Actuele maatschappelijke vraagstukken hoorcolleges samenvatting

Hoorcollege 1 (sept 1 2020) AMV

Wat heet sociaal?
 Alledaags spraakgebruik: sociaal ≠ asociaal = normatief onderscheid

 Biologie: sociaal ≠ solitair
– bijv. wilde honden i.t.t. wilde katten

 Mensen leven samen...
– bijv. familie, klas, buurt, dorpsgemeenschap

• face-to-face contact; leiderschap; identificatie ...en allerlei andere
complexe, sociale verbanden

– bijv. “de Nederlandse samenleving” • geen face-to-face contact...
• wel leiderschap en identificatie

– bijv. productie- en handelsnetwerken

• onbewust verbonden met talloze vreemden (productie van bijv
een stoel)

Sociaalwetenschappers bestuderen...
...“de samenleving”... (micro)
– alias “maatschappij”  nadruk op structuren, instituties (macro)

– of: samenlevingen  vergelijking als methode

• ook transnationale ‘verbanden’, ‘netwerken’, ‘figuraties’

– of: samenleven (als proces) micro
– of: “de samengeleefde werkelijkheid” (D.J. Bos)

...maar ook gedrag
– inclusief “asociaal” (=‘antisociaal’, ‘onmaatschappelijk’) gedrag

• bedriegen, bedreigen, vermoorden, vermijden, enz.
– “sociaal handelen”: hangt samen met andermans handelen (zoals bij het
hamsteren)

• Ook anderen hebben verstand van “het sociale”

– geen (volwassen) mens kan zonder... ...vooral niet in een complexe
samenleving

Hoe kijken sociaalwetenschappers?

,• Seeing the general in the particular
– ontdekken van patronen (regelmatigheden)...

• bijv. gemiddelde huwelijksleeftijd
– ... en zoeken naar de daarin werkzame (sociale) ‘krachten’ (hoe komt dat zo?)

• geldt ook voor veel andere disciplines

• Seeing the strange in the familiar
– verbazing over wat vanzelfsprekend lijkt (waarom?)

• d.m.v. “blijven kijken” (A. de Swaan)

• d.m.v. vergelijking met vroeger/elders

• d.m.v. verbeeldingskracht. (aliens)

 Centrale plaats in de soc. wet.

 V/a week 3 ook psych., politieke, antropologie

 Stoom: 19e eeuw

 Reuzen: Marx, Durkheim, Weber e.a.

 Klassieke sociologie

 Nog altijd relevant: essentieel theoretisch gereedschap 5




Ibn-Khald[o]un
Tunis 1332– Caïro 1406
1377: Muqaddimah (‘Voorwoord’)(staat op meerdere
bankbiljetten)

Historisch-sociologische theorie over de opkomst en
ondergang van

(Niet verklaard vanuit bijv. de goede religie hebben maar vanuit sociale
verhoudingen.)

“beschavingen” alias “rijken”
“woestijn” versus “stad”:

– “barbaren” (=buitenlui) hebben sterkere ‘asabiyya’ = “solidariteit”, sociale
cohesie (want minder banden waardoor deze banden met andere mensen
zoveel sterker) waardoor ze bereid zijn om te vechten etc.

(~ religie, wat wijst op een loyaliteit en wat een revolutie kan ontketenen door
bereidheid om je op te offeren (denk aan de hemel))

,3 hoofdthema’s v/d sociologie:
- Sociale verandering

- Sociale orde

- Sociale ongelijkheid

Waarom ontstond sociologie/sociale wetenschap in de
negentiende eeuw?
 Politieke revoluties (1776, 1789, 1848...)

 Democratisering -> opkomst v/d bourgeoisie

 Industriële revolutie (Engeland al i/d 18e)

 Toename (geogr. en soc.) mobiliteit (trein)

 Migratie, ook binnenlands:

 Urbanisatie -> “de sociale quaestie” ,ziektes, slechte omstandigheden

 Sociale opstanden/revoltes, vaak niet succesvol maar zorgen wel voor
opschudding

 Nieuwe ideologieën (bijv. socialisme, conservatisme, liberalisme)

 Massamedia (bijv. dagbladen)

 Verzwakking v/d Kerk/kerken... ...en andere traditionele verbanden
(familie bijv.)

 Versterking v/d Staat -> bijv. statistiek, overheidsbeleid...

 Wetenschap, onderzoek (<- o.a. Verlichting, mensen gingen dus ook
denken over gezag en sociale verhoudingen)

Auguste Comte (1798-1857)
 Frans filosoof, wiskundige &c

 1838 munt ‘sociologie’

– vgl. “biologie”: Lamarck e.a., ca. 1800

– alias “sociale fysica”

,  Wet v/d Drie Stadia,

Die elke vorm van kennis doorloopt:
1. Religieus; 2. filosofisch; 3. wetenschappelijk, “positief” (i’m
positive -> zeker)

• bijv. alchemie -> scheikunde

• bijv. astrologie -> astronomie
= “positivisme” (alias “sciëntisme”) !!! van niet-wetenschappelijke
kennis naar wetenschappelijke kennis (het weer werd eerst verklaard
door goden en nu door afmetingen).

• superioriteit van wetenschappelijke kennis ~ Verlichting)

• ...maar niet v/d exacte alias de natuurwet....

Comte : sociologie als “koningin der wetenschappen”
– in de toekomst; nu enkel soc. filosofieën (“maatschappijleer”)

^complexe, “geaggregeerde”
verschijnselen
• in bio- en sociologie : begin
met geheel
• .vgl. Herbert Spencer:“
structuur” en “functie”



Als iets niet op de politieke agenda staat is het niet belangrijk - hilgartner en
bos zijn het hier mee eens

HOORCOLLEGE 2 (sept 4 2020)
Comte’s zorg

 Voordeel van “positieve wetenschap”: zekere, betrouwbare kennis

 = superieur t.o.v. religieuze kennis

 Nadeel: geen bezielend, verbindend geheel

 - gebrek aan “altruïsme” (vooropstellen van een ander) en sociale
cohesie

 oplossing:

Religion de l'Humanité (vgl. 1793 Culte de la Raison) alias église
positiviste