FUNCTIONELE ANATOMIE
HOOFDSTUK 6 REGIONALE ANATOMIE VAN DE RUG EN DE HALS
6.1 DE RUG
= musculoskeletale steunas van de romp
- Skelet: wervelkolom, proximale ribben, bovenste deel bekken, posterior basis schedel
- Spieren
- Ruggenmerg en spinale zenuwen
Functies
ð Steun: lichaamsgewicht, overdracht krachten, positionering hoofd, beweging bovenste lidmaat
ð Beweging: intrinsieke rugspieren (ledematen en ribben), extrinsieke rugspieren (houding en beweging
wervelkolom -> flexie/extensie, lateroflexie, rotatie)
! 2 wervels geven kleine beweeglijkheid, alle samen maken toch grote ROM mogelijk
ð Bescherming van zenuwstelsel
2 curvaturen (in sagittale vlak)
- Primair: thoracale en sacrale kyfose (bol naar achter) -> vanaf geboorte
- Secundair: cervicale en lumbale lordose (bol naar voor) -> lumbaal door rechtop staan/lopen,
cervicaal bij oprichten van hoofd
! Curvaturen in het extreme -> hyperkyfose en hyperlordose
! Krommingen in het frontale vlak = scoliose (abnormaal)
De bewegingsmogelijkheden
- Extensie tot 50° (achterwaarts buigen), flexie tot 100° (voorwaarts buigen)
- Laterale flexie (zijwaarts buigen) tot 40°
- Rotatie (zijwaarts draaien) tot 40°
Columna vertebralis
- 7 cervicale wervels (C1-C7) -> atlas , axis en vertebra prominens (C7)
- 12 thoracale wervels (T1-T12)
- 5 lumbale wervels (L1-L5)
- Os sacrum (heiligbeen)
- Os coccygis (staartbeen)
- Disci intervertebralis (tussenwervelschijven)
- Primaire en secundaire krommingen
! Herhaling osteologie (powerpoint + quizlet)
Kenmerken cervicale wervels
ð Klein corpus, driehoekig en groot foramen vertebrale, korte en gespleten/bifide processus spinosus,
foramen transversarium in processus transversus met tuberculum posterius en anterius -> a. vertebralis
ð Uitgebreide flexie mogelijk
! Atlas -> geen corpus (dens axis van axis) + facies articularis superior articuleert met schedel (‘ja’), facies
articularis inferior articuleert met axis
1
,Kenmerken thoracale wervels
ð Gewrichten voor de ribben, processus spinosus in een hoek, iets groter corpus
ð Weinig tot geen flexie mogelijk
Kenmerken lumbale wervels
ð Brede processus spinosus, groter corpus (groot gewicht dragen)
ð Flexie en extensie mogelijk, andere bewegingen zijn beperkt
Gewrichten in de wervelkolom
6 gewrichten: gewrichten met wervel erboven en eronder + 4 facetgewrichtjes (2 boven, 2 onder)
ð Symphisis intervertebralis -> synchondrose (verbindingen door kraakbeen)
- Tussen de corpi, bedekt met hyalien kraakbeenlaagje
- Discus intervertebralis: annulis fibrosus (fibreus kraakbeen, beperkte beweeglijkheid), nuclues
pulposus (gelatineus -> schokabsorptie)
ð Articulatio zygopophysialis = zygapophysiale gewricht (facetgewricht)
- Synoviaal gewricht (gewrichtsholte) tussen processi articularis
- Beperkt gewrichtskapsel
- Loopt schuin bij cervicaal, verticaal bij thoracaal, gebogen bij lumbaal
Discus hernia: nucleus gaat gaan uitpuilen, uitscheuren door te grote druk of trauma
ð Druk op spinale zenuwen (of op ruggenmerg) -> kan leiden tot uitval van zenuwen
Gewrichten cervicale wervels = uncovertebrale gewrichten
