1. liefde, huwelijk en seksualiteit
huwelijk = symbool sociale volwassenheid (klaar om rol in maatsch. te spelen)
- keuze echtgenoot bepaalt sociale & financiële situatie (kiezen vr iemand met sociaal aanzien en geld)
→ idealen gepropageerd in huwelijkshandboekjes
- 18de eeuw: ideaal liefdeshuwelijk (literatuur)
- Hajnal: dubbel huwelijkspatroon (West-Europa: oud, veel singles/Oost-Europa: jong, minder singles)
lage huwelijksfrequentie door Malthusiaans huwelijksgedrag:
Malthusiaans plafond: toename bevolking beperkt door beschikbare bestaansmiddelen
zonder ingreep: bevolking groeit sneller dan productie…
VOORKOMEN: preventieve maatregelen; geboortebeperking, uitstellen huwelijk
- dus: minder huwelijken door Malthusiaans huwelijksgedrag.
Gezinnen: alleenstaanden – kerngezin- uitgebreid gezin- complex gezin- frèrêches → frequentie gezinstype:
1. heersende erfrechtstelsel: gelijke verdeling = kerngezin/naar oudste zoon = uitgebreid gezin
2. regionale verschillen in huishoudstructuur: vb in West-Europa 80% kerngezinnen
3. economische situatie & levenscyclus: landbouw = uitgebreid/complex gezin (ook indien crisis)
tot Franse Revolutie: huwelijk enkel kerkelijke aangelegenheid & sacrament (geregeld dr clerus…)
vanaf Reformatie: variaties
1) katholieken
- geslachtsgemeenschap (seks) enkel voor voortplanting + scheidingen amper toegelaten
- Canoniek Recht: impotentie > nietigverklaring
2) nuances bij protestanten
- huwelijk: hulp & steun (ipv enkel voortplanting)
- ruimte voor seksualiteit binnen huwelijk: seksuele onthouding ≠ ‘moreel superieur’
- scheiding mag bij overspel
+ itt Katholieken groot belang aan instemming ouders
Praktijk:
katholieken ook instemming ouders + zorgzaamheid in Heilige Familie
protestanten toch weinig echtscheidingen wegens sociale druk…
2. gender en proto-feminisme
- beeldvorming ME leeft door (zwak, irrationeel, onstilbare seksuele appetijt)
- ondergeschiktheid gelegitimeerd door: theologie- filosofie- wetenschap
- pamfletten & prenten
beeldvorming: impact op sociale & legale positie
Romeins Recht: lagere status wegens zwak & irrationeel (ongehuwden/weduwen beter legaal statuut!)
Ook door biologische realiteit: zwangerschap, kinderen ≠ deelname publieke leven..
Wel economisch: markt, winkel + co-management huishouden & personeel
REFORMATIE - Protestantisme: opwaardering huwelijk > positievere houding
(positieve visie → nuance) <-> vrouw = oorzaak zonde & kwaad
- erkenning rol echtgenote & co-manager
<-> man = autoritaire hoofd huishouden
- afschaffing kloosters = bevrijding
<-> wantrouwen tov alleenstaande vrouwen (dr belang huwelijk)
- zelfstandige bijbellectuur: geletterdheid
<-> lezen = bevestiging deugden & taken
= eerder continuïteit in genderverhoudingen
WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE - 16de eeuw: anatomie = bevestiging inferioriteit (biologie)
- door biologisch anders-zijn minder verantwoordelijke taken
VERLICHTING Verbetering positie vrouw in 18de eeuw
- individuen (niet meer toegeschreven rol/ tot relatie met echtgenoot)
- zelfontplooiing: salons & genootschappen
Querelle des femmes
• Mary Astell: ‘serious proposal to the ladies’ → onderwijs, meer keuze, respectvolle behandeling
+ kritiek op mannelijke tirannie binnen huwelijk
• Mary Wollstonecraft: ‘vindication to the rights of women’→ onderwijs – bijdrage samenleving
+ Chirtine de Pizan: ‘livre de la cité des dames’: tegen stereotypen dmv allegorie = begin debat querelle des femmes:
geletterde vrouwen tegen maatschappelijke vooroordelen = literaire strijd (geen sociale actie)
debat = repetitief (steeds zelfde argumenten) <-> gelijkheid nooit bepleit geweest
‘proto-femininisme’: vroegmoderne strijd van vrouwen: willen erkenning als sociale groep
, 3. de stadia van het leven
Genderdifferentiatie in overgang van de ene levensfase naar de andere
• mannen: nieuwe verantwoordelijkheid (geen beslissende rol van huwelijk, vaderschap,…)
• vrouwen: belang van schoonheid & vruchtbaarheid
+ perceptie bepaald door relatie tot man! (opgang&neergang)
Ouderdom:
