenstaand is puur theoretisch, praktijk is veel minder vast gesteld > verschillende vormen van rationaliteit
Politiek ratio: Oplossingen met bepaalde politieke constellatie
RUP Pagina 1
, Politiek ratio: Oplossingen met bepaalde politieke constellatie
Bv sociale huisvesting: Welke mate van overheidsinterventie is aanvaardbaar?
Maatschappelijke ratio: Oplossingen verenigbaar met maatschappelijke gevoeligheden
Bv Sociale huisvesting: Grootschalige VS kleinschalige ingrepen?
Wetenschappelijke ratio: Oplossingen aansluitend bij wetenschappelijke inzichten
Bv: Sociale huisvesting: Beste antwoord op huisvesting rekening houdend met verstedelijking en herverdeling
Uiteindelijke resultaat is een consensus tussen verschillende vormen van rationaliteit en de mix van verschillende stappen die
allen ook invloed hebben op elkaar
De rol van actoren (stakeholders) in het planningsproces
Permanent aanwezig
Betrokken planners: bv ambtenaren en consultants
Bevoegde politici
Verschillende overheidsdepartementen vertegenwoordigen in het planningsproces verschillende maatschappelijke geledingen
Het vraagstuk van het 'goede' plan
Planningsprobleem omvat vooral ongestructureerde problemen door permanent wijzigende context
Elke ruimtelijke situatie is uniek -> generieke oplossingen niet mogelijk
Eigenschappen van de context zijn sociaal, economisch of demografisch, maar ook inzichten hierin evolueren
Sinds jaren '50: sociale rechtvaardigheid deel van de doelstellingen van het planningsproces
Sinds jaren '70: Ook duurzaamheid en klimaat deel van deze doelstellingen
Plannen zijn zo ook een ruimtelijke kenteken van het tijdperk
Kwaliteitsbeoordeling meer d.m.v. methodologische en procedurale criteria
Onderscheid maken tussen interne en externe kwaliteit
Interne kwaliteit bepaald a.d.h.v. elementen uit rationele planningscyclus
Aanwezigheid van een heldere probleemdefiniëring en visie
Een degelijke kennisbasis gebaseerd op onderzoek naar trends in bv. Demografie, woonmarkt, economische
activiteit, vrijetijdsactiviteiten
De formulering van doelstellingen en een beleidskader
Een voorstel van plan, met inbegrip van een ruimtelijk ontwerp, en een traject voor implementatie, monitoring en
evaluatie
Externe kwaliteit van het plan kan beoordeeld worden aan de hand van de inbedding van het plan in de participatiearena,
en de impact van het plan
Omgaan met het spanningsveld tussen vorm en functie
Planning heeft betrekking op 2 dimensies van ruimtegebruik
De ruimtelijke distributie van fysische elementen (bebouwd als onbebouwd): Morfologie
Activiteitenpatronen: Functies
De interactie tussen beide patronen is dynamisch: Artefacten worden vaak niet gebruikt waarvoor ze oorspronkelijk bedoeld zijn
Niet-ruimtelijke veranderingen in productie- en consumptieprocessen leiden tot ruimtelijke veranderingen
Een wijzigend productieproces vraagt om een andere configuratie van bedrijfsgebouwen
Kleinere gezinnen vragen om een ander soort en aantal woningen
Meer welvaart leidt tot meer ruimtegebruik
RUP Pagina 2
, Meer welvaart leidt tot meer ruimtegebruik
Snellere vervoersmiddelen leiden tot decentralisatie
Veel van deze processen brengen ook wijzigingen in locatiekeuzegedrag met zich mee, met complexe ruimtelijke processen tot
gevolg
Tegelijkertijd beïnvloedt de ruimtelijke morfologie evenzeer productie- en consumptieprocessen
Planning is de activiteit die bemiddelt tussen de ruimtevragen van al deze dynamieken
Planning als institutie
Planning kan beschouwd worden als een institutie
Breedste definitie: stelsel van waarden en normen die het kader vormen van al het politiek gedrag, zowel formeel als informeel
Formeel: Wetgeving, grondwet, eigendomsrecht
Informeel: Sancties, taboes, gewoonten, tradities
Zo wordt planning het resultaat van sterk beperkte keuzemogelijkheden, ingeperkt door andere instituties
Planning is vandaag voorwerp van allerhande juridische regelgeving
Regelgeving doet echter geen uitspraken over de inhoud en de verwachte kwaliteit van een plan
RUP Pagina 3
zondag 19 november 2023 12:10
Inleiding
Definitie van planningstheorie (C&F)
Planningstheorie op het kruispunt tussen politieke economie en Intellectuele geschiedenis
Politieke economie: Staathuishoudkunde, de studie van de rol van de overheid in de organisatie van de samenleving op alle
schaalniveaus
Intellectuele geschiedenis: Studie van de manier waarop de mens dacht en denkt over de wereld en hoe aan deze wereld
betekenis werd gegeven
Inzichten over de mogelijkheden en beperkingen eigen aan de discipline van de planning moet gevoed worden vanuit politieke
economie en het bewustzijn van de mogelijkheden en beperkingen van de positie van de planner
Naast professioneel kan planner ook activistische rol hebben
Plannen omvat verschillende zaken
Onderhandelen, toekomstbeeld schetsen, onderzoeken, gegevens verzamelen, financiering organiseren
6 hoofddebatten waarop cursus steunt
1. Welke zijn de historische wortels van planning
a. Reflectie over historische achtergrond en toepassing op actuele planningspraktijk
b. Geschiedenis van de planning draagt bij tot professionele individualiteit van de planner
2. Hoe valt planning te rechtvaardigen
a. Wanneer en waarom moet de staat ingrijpen
b. Vraag van mate van "laisser faire"
3. Binnen welke normen en waardenkaders wordt aan planning gedaan en met welk esthetisch dilemma moeten planners
rekening houden
a. Balans binnen people, planet and profit
4. Hoeveel macht hebben planners
a. Idealen kunnen vaak botsen met politieke en economische realiteit, deze vaak gericht op korte termijn en regulering
b. Hoogste effectievitieit wanneer zowel politiek als kapitaal gemobiliseerd kan worden
5. Wat doen planners eigenlijk
a. Ontwikkelen van een eigen stijl
6. Het vraagstuk van "het algemeen belang"
a. Bestaat "het algemeen belang" wel
b. De groep VS het individu
Aspecten van planning als sociale praktijk en institutie
Sociale praktijk: organiseren en controleren van het gebruik van een ruimte
Institutie: Samenspel van zowel formele als informele regels voor het ruimtegebruik
Het model van de rationele planningscyclus
Planning is besluitvormingsproces voor toekomstig bebouwde ruimte
Bovenstaand is puur theoretisch, praktijk is veel minder vast gesteld > verschillende vormen van rationaliteit
Politiek ratio: Oplossingen met bepaalde politieke constellatie
RUP Pagina 1
, Politiek ratio: Oplossingen met bepaalde politieke constellatie
Bv sociale huisvesting: Welke mate van overheidsinterventie is aanvaardbaar?