- Kleine synoviale gewrichtjes tussen uncus corporis (processus uncinatus) van bovenvlak
wervellichaam C3-C7 (niet bij atlas en axis)
- Bevorderen van cervicale flexie en extensie
Ligamenten van de wervelkolom
- Longitudinale ligamenten tegen wervellichaam -> vast aan corpus en discus
* Ligamentum longitudinale anterius -> extensie (naar achter)
* Ligamentum longitudinale posterius -> flexie (naar voor)
In voorste deel van canalis vertebralis
= Membrana tectoria van C2 tot de schedel
- Ligamentum flavum tussen wervelbogen (verbinden arcus)
* Geel ligament, dun en breed, elastisch (flexie beperken, extensie vanuit flexie bevorderen)
* Van posterior onder naar anterior boven, achterste deel canalis vertebralis
- Ligamentum supraspinale (processus spinosus verbinden)
* Op processus spinosus van C7 tot het sacrum
* Ligamentum nuchea: distale verbreding cervicaal -> tussen protuberantia
occipitalis externa en foramen magnum
- Ligamenti interspinalia
* Tussen ligamentum flavum vooraan en ligamentum supraspinalis achteraan
Gewrichten tussen hoofd en wervelkolom
- 5 craniale gewrichten (synoviaal)
* (2) Articulatio atlanto-occipitalis: flexie (ja) -> condylus occipitalis van os occipitale en facies
articularis superior van atlas
2
, * (3) Articulatio atlanto-axialis: rotatie (nee)
Þ 2 lateralis: facies articularis inferior atlas met facies articularis superior axis
Þ 1 mediana: dens axis met fovea dentis van atlas (voorzijde) en dens axis met
ligamentum transversum atlantis (achterzijde)
Þ Ligamentum cruciforme atlantis -> lig transversum atlantis en fasciculi
longitudinalis
Þ Ligamenti alaria (dens-os occipitale -> rotatie beperken) en membrana tectoria
Rugspieren
- Extrinsieke spieren
* Embryologisch ergens anders ontstaan, migreren naar rug
* Meer oppervlakkig gelegen
o Oppervlakkige groep (beweging BL = appendiculaire groep) -> m. trapezius, m. latissimus
dorsi, m. rhomboideus major en minor, m. levator scapulae
o Intermediaire groep (beweging ribben = respiratoire groep, hulpademhalingsspieren) ->
m. serratus posterior superior en inferior
* Bewegen van bovenste lidmaat en schouder + ribben -> bezenuwd door ventrale ramus
- Intrinsieke spieren
* Embryologisch in rug ontstaan (intrinsiek, autochtoon)
* Diep gelegen spieren
* Omgeven door fascia thoracolumbalis
* Houding en beweging van wervelzuil verzorgen -> bezenuwd door dorsale ramus
o Spinotransversale groep: m. splenius capitis en m. splenius cervicis
o M. erector spinae (belangrijkste extensor) -> m. iliocostalis, m. longissimus en m. spinalis
o Transversospinale groep (korte spieren, dicht bij wervelkolom): m. semispinalis, mm.
multifidi en mm. rotatores
o Segmentale spieren
Fascia thoracolumbalis
- Rondom diepe spieren gelegen
- Oppervlakkig blad -> rond processus spinosus, crista iliaca – thorax
- Diep blad -> rond processus transversus
- Lateraal versmolten + aanhechtingen voor spieren (vb. m. transversus abdominis)
Suboccipitale spieren
ð M. rectus capitis posterior minor, m. rectus capitis posterior major, m. obliquus capitis inferior, m.
