Samenvatting
Burgerlijkrecht I
Pre-master: Radboud Universiteit 2025/26
,WEEK 1 OBJECT EN SUBJECT
In het Burgerlijk Wetboek is een gelaagde structuur. Waarbij geldt dat de bijzondere regel prevaleert boven de
algemene regel; lex specialis derogat legi generali. De relatie tussen persoon en goed staat centraal, anders
dan in het verbintenissenrecht. Het verbintenissenrecht is gericht op de verhouding tussen persoon en
persoon.
De functies van goederenrechtelijke rechten zijn:
- Duidelijkheid: ze scheppen duidelijkheid als het gaat om de rechtspositie die personen in kunnen
nemen ten opzichte van goederen;
- Diversiteit: zij geven de status van diverse rechtsposities aan;
- Mobiliteit: het biedt het rechtsverkeer manieren om veranderingen aan te brengen in rechtsposities
met betrekking tot specifieke goederen;
- Voorrang: goederenrechtelijke rechten kunnen een crediteur voorrang verschaffen boven andere
crediteuren. Dit is echter wel in strijd met het ‘paritas creditorum’ (art. 3:277 lid 1 BW), wat in
beginsel gelijk voor alle schuldeisers betekend.
ABSOLUTE EN RELATIEVE RECHTEN
Absolute rechten (goederenrechtelijke rechten): Rechten op goederen die tegen eenieder gehandhaafd
kunnen worden, ongeacht locatie of eigenaar. Voorbeelden: eigendomsrecht en beperkte rechten (zoals
erfdienstbaarheid). Ontstaan alleen als de wet dat toestaat (gesloten stelsel of numerus clausus); geen creatie
buiten de wet om.
Relatieve rechten: Rechten uit contract of onrechtmatige daad, alleen inroepbaar tegen de specifieke
wederpartij. Geen absoluut karakter.
Als afspraken niet voldoen aan wettelijke eisen voor absolute rechten, ontstaat slechts een relatief recht.
Absoluut recht (HR Blaauboer/Berlips)
Blaauboer/Berlips (kern en rechtsregel)
De gebroeders Berlips verkopen een perceel aan Blaauboer en beloven een weggetje aan te leggen op hun
aangrenzende perceel. Ze doen dit niet en verkopen later dat perceel aan mevrouw Bakker. Blaauboer
dagvaardt de Berlips voor nakoming, maar Berlips stellen dat de afspraak een absoluut recht
(erfdienstbaarheid) creëert, dat overgaat op Bakker als nieuwe eigenaar. Blaauboer zou dus tegen de
verkeerde partij procederen. Een absoluut recht ontstaat alleen als de wet een grondslag biedt. De
afspraak voldoet niet aan eisen voor erfdienstbaarheid (geen dulden/niet-doen, maar positief doen:
aanleggen). Er ontstaat dus geen absoluut recht, maar een relatief recht uit contract, alleen inroepbaar
tegen Berlips (wederpartij). Berlips moeten de gevolgen dragen van niet-nakoming.
Handhaaft scherp onderscheid tussen goederenrecht en verbintenissenrecht. Absolute rechten moeten
ingeschreven zijn in openbare registers voor derdenkennis. Hier niet gebeurd, dus registers zouden
onvolledig zijn bij erkenning als absoluut recht.
Gevolg: Blaauboer heeft alleen recht op nakoming of schadevergoeding tegen Berlips, niet tegen Bakker.
ONDERSCHEID TUSSEN AFHANKELIJKHEID EN ZAAKSGEVOLG
Afhankelijkheid art. 3:7 BW; Een afhankelijk recht is verbonden aan een hoofdrecht en kan niet zonder dat
bestaan. Het volgt het hoofdrecht automatisch (art. 3:82 BW). Bij tenietgaan of overdracht van het hoofdrecht,
gaat het afhankelijk recht mee of teniet. Kenmerkend voor een afhankelijk recht is dat deze meegaat met de
rechthebbende omdat deze ook alleen kunnen worden uitgeoefend door dezelfde rechthebbende als het recht
waarvan zij afhankelijk zijn. Afhankelijke rechten kunnen dus geen eigen goederenrechtelijk bestaan leiden.
,Zaaksgevolg art. 3:8 BW; Betreft beperkte rechten die afgeleid zijn van een meer omvattend moederrecht, dat
ermee bezwaard is. Het beperkt recht blijft rusten op het moederrecht bij overdracht of tenietgaan.
