STRAFRECHT
2025-2026
,INHOUDSOPGAVE
INTRODUCTIE ............................................................................................................................... 5
DEEL 1: STRAFRECHT .................................................................................................................... 7
1.1 juridische situering ..................................................................................................................... 7
1.1.1 begrip ........................................................................................................................................................ 7
1.1.2 publiekrecht .............................................................................................................................................. 7
1.1.3 materieel en formeel .................................................................................................................................. 8
1.1.4 nationaal en internationaal ......................................................................................................................... 8
1.1.5 algemeen en bijzonder ............................................................................................................................... 9
2 FUNCTIES EN ACHTERGRONDEN....................................................................................................... 10
2.1 wortels .................................................................................................................................... 10
2.1.1 Straffen is geen exclusief menselijk gedrag: ............................................................................................... 10
2.1.2 Instrumentaliteit en rechtsbescherming: ................................................................................................... 11
2.1.3 Strafrechtsgeschiedenis en -theorie:......................................................................................................... 11
DEEL 2: STRAFWET ...................................................................................................................... 18
1 LEGALITETISBEGINSEL ................................................................................................................... 18
2.2 begripsomschrijving ................................................................................................................. 18
2.3 wet (wat is een wet?) ................................................................................................................ 19
2.4 legaliteitscontrole (door de RM) ................................................................................................ 20
3 TOEPASSING VAN STRAFWET IN DE TIJD ............................................................................................... 21
3.1 ten tijde van gedraging .............................................................................................................. 21
3.2 conflicten in de tijd (gunstiger of strenger) ................................................................................. 22
4 TOEPASSING VAN STRAFWET IN DE RUIMTE .......................................................................................... 23
4.1 rechtsmacht ............................................................................................................................ 23
4.2 territorialiteit als regel (wat valt onder grondgebied?) ................................................................. 23
4.3 lokalisatie van het misdrijf (hoe misdrijf koppelen aan grondgebied?) ......................................... 24
4.4 extraterritorialiteit als uitzondering ............................................................................................ 24
5 INTERPRETATIE VAN STRAFWET ......................................................................................................... 25
5.1 kwalificeren en interpreteren .................................................................................................... 25
5.2 niet interpreteren of strikt interpreteren ..................................................................................... 26
5.3 nooit naar analogie in het nadeel van de vervolgde persoon ....................................................... 26
DEEL 3: MISDRIJF ........................................................................................................................ 27
1 BESTANDDELEN VAN HET MISDRIJF .................................................................................................... 27
5.4 begrippen (!) ............................................................................................................................ 27
5.5 constitutieve bestanddelen ...................................................................................................... 29
5.5.1 materieel bestanddelen ........................................................................................................................... 29
5.5.2 morele bestanddelen (de schuld).............................................................................................................. 31
5.5.3 Wederrechtelijkheid ................................................................................................................................. 35
5.5.4 Een vierde bestanddeel strafwaardigheid(?) .............................................................................................. 35
5.6 verzwarende bestanddelen ...................................................................................................... 36
6 STRAFBARE POGING ...................................................................................................................... 37
6.1 begrip ...................................................................................................................................... 37
6.2 voorwaarden ........................................................................................................................... 38
6.3 crimineel aanbod (in fase tussen CV en BvU) ............................................................................. 39
6.4 vrijwillige terugtred ................................................................................................................... 39
6.5 bestraffing ............................................................................................................................... 39
7 RECHTVAARDIGINGSGRONDEN ........................................................................................................ 40
7.1 begrip ...................................................................................................................................... 40
7.2 gebod of toelating bij de wet ..................................................................................................... 41
7.3 bevel van de overheid ............................................................................................................... 42
7.4 noodtoestand .......................................................................................................................... 42
Casus: straftoemeting doen 1
,7.5 wettige verdediging (noodweer) ................................................................................................ 43
7.6 wettig verzet ............................................................................................................................ 44
DEEL 4: DADER ............................................................................................................................ 45
1 STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID ...................................................................................... 45
7.7 individuele verantwoordelijkheid............................................................................................... 45
7.8 daderschap ............................................................................................................................. 45
7.8.1 Drie vormen van daderschap: ................................................................................................................... 46
7.9 rechtspersoon ......................................................................................................................... 46
8 STRAFBARE DEELNEMING ............................................................................................................... 49
8.1 begrippen ................................................................................................................................ 49
8.2 voorwaarden voor strafbare deelneming ................................................................................... 50
8.2.1 Een misdrijf door een ander gepleegd ........................................................................................................ 50
8.2.2 Een deelnemingsgedraging (zie art. 19, eerste lid Nieuw Sw.) ..................................................................... 50
8.3 bestraffing ............................................................................................................................... 51
9 VERZWARENDE BESTANDDELEN EN VERZWARENDE FACTOREN ................................................................. 51
9.1 objectieve en subjectieve verzwarende bestanddelen en factoren .............................................. 51
9.2 doorwerking............................................................................................................................. 52
10 SCHULD .................................................................................................................................... 53
10.1 schuld ..................................................................................................................................... 53
10.2 schuldontheffingsgronden (gaat vrijuit + geen gevolg)................................................................. 53
10.2.1 onweerstaanbare dwang (overmacht) ....................................................................................................... 54
10.2.2 onoverkomelijke dwaling (totale vergissing) ............................................................................................... 55
10.3 niet-toerekingsvatbaarheid ....................................................................................................... 57
10.3.1 geestesstoornis ....................................................................................................................................... 57
10.3.2 minderjarigheid ........................................................................................................................................ 59
DEEL 5: STRAF ............................................................................................................................. 60
1 BEGRIP ......................................................................................................................................