obliquus capitis superior
ð Bezenuwd door dorsale ramus van C1 (in suboccipitale driehoek)
ð Cervicaal en diep gelegen tussen atlas, axis en os occipitale
SPIERGROEP EXTRINSIEK INTRINSIEK
LIGGING
ZEER M. trapezius (cervicothoracaal) /
OPPERVLAKKIG M. latissimus dorsi (thoracolumbaal)
OPPERVLAKKIG M. rhomboideus major en minor /
(cervicothoracaal)
M. levator scapulae (cervicaal)
3
HOOFDSTUK 6 REGIONALE ANATOMIE VAN DE RUG EN DE HALS
6.1 DE RUG
= musculoskeletale steunas van de romp
- Skelet: wervelkolom, proximale ribben, bovenste deel bekken, posterior basis schedel
- Spieren
- Ruggenmerg en spinale zenuwen
Functies
ð Steun: lichaamsgewicht, overdracht krachten, positionering hoofd, beweging bovenste lidmaat
ð Beweging: intrinsieke rugspieren (ledematen en ribben), extrinsieke rugspieren (houding en beweging
wervelkolom -> flexie/extensie, lateroflexie, rotatie)
! 2 wervels geven kleine beweeglijkheid, alle samen maken toch grote ROM mogelijk
ð Bescherming van zenuwstelsel
2 curvaturen (in sagittale vlak)
- Primair: thoracale en sacrale kyfose (bol naar achter) -> vanaf geboorte
- Secundair: cervicale en lumbale lordose (bol naar voor) -> lumbaal door rechtop staan/lopen,
cervicaal bij oprichten van hoofd
! Curvaturen in het extreme -> hyperkyfose en hyperlordose
! Krommingen in het frontale vlak = scoliose (abnormaal)
De bewegingsmogelijkheden
- Extensie tot 50° (achterwaarts buigen), flexie tot 100° (voorwaarts buigen)
- Laterale flexie (zijwaarts buigen) tot 40°
- Rotatie (zijwaarts draaien) tot 40°
Columna vertebralis
- 7 cervicale wervels (C1-C7) -> atlas , axis en vertebra prominens (C7)
- 12 thoracale wervels (T1-T12)
- 5 lumbale wervels (L1-L5)
- Os sacrum (heiligbeen)
- Os coccygis (staartbeen)
- Disci intervertebralis (tussenwervelschijven)
- Primaire en secundaire krommingen
! Herhaling osteologie (powerpoint + quizlet)
Kenmerken cervicale wervels
ð Klein corpus, driehoekig en groot foramen vertebrale, korte en gespleten/bifide processus spinosus,
foramen transversarium in processus transversus met tuberculum posterius en anterius -> a. vertebralis
ð Uitgebreide flexie mogelijk
! Atlas -> geen corpus (dens axis van axis) + facies articularis superior articuleert met schedel (‘ja’), facies
articularis inferior articuleert met axis
1
,Kenmerken thoracale wervels
ð Gewrichten voor de ribben, processus spinosus in een hoek, iets groter corpus
ð Weinig tot geen flexie mogelijk
Kenmerken lumbale wervels
ð Brede processus spinosus, groter corpus (groot gewicht dragen)
ð Flexie en extensie mogelijk, andere bewegingen zijn beperkt
Gewrichten in de wervelkolom
6 gewrichten: gewrichten met wervel erboven en eronder + 4 facetgewrichtjes (2 boven, 2 onder)
ð Symphisis intervertebralis -> synchondrose (verbindingen door kraakbeen)
- Tussen de corpi, bedekt met hyalien kraakbeenlaagje
- Discus intervertebralis: annulis fibrosus (fibreus kraakbeen, beperkte beweeglijkheid), nuclues
pulposus (gelatineus -> schokabsorptie)
ð Articulatio zygopophysialis = zygapophysiale gewricht (facetgewricht)
- Synoviaal gewricht (gewrichtsholte) tussen processi articularis
- Beperkt gewrichtskapsel
- Loopt schuin bij cervicaal, verticaal bij thoracaal, gebogen bij lumbaal
Discus hernia: nucleus gaat gaan uitpuilen, uitscheuren door te grote druk of trauma
ð Druk op spinale zenuwen (of op ruggenmerg) -> kan leiden tot uitval van zenuwen
Gewrichten cervicale wervels = uncovertebrale gewrichten