Beperkte rechten (zoals erfdienstbaarheid of pandrecht) zijn vaak zowel afhankelijk als met zaaksgevolg, maar
de begrippen richten zich op verschillende aspecten. Een beperkt recht is afgeleid uit een meer omvattend
recht. Dat meeromvattende recht is bezwaard met het beperkte recht. Meestal is het ‘moederrecht’, het
meeromvattende recht, een eigendomsrecht.
Voorbeeldcasus 1: Erfdienstbaarheid (eenvoudig)
Situatie: Anne heeft eigendom van haar erf (heersend erf). Bart heeft eigendom van zijn erf (dienend erf),
bezwaard met erfdienstbaarheid ten gunste van Anne (recht om over Barts erf te lopen).
Afhankelijkheid: Erfdienstbaarheid is afhankelijk van Annes eigendomsrecht (hoofdrecht). Bij overdracht van
Annes erf, gaat de erfdienstbaarheid mee; bij tenietgaan, ook.
Zaaksgevolg: Erfdienstbaarheid is gevestigd op Barts eigendomsrecht (moedrecht). Bij overdracht van Barts
erf, blijft de bezwaring rusten op de nieuwe eigenaar; bij tenietgaan, gaat de erfdienstbaarheid mee teniet.
Voorbeeldcasus 2: Pandrecht op vordering
Situatie: Bank heeft vordering op Carlos (wegens lening). Carlos vestigt pandrecht op zijn vordering op Daphne,
ten gunste van de bank (ter zekerheid).
Afhankelijkheid: Pandrecht is afhankelijk van banks vordering op Carlos (hoofdrecht). Bij overdracht of
tenietgaan van deze vordering, gaat het pandrecht mee of teniet.
Zaaksgevolg: Pandrecht is gevestigd op Carlos' vordering op Daphne (moedrecht). Bij overdracht van deze
vordering, gaat de bezwaring mee; bij tenietgaan, gaat het pandrecht teniet.
In deze casussen overlappen hoofdrecht en moedrecht (eigendom/vordering), wat verwarrend is. Bij andere
rechten (bv. hypotheek of pand op roerende zaak) is dat niet zo.
Drie ezelsbruggetjes om te onderscheiden
Ezelsbruggetjes benadrukken dat afhankelijkheid zich richt op de "afhankelijke kant" (heersend erf /
verzekerde vordering) en zaaksgevolg op de "bezwaring kant" (dienend erf / verpande vordering):
1. Vestiging: Afhankelijk recht wordt gevestigd voor/ten gunste van het hoofdrecht; beperkt recht wordt
gevestigd op het moederrrecht.
o Erfdienstbaarheid: Voor Annes erf, op Barts erf.
o Pandrecht: Voor de banks vordering, op Carlos' vordering.
2. Waarde-effect: Afhankelijk recht voegt waarde toe aan hoofdrecht; beperkt recht vermindert waarde
van moedrecht.
o Erfdienstbaarheid: Maakt Annes erf waardevoller (toegang); maakt Barts erf minder
waardevol (dulden).
o Pandrecht: Maakt banks vordering veiliger; maakt Carlos' vordering minder verhandelbaar.
3. Vermogen: Afhankelijk recht en hoofdrecht vallen in hetzelfde vermogen; beperkt recht en
moedrecht in verschillende vermogens.
o Erfdienstbaarheid: In Annes vermogen (met haar eigendom); niet in Barts.
o Pandrecht: In banks vermogen (met haar vordering); niet in Carlos'.
, GOEDEREN ARTIKEL 3:1 BW
Goederen zijn alle zaken en vermogensrechten.
VERMOGENSRECHT ART. 3:6 BW
Vermogensrechten bestaan uit goederenrecht en verbintenissenrecht. Vermogen zijn iemands op geld
waardeerbare plichten en rechten.
Vermogensrechten zijn rechten die:
- Afzonderlijk overdraagbaar zijn;
- Tezamen met een ander recht overdraagbaar zijn;
- Ertoe strekken de rechthebbende een stofffelijk voordeel te verschaffen;
- Verkregen zijn in ruil voor stoffelijk voordeel
- Verkregen zijn in ruil voor in het vooruitzicht gesteld stoffelijk voordeel etc.