Maatschappelijke ratio: Oplossingen verenigbaar met maatschappelijke gevoeligheden
Bv Sociale huisvesting: Grootschalige VS kleinschalige ingrepen?
Wetenschappelijke ratio: Oplossingen aansluitend bij wetenschappelijke inzichten
Bv: Sociale huisvesting: Beste antwoord op huisvesting rekening houdend met verstedelijking en herverdeling
Uiteindelijke resultaat is een consensus tussen verschillende vormen van rationaliteit en de mix van verschillende stappen die
allen ook invloed hebben op elkaar
De rol van actoren (stakeholders) in het planningsproces
Permanent aanwezig
Betrokken planners: bv ambtenaren en consultants
Bevoegde politici
Verschillende overheidsdepartementen vertegenwoordigen in het planningsproces verschillende maatschappelijke geledingen
Het vraagstuk van het 'goede' plan
Planningsprobleem omvat vooral ongestructureerde problemen door permanent wijzigende context
Elke ruimtelijke situatie is uniek -> generieke oplossingen niet mogelijk
Eigenschappen van de context zijn sociaal, economisch of demografisch, maar ook inzichten hierin evolueren
Sinds jaren '50: sociale rechtvaardigheid deel van de doelstellingen van het planningsproces
Sinds jaren '70: Ook duurzaamheid en klimaat deel van deze doelstellingen
Plannen zijn zo ook een ruimtelijke kenteken van het tijdperk
Kwaliteitsbeoordeling meer d.m.v. methodologische en procedurale criteria
Onderscheid maken tussen interne en externe kwaliteit
Interne kwaliteit bepaald a.d.h.v. elementen uit rationele planningscyclus
Aanwezigheid van een heldere probleemdefiniëring en visie
Een degelijke kennisbasis gebaseerd op onderzoek naar trends in bv. Demografie, woonmarkt, economische
activiteit, vrijetijdsactiviteiten
De formulering van doelstellingen en een beleidskader
Een voorstel van plan, met inbegrip van een ruimtelijk ontwerp, en een traject voor implementatie, monitoring en
evaluatie
Externe kwaliteit van het plan kan beoordeeld worden aan de hand van de inbedding van het plan in de participatiearena,
en de impact van het plan
Omgaan met het spanningsveld tussen vorm en functie
Planning heeft betrekking op 2 dimensies van ruimtegebruik
De ruimtelijke distributie van fysische elementen (bebouwd als onbebouwd): Morfologie
Activiteitenpatronen: Functies
De interactie tussen beide patronen is dynamisch: Artefacten worden vaak niet gebruikt waarvoor ze oorspronkelijk bedoeld zijn
Niet-ruimtelijke veranderingen in productie- en consumptieprocessen leiden tot ruimtelijke veranderingen
Een wijzigend productieproces vraagt om een andere configuratie van bedrijfsgebouwen
Kleinere gezinnen vragen om een ander soort en aantal woningen
Meer welvaart leidt tot meer ruimtegebruik
RUP Pagina 2
, Meer welvaart leidt tot meer ruimtegebruik
Snellere vervoersmiddelen leiden tot decentralisatie
Veel van deze processen brengen ook wijzigingen in locatiekeuzegedrag met zich mee, met complexe ruimtelijke processen tot
gevolg
Tegelijkertijd beïnvloedt de ruimtelijke morfologie evenzeer productie- en consumptieprocessen
Planning is de activiteit die bemiddelt tussen de ruimtevragen van al deze dynamieken
Planning als institutie
Planning kan beschouwd worden als een institutie
Breedste definitie: stelsel van waarden en normen die het kader vormen van al het politiek gedrag, zowel formeel als informeel
Formeel: Wetgeving, grondwet, eigendomsrecht
Informeel: Sancties, taboes, gewoonten, tradities
Zo wordt planning het resultaat van sterk beperkte keuzemogelijkheden, ingeperkt door andere instituties
Planning is vandaag voorwerp van allerhande juridische regelgeving
Regelgeving doet echter geen uitspraken over de inhoud en de verwachte kwaliteit van een plan
RUP Pagina 3