- Kleine synoviale gewrichtjes tussen uncus corporis (processus uncinatus) van bovenvlak
wervellichaam C3-C7 (niet bij atlas en axis)
- Bevorderen van cervicale flexie en extensie
Ligamenten van de wervelkolom
- Longitudinale ligamenten tegen wervellichaam -> vast aan corpus en discus
* Ligamentum longitudinale anterius -> extensie (naar achter)
* Ligamentum longitudinale posterius -> flexie (naar voor)
In voorste deel van canalis vertebralis
= Membrana tectoria van C2 tot de schedel
- Ligamentum flavum tussen wervelbogen (verbinden arcus)
* Geel ligament, dun en breed, elastisch (flexie beperken, extensie vanuit flexie bevorderen)
* Van posterior onder naar anterior boven, achterste deel canalis vertebralis
- Ligamentum supraspinale (processus spinosus verbinden)
* Op processus spinosus van C7 tot het sacrum
* Ligamentum nuchea: distale verbreding cervicaal -> tussen protuberantia
occipitalis externa en foramen magnum
- Ligamenti interspinalia
* Tussen ligamentum flavum vooraan en ligamentum supraspinalis achteraan
Gewrichten tussen hoofd en wervelkolom
- 5 craniale gewrichten (synoviaal)
* (2) Articulatio atlanto-occipitalis: flexie (ja) -> condylus occipitalis van os occipitale en facies
articularis superior van atlas
2
, * (3) Articulatio atlanto-axialis: rotatie (nee)
Þ 2 lateralis: facies articularis inferior atlas met facies articularis superior axis
Þ 1 mediana: dens axis met fovea dentis van atlas (voorzijde) en dens axis met
ligamentum transversum atlantis (achterzijde)
Þ Ligamentum cruciforme atlantis -> lig transversum atlantis en fasciculi
longitudinalis
Þ Ligamenti alaria (dens-os occipitale -> rotatie beperken) en membrana tectoria
Rugspieren
- Extrinsieke spieren
* Embryologisch ergens anders ontstaan, migreren naar rug
* Meer oppervlakkig gelegen
o Oppervlakkige groep (beweging BL = appendiculaire groep) -> m. trapezius, m. latissimus
dorsi, m. rhomboideus major en minor, m. levator scapulae
o Intermediaire groep (beweging ribben = respiratoire groep, hulpademhalingsspieren) ->
m. serratus posterior superior en inferior
* Bewegen van bovenste lidmaat en schouder + ribben -> bezenuwd door ventrale ramus
- Intrinsieke spieren
* Embryologisch in rug ontstaan (intrinsiek, autochtoon)
* Diep gelegen spieren
* Omgeven door fascia thoracolumbalis
* Houding en beweging van wervelzuil verzorgen -> bezenuwd door dorsale ramus
o Spinotransversale groep: m. splenius capitis en m. splenius cervicis
o M. erector spinae (belangrijkste extensor) -> m. iliocostalis, m. longissimus en m. spinalis
o Transversospinale groep (korte spieren, dicht bij wervelkolom): m. semispinalis, mm.
multifidi en mm. rotatores
o Segmentale spieren
Fascia thoracolumbalis
- Rondom diepe spieren gelegen
- Oppervlakkig blad -> rond processus spinosus, crista iliaca – thorax
- Diep blad -> rond processus transversus
- Lateraal versmolten + aanhechtingen voor spieren (vb. m. transversus abdominis)
Suboccipitale spieren
ð M. rectus capitis posterior minor, m. rectus capitis posterior major, m. obliquus capitis inferior, m.
obliquus capitis superior
ð Bezenuwd door dorsale ramus van C1 (in suboccipitale driehoek)
ð Cervicaal en diep gelegen tussen atlas, axis en os occipitale
SPIERGROEP EXTRINSIEK INTRINSIEK
LIGGING
ZEER M. trapezius (cervicothoracaal) /
OPPERVLAKKIG M. latissimus dorsi (thoracolumbaal)
OPPERVLAKKIG M. rhomboideus major en minor /
(cervicothoracaal)
M. levator scapulae (cervicaal)
3