• gendergerelateerd: vrouw vroeger oud (menopauze)/ man: obv fysieke verschijning
• sociale variabele: armen sneller oud: maatstaf = kan arbeid verrichten? <-> elite: hogere levensverwachting
- ouderen negatief voorgesteld; spot, lelijk, hebzuchtig → ‘zelfde als bedelaars, zieken & zotten’
- ouderdom als metafoor voor ijdelheid (vanitas) & vergankelijkheid van wereldse zaken
= verpersoonlijking van ondeugd (dus tegenbeeld vd Christelijke deugd)
oorzaken negatieve perceptie:
• wantrouwen huwelijk vanaf onvruchtbaar
• demografische realiteit (weinig ouderen)
<-> 17de eeuw = omslag: apart stadium, positiever bekeken: wordt zelf apart kunstgenre
- ontstaan ‘grootouderschap’ als familiale praktijk
- medicalisering: °bejaardentehuizen (vb Amsterdam)
- fascinatie voor extreme ouderdom (bijhouden records)
positievere perceptie – demografische verandering: stijgende levensverwachting, meer 60+-ers= minder ‘vreemd verschijnsel’
18de eeuw: actieve leden gemeenschap: waardering om hun wijsheid & ervaring
- maar: vooral voor mannen (vrouwen: schoonheid & vruchtbaarheid)
oudere vrouwen: ‘kwetsbaar’ >> stigmatisering
kindertijd: Aries & Stone:
- geen ‘sentiment de l’enfance’ in ME (kind = mini-volwassene, potentiële arbeidskracht)
- onverschilligheid – hoge kindersterfte
<-> 15de eeuw: opvoeding jongens > bijzondere tijd
<-> 17de eeuw: liefde & affectie
opm: ontdekking kindertijd = traag proces (ME>19deE)
- recent onderzoek: nuances > affectie al in 15de eeuw (speelgoed, borstvoeding)
Toch: verandering 16de-18de eeuw: schilderkunst = kind (niet mini-volwassene), Sinterklaas, speelgoedwinkels, literatuur,
opeenvolgenden eigen naam (+ onderzoek rond kinderzorg: borstvoeding, infanticide)
4. buurt & vereniging
GEBUURTE
- centraal in NT: sociaal leven, interactie (steun, activiteiten, sociale controle)
- prijs van actief buurtgemeenschap: bemoeienis, gebrek aan privacy, sociale uitsluiting…
+ negatieve sociale controle door eer- en schandgevoelens
- roddel (nieuwtjes/nuttig) = mechanisme buurtvorming: bakent grenzen af
deviant gedrag: formele & informele sancties
1) informele sancties: tasten eer aan & isoleren individu
vuile blikken, roddel, beledigen
charivari/volksgericht: rituele sancties als instrument van sociale controle! (lawaaierige, onterende handlingen)
2) formele sancties
aangifte bij autoriteiten
collocaties → getuigenis van buren doorslaggevend!
Gebuurte: kleinschalige formele/informele organisaties
1) formele buurtorganisaties = officiële instelling met formele reglementen
door gebrek aan bureaucratisch & politiek apparaat
overheidstaken >>> gebuurte: regeling publieke ruimte!
leiding: buurtheer
2) informele buurtorganisaties = geheel van dwarsverbanden
sociaal netwerk (obv fysieke nabijheid & dagelijkse ontmoetingen)
actie ondernemen via buurtnetwerk (vb protesteren)
soms: ‘buurtbrief’ = neergeschreven omgangsregels & gedragscode
ONDERGANG BUURTLEVEN: ‘decline of neigbourliness?’: individualisering, verlies aan zelfregulerend vermogen
geen eenduidigheid qua periodisering/verklaring/interpretatie
Periodisering 16de-17de eeuw/18de-19de eeuw
Verklaring - door: verstedelijking, sociale polarisatie
- bestuurscentralisatie: taken gebuurte >>> overheid
- privatiseringsproces: scheiding privésfeer <-> publieke ruimte
Interpretatie Achteruitgang: minder solidariteit, isolement
Vooruitgang: bevrijding uit gemeenschapsnormen & sociale controle
huwelijk = symbool sociale volwassenheid (klaar om rol in maatsch. te spelen)
- keuze echtgenoot bepaalt sociale & financiële situatie (kiezen vr iemand met sociaal aanzien en geld)
→ idealen gepropageerd in huwelijkshandboekjes
- 18de eeuw: ideaal liefdeshuwelijk (literatuur)
- Hajnal: dubbel huwelijkspatroon (West-Europa: oud, veel singles/Oost-Europa: jong, minder singles)
lage huwelijksfrequentie door Malthusiaans huwelijksgedrag:
Malthusiaans plafond: toename bevolking beperkt door beschikbare bestaansmiddelen
zonder ingreep: bevolking groeit sneller dan productie…
VOORKOMEN: preventieve maatregelen; geboortebeperking, uitstellen huwelijk
- dus: minder huwelijken door Malthusiaans huwelijksgedrag.