61
2 STRAFFEN .................................................................................................................................. 62
2.1 Natuurlijk persoon ................................................................................................................... 62
2.1.1 Misdrijf en straf ........................................................................................................................................ 64
2.2 Rechtspersonen (geen vragen op ex!) ........................................................................................ 66
2.2.1 Hoofstraffen ............................................................................................................................................ 66
2.2.2 Bijkomende straffen ................................................................................................................................. 67
2.3 Vrijheidsbenemend .................................................................................................................. 68
2.3.1 Gevangenisstraf ....................................................................................................................................... 68
2.3.2 Behandeling onder vrijheidsberoving (nieuwe categorie) ............................................................................ 68
2.4 Vrijheidsbeperkend .................................................................................................................. 70
2.4.1 Straf onder ET .......................................................................................................................................... 70
2.4.2 Probatiestraf ............................................................................................................................................ 72
2.4.3 Werkstraf ................................................................................................................................................. 73
2.4.4 Verlengde opvolging (samen lezen met TBS) .............................................................................................. 74
2.4.5 TBS = terbeschikkingstelling van strafuitvoeringsrechtbank (oude regel) ..................................................... 76
2.4.6 Ontzetting uit bepaalde burgerlijke en politieke rechten (!) ......................................................................... 77
2.4.7 Beroepsverbod ........................................................................................................................................ 78
2.4.8 Verval van het recht tot sturen .................................................................................................................. 79
2.4.9 Verblijfs, plaats of contactverbod ............................................................................................................. 80
2.5 Veroordeling bij schuldigverklaring............................................................................................ 81
2.6 Vermogensstraf ....................................................................................................................... 82
2.6.1 geldboete ................................................................................................................................................ 82
2.6.2 Verbeurdverklaring ................................................................................................................................... 83
2.6.3 geldstraf vastgesteld op basis van verwachte of uit misdrijf behaade voordeel ............................................ 87
2.6.4 dienstverlening ten gunste van gemeenschap ........................................................................................... 87
2.6.5 verbod om activiteit die deel uitmaakt van voorwerp uit te oefenen............................................................. 88
2.6.6 bekendmaking van beslissing houdende veroordeling ................................................................................ 89
2.6.7 sluiting van inrichting................................................................................................................................ 89
Casus: straftoemeting doen 2
, 3 STRAFTOEMETING (HOE DE STRAFFEN OPLEGGEN) ................................................................................ 90
3.1 regels die richting geven ........................................................................................................... 91
3.1.1 doelstelling van straf ................................................................................................................................ 91
3.1.2 voorlichtingsrapport ................................................................................................................................. 93
3.1.3 advies van deskundige of dienst gespecialiseerd in begeleiding of behandeling van seksuele of terroristische
delinquenten ........................................................................................................................................... 93
3.1.4 wetboek van SV ........................................................................................................................................ 94
3.1.5 sociale toestand van beklaagde ................................................................................................................ 94
3.1.6 bemiddeling ............................................................................................................................................. 94
3.2 regels voor verzwaking straf ...................................................................................................... 95
3.2.1 verzwarende factoren ............................................................................................................................... 95
3.2.2 discrimineende drijfveer ........................................................................................................................... 95
3.2.3 herhaling ................................................................................................................................................. 96
3.2.4 beveiligingsperiode .................................................................................................................................. 97
3.3 regels voor verlichting straf ....................................................................................................... 98
3.3.1 verzachtende omstandigheden ................................................................................................................. 98
3.3.2 verschoningsgronden ............................................................................................................................... 98
3.3.3 noodweerexces (nieuwe verschoningsgrond) ............................................................................................ 99
3.3.4 minderjarigheid .......................................................................................................................................100
3.3.5 samenloop (plafonering)..........................................................................................................................100
3.3.6 gevaar op onredelijk zware bestraffing......................................................................................................102
3.3.7 precaire financiele situatie ......................................................................................................................102
3.3.8 overschrijden van redelijke termijn ...........................................................................................................103