Een vermogensrecht hoeft dus niet overdraagbaar te zijn. De hoedanigheid van vermogensrechten wordt
uiteindelijk bepaald door de vraag of het recht in kwestie enige economische waarde vertegenwoordigt.
Goodwill
Goodwill is geen vermogensrecht. Goodwill is de meerwaarde van een onderneming vanwege de inkomsten
die verwacht mogen worden dankzij de klantenbinding oftewel goede naam die is opgebouwd in de loop van
een aantal jaren. Goodwill is daarbij ook geen zaak en daardoor dus ook niet overdraagbaar.
Voortbrengselen van de menselijke geest
Programma’s en uitvindingen etc. zijn volgens de heersende opvatting geen zaken. Deze rechten zijn absolute
vermogensrechten van een andere soort. De materiële dragers van dit soort voortbrengselen, zoals een cd of
memorystick, zijn wel te beschouwen als zaken.
Beperkte rechten
Belangrijke vermogensrechten zijn beperkte rechten. Een beperkte recht is een recht dat is afgeleid uit een
meer omvattend recht, hetwelk met het beperkte recht is bezwaard art. 3:8 BW. Het recht waaruit het beperkt
recht is afgeleid is het moederrecht. Het beperkt recht wordt het dochterrecht genoemd. Beperkte rechten
kunnen onderverdeeld worden in :
Zekerheidsrechten
- Pandrecht; en
- Hypotheekrecht.
Genotsrechten
- Vruchtgebruik;
- Erfrecht;
- Erfdienstbaarheid; en
- Opstal.
Een vermogensrecht is alleen of samen met een ander recht overdraagbaar art. 3:6 BW. Een afhankelijk recht
is alleen overdraagbaar met een ander recht. Een afhankelijk recht kan niet los bestaan art. 3:7 BW. Het volgt
het recht waaraan zij verbonden is art. 3:82 BW.
Vorderingen op naam, aan order en aan toonder
Een vordering op naam is een vordering die iemand tegenover een bepaalde persoon heeft. Zoals het
verschuldigd zijn van een geldsom. Een papier is niet vereist.
Een vordering aan toonder of order is een recht dat is vervat in een toonderpapier: een papier is vereist.
Burgerlijkrecht I
Pre-master: Radboud Universiteit 2025/26
,WEEK 1 OBJECT EN SUBJECT
In het Burgerlijk Wetboek is een gelaagde structuur. Waarbij geldt dat de bijzondere regel prevaleert boven de
algemene regel; lex specialis derogat legi generali. De relatie tussen persoon en goed staat centraal, anders
dan in het verbintenissenrecht. Het verbintenissenrecht is gericht op de verhouding tussen persoon en
persoon.
De functies van goederenrechtelijke rechten zijn:
- Duidelijkheid: ze scheppen duidelijkheid als het gaat om de rechtspositie die personen in kunnen
nemen ten opzichte van goederen;
- Diversiteit: zij geven de status van diverse rechtsposities aan;
- Mobiliteit: het biedt het rechtsverkeer manieren om veranderingen aan te brengen in rechtsposities
met betrekking tot specifieke goederen;
- Voorrang: goederenrechtelijke rechten kunnen een crediteur voorrang verschaffen boven andere
crediteuren. Dit is echter wel in strijd met het ‘paritas creditorum’ (art. 3:277 lid 1 BW), wat in
beginsel gelijk voor alle schuldeisers betekend.
ABSOLUTE EN RELATIEVE RECHTEN
Absolute rechten (goederenrechtelijke rechten): Rechten op goederen die tegen eenieder gehandhaafd
kunnen worden, ongeacht locatie of eigenaar. Voorbeelden: eigendomsrecht en beperkte rechten (zoals
erfdienstbaarheid). Ontstaan alleen als de wet dat toestaat (gesloten stelsel of numerus clausus); geen creatie
buiten de wet om.
Relatieve rechten: Rechten uit contract of onrechtmatige daad, alleen inroepbaar tegen de specifieke
wederpartij. Geen absoluut karakter.
Als afspraken niet voldoen aan wettelijke eisen voor absolute rechten, ontstaat slechts een relatief recht.