Gezinnen: alleenstaanden – kerngezin- uitgebreid gezin- complex gezin- frèrêches → frequentie gezinstype:
1. heersende erfrechtstelsel: gelijke verdeling = kerngezin/naar oudste zoon = uitgebreid gezin
2. regionale verschillen in huishoudstructuur: vb in West-Europa 80% kerngezinnen
3. economische situatie & levenscyclus: landbouw = uitgebreid/complex gezin (ook indien crisis)
tot Franse Revolutie: huwelijk enkel kerkelijke aangelegenheid & sacrament (geregeld dr clerus…)
vanaf Reformatie: variaties
1) katholieken
- geslachtsgemeenschap (seks) enkel voor voortplanting + scheidingen amper toegelaten
- Canoniek Recht: impotentie > nietigverklaring
2) nuances bij protestanten
- huwelijk: hulp & steun (ipv enkel voortplanting)
- ruimte voor seksualiteit binnen huwelijk: seksuele onthouding ≠ ‘moreel superieur’
- scheiding mag bij overspel
+ itt Katholieken groot belang aan instemming ouders
Praktijk:
katholieken ook instemming ouders + zorgzaamheid in Heilige Familie
protestanten toch weinig echtscheidingen wegens sociale druk…
2. gender en proto-feminisme
- beeldvorming ME leeft door (zwak, irrationeel, onstilbare seksuele appetijt)
- ondergeschiktheid gelegitimeerd door: theologie- filosofie- wetenschap
- pamfletten & prenten
beeldvorming: impact op sociale & legale positie
Romeins Recht: lagere status wegens zwak & irrationeel (ongehuwden/weduwen beter legaal statuut!)
Ook door biologische realiteit: zwangerschap, kinderen ≠ deelname publieke leven..
Wel economisch: markt, winkel + co-management huishouden & personeel
REFORMATIE - Protestantisme: opwaardering huwelijk > positievere houding
(positieve visie → nuance) <-> vrouw = oorzaak zonde & kwaad
- erkenning rol echtgenote & co-manager
<-> man = autoritaire hoofd huishouden
- afschaffing kloosters = bevrijding
<-> wantrouwen tov alleenstaande vrouwen (dr belang huwelijk)
- zelfstandige bijbellectuur: geletterdheid
<-> lezen = bevestiging deugden & taken
= eerder continuïteit in genderverhoudingen
WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE - 16de eeuw: anatomie = bevestiging inferioriteit (biologie)
- door biologisch anders-zijn minder verantwoordelijke taken
VERLICHTING Verbetering positie vrouw in 18de eeuw
- individuen (niet meer toegeschreven rol/ tot relatie met echtgenoot)
- zelfontplooiing: salons & genootschappen
Querelle des femmes
• Mary Astell: ‘serious proposal to the ladies’ → onderwijs, meer keuze, respectvolle behandeling
+ kritiek op mannelijke tirannie binnen huwelijk
• Mary Wollstonecraft: ‘vindication to the rights of women’→ onderwijs – bijdrage samenleving
+ Chirtine de Pizan: ‘livre de la cité des dames’: tegen stereotypen dmv allegorie = begin debat querelle des femmes:
geletterde vrouwen tegen maatschappelijke vooroordelen = literaire strijd (geen sociale actie)
debat = repetitief (steeds zelfde argumenten) <-> gelijkheid nooit bepleit geweest
‘proto-femininisme’: vroegmoderne strijd van vrouwen: willen erkenning als sociale groep
, 3. de stadia van het leven
Genderdifferentiatie in overgang van de ene levensfase naar de andere
• mannen: nieuwe verantwoordelijkheid (geen beslissende rol van huwelijk, vaderschap,…)
• vrouwen: belang van schoonheid & vruchtbaarheid
+ perceptie bepaald door relatie tot man! (opgang&neergang)
Ouderdom:
• gendergerelateerd: vrouw vroeger oud (menopauze)/ man: obv fysieke verschijning