3.3.9 hechtenis of voorlopige plaatsingsmaatregel ............................................................................................103
3.4 modaliteiten – opschorting & uitstel (!!!) (gunst) ....................................................................... 104
3.4.1 opschorting van uitspraak .......................................................................................................................104
3.4.2 uitstel van tenuitvoerlegging van de straffen .............................................................................................105
3.5 combinatie – volgorde straftoemetingsregels........................................................................... 106
4 VERVAL OF TENIETGAAN VAN DE STRAF ..............................................................................................107
4.1 dood van veroordeelde ........................................................................................................... 107
4.2 verjaring ................................................................................................................................ 107
4.2.1 verjaring van de straf ...............................................................................................................................107
4.2.2 verjaring van burgerrechtelijke veroordeling..............................................................................................108
4.3 genade .................................................................................................................................. 108
4.4 amnestie ............................................................................................................................... 109
DEEL 6: BURGERRECHTELIJKE BEPALINGEN EN BEVEILIGINGSMAATREGELEN ............................ 110
1 BURGERRECHTELIJKE BEPALINGEN...................................................................................................110
4.5 burgerrechtelijke ASP voor betaling van vermogensstraf (NK) ................................................... 110
4.6 teruggave en schadevergoeding .............................................................................................. 110
4.7 onwaardigheid om te erven..................................................................................................... 111
4.8 hoofdelijkheid (NK) ................................................................................................................. 112
4.9 voorrangsregeling (NK) ........................................................................................................... 113
5 BEVEILIGINGSMAATREGELEN ..........................................................................................................114
5.1 verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel .......................................................................... 114
5.2 interneringswet (!!!) ................................................................................................................ 115
5.3 beveiligingsmaatregel ter bescherming maatschappij (!!!) ........................................................ 117
Casus: straftoemeting doen 3
2025-2026
,INHOUDSOPGAVE
INTRODUCTIE ............................................................................................................................... 5
DEEL 1: STRAFRECHT .................................................................................................................... 7
1.1 juridische situering ..................................................................................................................... 7
1.1.1 begrip ........................................................................................................................................................ 7
1.1.2 publiekrecht .............................................................................................................................................. 7
1.1.3 materieel en formeel .................................................................................................................................. 8
1.1.4 nationaal en internationaal ......................................................................................................................... 8
1.1.5 algemeen en bijzonder ............................................................................................................................... 9
2 FUNCTIES EN ACHTERGRONDEN....................................................................................................... 10
2.1 wortels .................................................................................................................................... 10
2.1.1 Straffen is geen exclusief menselijk gedrag: ............................................................................................... 10
2.1.2 Instrumentaliteit en rechtsbescherming: ................................................................................................... 11
2.1.3 Strafrechtsgeschiedenis en -theorie:......................................................................................................... 11
DEEL 2: STRAFWET ...................................................................................................................... 18
1 LEGALITETISBEGINSEL ................................................................................................................... 18
2.2 begripsomschrijving ................................................................................................................. 18
2.3 wet (wat is een wet?) ................................................................................................................ 19
2.4 legaliteitscontrole (door de RM) ................................................................................................ 20
3 TOEPASSING VAN STRAFWET IN DE TIJD ............................................................................................... 21
3.1 ten tijde van gedraging .............................................................................................................. 21
3.2 conflicten in de tijd (gunstiger of strenger) ................................................................................. 22
4 TOEPASSING VAN STRAFWET IN DE RUIMTE .......................................................................................... 23
4.1 rechtsmacht ............................................................................................................................ 23
4.2 territorialiteit als regel (wat valt onder grondgebied?) ................................................................. 23
4.3 lokalisatie van het misdrijf (hoe misdrijf koppelen aan grondgebied?) ......................................... 24
4.4 extraterritorialiteit als uitzondering ............................................................................................ 24
5 INTERPRETATIE VAN STRAFWET ......................................................................................................... 25
5.1 kwalificeren en interpreteren .................................................................................................... 25
5.2 niet interpreteren of strikt interpreteren ..................................................................................... 26
5.3 nooit naar analogie in het nadeel van de vervolgde persoon ....................................................... 26
DEEL 3: MISDRIJF ........................................................................................................................ 27