Absoluut recht (HR Blaauboer/Berlips)
Blaauboer/Berlips (kern en rechtsregel)
De gebroeders Berlips verkopen een perceel aan Blaauboer en beloven een weggetje aan te leggen op hun
aangrenzende perceel. Ze doen dit niet en verkopen later dat perceel aan mevrouw Bakker. Blaauboer
dagvaardt de Berlips voor nakoming, maar Berlips stellen dat de afspraak een absoluut recht
(erfdienstbaarheid) creëert, dat overgaat op Bakker als nieuwe eigenaar. Blaauboer zou dus tegen de
verkeerde partij procederen. Een absoluut recht ontstaat alleen als de wet een grondslag biedt. De
afspraak voldoet niet aan eisen voor erfdienstbaarheid (geen dulden/niet-doen, maar positief doen:
aanleggen). Er ontstaat dus geen absoluut recht, maar een relatief recht uit contract, alleen inroepbaar
tegen Berlips (wederpartij). Berlips moeten de gevolgen dragen van niet-nakoming.
Handhaaft scherp onderscheid tussen goederenrecht en verbintenissenrecht. Absolute rechten moeten
ingeschreven zijn in openbare registers voor derdenkennis. Hier niet gebeurd, dus registers zouden
onvolledig zijn bij erkenning als absoluut recht.
Gevolg: Blaauboer heeft alleen recht op nakoming of schadevergoeding tegen Berlips, niet tegen Bakker.
ONDERSCHEID TUSSEN AFHANKELIJKHEID EN ZAAKSGEVOLG
Afhankelijkheid art. 3:7 BW; Een afhankelijk recht is verbonden aan een hoofdrecht en kan niet zonder dat
bestaan. Het volgt het hoofdrecht automatisch (art. 3:82 BW). Bij tenietgaan of overdracht van het hoofdrecht,
gaat het afhankelijk recht mee of teniet. Kenmerkend voor een afhankelijk recht is dat deze meegaat met de
rechthebbende omdat deze ook alleen kunnen worden uitgeoefend door dezelfde rechthebbende als het recht
waarvan zij afhankelijk zijn. Afhankelijke rechten kunnen dus geen eigen goederenrechtelijk bestaan leiden.
,Zaaksgevolg art. 3:8 BW; Betreft beperkte rechten die afgeleid zijn van een meer omvattend moederrecht, dat
ermee bezwaard is. Het beperkt recht blijft rusten op het moederrecht bij overdracht of tenietgaan.
Beperkte rechten (zoals erfdienstbaarheid of pandrecht) zijn vaak zowel afhankelijk als met zaaksgevolg, maar
de begrippen richten zich op verschillende aspecten. Een beperkt recht is afgeleid uit een meer omvattend
recht. Dat meeromvattende recht is bezwaard met het beperkte recht. Meestal is het ‘moederrecht’, het
meeromvattende recht, een eigendomsrecht.
Voorbeeldcasus 1: Erfdienstbaarheid (eenvoudig)
Situatie: Anne heeft eigendom van haar erf (heersend erf). Bart heeft eigendom van zijn erf (dienend erf),
bezwaard met erfdienstbaarheid ten gunste van Anne (recht om over Barts erf te lopen).
Afhankelijkheid: Erfdienstbaarheid is afhankelijk van Annes eigendomsrecht (hoofdrecht). Bij overdracht van
Annes erf, gaat de erfdienstbaarheid mee; bij tenietgaan, ook.
Zaaksgevolg: Erfdienstbaarheid is gevestigd op Barts eigendomsrecht (moedrecht). Bij overdracht van Barts
erf, blijft de bezwaring rusten op de nieuwe eigenaar; bij tenietgaan, gaat de erfdienstbaarheid mee teniet.
Voorbeeldcasus 2: Pandrecht op vordering
Situatie: Bank heeft vordering op Carlos (wegens lening). Carlos vestigt pandrecht op zijn vordering op Daphne,
ten gunste van de bank (ter zekerheid).
Afhankelijkheid: Pandrecht is afhankelijk van banks vordering op Carlos (hoofdrecht). Bij overdracht of
tenietgaan van deze vordering, gaat het pandrecht mee of teniet.
Zaaksgevolg: Pandrecht is gevestigd op Carlos' vordering op Daphne (moedrecht). Bij overdracht van deze
vordering, gaat de bezwaring mee; bij tenietgaan, gaat het pandrecht teniet.
In deze casussen overlappen hoofdrecht en moedrecht (eigendom/vordering), wat verwarrend is. Bij andere
rechten (bv. hypotheek of pand op roerende zaak) is dat niet zo.