• sociale variabele: armen sneller oud: maatstaf = kan arbeid verrichten? <-> elite: hogere levensverwachting
- ouderen negatief voorgesteld; spot, lelijk, hebzuchtig → ‘zelfde als bedelaars, zieken & zotten’
- ouderdom als metafoor voor ijdelheid (vanitas) & vergankelijkheid van wereldse zaken
= verpersoonlijking van ondeugd (dus tegenbeeld vd Christelijke deugd)
oorzaken negatieve perceptie:
• wantrouwen huwelijk vanaf onvruchtbaar
• demografische realiteit (weinig ouderen)
<-> 17de eeuw = omslag: apart stadium, positiever bekeken: wordt zelf apart kunstgenre
- ontstaan ‘grootouderschap’ als familiale praktijk
- medicalisering: °bejaardentehuizen (vb Amsterdam)
- fascinatie voor extreme ouderdom (bijhouden records)
positievere perceptie – demografische verandering: stijgende levensverwachting, meer 60+-ers= minder ‘vreemd verschijnsel’
18de eeuw: actieve leden gemeenschap: waardering om hun wijsheid & ervaring
- maar: vooral voor mannen (vrouwen: schoonheid & vruchtbaarheid)
oudere vrouwen: ‘kwetsbaar’ >> stigmatisering
kindertijd: Aries & Stone:
- geen ‘sentiment de l’enfance’ in ME (kind = mini-volwassene, potentiële arbeidskracht)
- onverschilligheid – hoge kindersterfte
<-> 15de eeuw: opvoeding jongens > bijzondere tijd
<-> 17de eeuw: liefde & affectie
opm: ontdekking kindertijd = traag proces (ME>19deE)
- recent onderzoek: nuances > affectie al in 15de eeuw (speelgoed, borstvoeding)
Toch: verandering 16de-18de eeuw: schilderkunst = kind (niet mini-volwassene), Sinterklaas, speelgoedwinkels, literatuur,
opeenvolgenden eigen naam (+ onderzoek rond kinderzorg: borstvoeding, infanticide)
4. buurt & vereniging
GEBUURTE
- centraal in NT: sociaal leven, interactie (steun, activiteiten, sociale controle)
- prijs van actief buurtgemeenschap: bemoeienis, gebrek aan privacy, sociale uitsluiting…
+ negatieve sociale controle door eer- en schandgevoelens
- roddel (nieuwtjes/nuttig) = mechanisme buurtvorming: bakent grenzen af
deviant gedrag: formele & informele sancties
1) informele sancties: tasten eer aan & isoleren individu
vuile blikken, roddel, beledigen
charivari/volksgericht: rituele sancties als instrument van sociale controle! (lawaaierige, onterende handlingen)
2) formele sancties
aangifte bij autoriteiten
collocaties → getuigenis van buren doorslaggevend!
Gebuurte: kleinschalige formele/informele organisaties
1) formele buurtorganisaties = officiële instelling met formele reglementen
door gebrek aan bureaucratisch & politiek apparaat
overheidstaken >>> gebuurte: regeling publieke ruimte!
leiding: buurtheer
2) informele buurtorganisaties = geheel van dwarsverbanden
sociaal netwerk (obv fysieke nabijheid & dagelijkse ontmoetingen)
actie ondernemen via buurtnetwerk (vb protesteren)
soms: ‘buurtbrief’ = neergeschreven omgangsregels & gedragscode
ONDERGANG BUURTLEVEN: ‘decline of neigbourliness?’: individualisering, verlies aan zelfregulerend vermogen
geen eenduidigheid qua periodisering/verklaring/interpretatie
Periodisering 16de-17de eeuw/18de-19de eeuw
Verklaring - door: verstedelijking, sociale polarisatie
- bestuurscentralisatie: taken gebuurte >>> overheid
- privatiseringsproces: scheiding privésfeer <-> publieke ruimte
Interpretatie Achteruitgang: minder solidariteit, isolement
Vooruitgang: bevrijding uit gemeenschapsnormen & sociale controle