Drie ezelsbruggetjes om te onderscheiden
Ezelsbruggetjes benadrukken dat afhankelijkheid zich richt op de "afhankelijke kant" (heersend erf /
verzekerde vordering) en zaaksgevolg op de "bezwaring kant" (dienend erf / verpande vordering):
1. Vestiging: Afhankelijk recht wordt gevestigd voor/ten gunste van het hoofdrecht; beperkt recht wordt
gevestigd op het moederrrecht.
o Erfdienstbaarheid: Voor Annes erf, op Barts erf.
o Pandrecht: Voor de banks vordering, op Carlos' vordering.
2. Waarde-effect: Afhankelijk recht voegt waarde toe aan hoofdrecht; beperkt recht vermindert waarde
van moedrecht.
o Erfdienstbaarheid: Maakt Annes erf waardevoller (toegang); maakt Barts erf minder
waardevol (dulden).
o Pandrecht: Maakt banks vordering veiliger; maakt Carlos' vordering minder verhandelbaar.
3. Vermogen: Afhankelijk recht en hoofdrecht vallen in hetzelfde vermogen; beperkt recht en
moedrecht in verschillende vermogens.
o Erfdienstbaarheid: In Annes vermogen (met haar eigendom); niet in Barts.
o Pandrecht: In banks vermogen (met haar vordering); niet in Carlos'.
, GOEDEREN ARTIKEL 3:1 BW
Goederen zijn alle zaken en vermogensrechten.
VERMOGENSRECHT ART. 3:6 BW
Vermogensrechten bestaan uit goederenrecht en verbintenissenrecht. Vermogen zijn iemands op geld
waardeerbare plichten en rechten.
Vermogensrechten zijn rechten die:
- Afzonderlijk overdraagbaar zijn;
- Tezamen met een ander recht overdraagbaar zijn;
- Ertoe strekken de rechthebbende een stofffelijk voordeel te verschaffen;
- Verkregen zijn in ruil voor stoffelijk voordeel
- Verkregen zijn in ruil voor in het vooruitzicht gesteld stoffelijk voordeel etc.
Een vermogensrecht hoeft dus niet overdraagbaar te zijn. De hoedanigheid van vermogensrechten wordt
uiteindelijk bepaald door de vraag of het recht in kwestie enige economische waarde vertegenwoordigt.
Goodwill
Goodwill is geen vermogensrecht. Goodwill is de meerwaarde van een onderneming vanwege de inkomsten
die verwacht mogen worden dankzij de klantenbinding oftewel goede naam die is opgebouwd in de loop van
een aantal jaren. Goodwill is daarbij ook geen zaak en daardoor dus ook niet overdraagbaar.
Voortbrengselen van de menselijke geest
Programma’s en uitvindingen etc. zijn volgens de heersende opvatting geen zaken. Deze rechten zijn absolute
vermogensrechten van een andere soort. De materiële dragers van dit soort voortbrengselen, zoals een cd of
memorystick, zijn wel te beschouwen als zaken.
Beperkte rechten
Belangrijke vermogensrechten zijn beperkte rechten. Een beperkte recht is een recht dat is afgeleid uit een
meer omvattend recht, hetwelk met het beperkte recht is bezwaard art. 3:8 BW. Het recht waaruit het beperkt
recht is afgeleid is het moederrecht. Het beperkt recht wordt het dochterrecht genoemd. Beperkte rechten
kunnen onderverdeeld worden in :
Zekerheidsrechten
- Pandrecht; en
- Hypotheekrecht.
Genotsrechten
- Vruchtgebruik;
- Erfrecht;
- Erfdienstbaarheid; en
- Opstal.
Een vermogensrecht is alleen of samen met een ander recht overdraagbaar art. 3:6 BW. Een afhankelijk recht
is alleen overdraagbaar met een ander recht. Een afhankelijk recht kan niet los bestaan art. 3:7 BW. Het volgt
het recht waaraan zij verbonden is art. 3:82 BW.
Vorderingen op naam, aan order en aan toonder
Een vordering op naam is een vordering die iemand tegenover een bepaalde persoon heeft. Zoals het
verschuldigd zijn van een geldsom. Een papier is niet vereist.
Een vordering aan toonder of order is een recht dat is vervat in een toonderpapier: een papier is vereist.