1 BESTANDDELEN VAN HET MISDRIJF .................................................................................................... 27
5.4 begrippen (!) ............................................................................................................................ 27
5.5 constitutieve bestanddelen ...................................................................................................... 29
5.5.1 materieel bestanddelen ........................................................................................................................... 29
5.5.2 morele bestanddelen (de schuld).............................................................................................................. 31
5.5.3 Wederrechtelijkheid ................................................................................................................................. 35
5.5.4 Een vierde bestanddeel strafwaardigheid(?) .............................................................................................. 35
5.6 verzwarende bestanddelen ...................................................................................................... 36
6 STRAFBARE POGING ...................................................................................................................... 37
6.1 begrip ...................................................................................................................................... 37
6.2 voorwaarden ........................................................................................................................... 38
6.3 crimineel aanbod (in fase tussen CV en BvU) ............................................................................. 39
6.4 vrijwillige terugtred ................................................................................................................... 39
6.5 bestraffing ............................................................................................................................... 39
7 RECHTVAARDIGINGSGRONDEN ........................................................................................................ 40
7.1 begrip ...................................................................................................................................... 40
7.2 gebod of toelating bij de wet ..................................................................................................... 41
7.3 bevel van de overheid ............................................................................................................... 42
7.4 noodtoestand .......................................................................................................................... 42
Casus: straftoemeting doen 1
,7.5 wettige verdediging (noodweer) ................................................................................................ 43
7.6 wettig verzet ............................................................................................................................ 44
DEEL 4: DADER ............................................................................................................................ 45
1 STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID ...................................................................................... 45
7.7 individuele verantwoordelijkheid............................................................................................... 45
7.8 daderschap ............................................................................................................................. 45
7.8.1 Drie vormen van daderschap: ................................................................................................................... 46
7.9 rechtspersoon ......................................................................................................................... 46
8 STRAFBARE DEELNEMING ............................................................................................................... 49
8.1 begrippen ................................................................................................................................ 49
8.2 voorwaarden voor strafbare deelneming ................................................................................... 50
8.2.1 Een misdrijf door een ander gepleegd ........................................................................................................ 50
8.2.2 Een deelnemingsgedraging (zie art. 19, eerste lid Nieuw Sw.) ..................................................................... 50
8.3 bestraffing ............................................................................................................................... 51
9 VERZWARENDE BESTANDDELEN EN VERZWARENDE FACTOREN ................................................................. 51
9.1 objectieve en subjectieve verzwarende bestanddelen en factoren .............................................. 51
9.2 doorwerking............................................................................................................................. 52
10 SCHULD .................................................................................................................................... 53
10.1 schuld ..................................................................................................................................... 53
10.2 schuldontheffingsgronden (gaat vrijuit + geen gevolg)................................................................. 53
10.2.1 onweerstaanbare dwang (overmacht) ....................................................................................................... 54
10.2.2 onoverkomelijke dwaling (totale vergissing) ............................................................................................... 55
10.3 niet-toerekingsvatbaarheid ....................................................................................................... 57
10.3.1 geestesstoornis ....................................................................................................................................... 57
10.3.2 minderjarigheid ........................................................................................................................................ 59
DEEL 5: STRAF ............................................................................................................................. 60
1 BEGRIP ......................................................................................................................................
61
2 STRAFFEN .................................................................................................................................. 62
2.1 Natuurlijk persoon ................................................................................................................... 62
2.1.1 Misdrijf en straf ........................................................................................................................................ 64
2.2 Rechtspersonen (geen vragen op ex!) ........................................................................................ 66
2.2.1 Hoofstraffen ............................................................................................................................................ 66
2.2.2 Bijkomende straffen ................................................................................................................................. 67
2.3 Vrijheidsbenemend .................................................................................................................. 68
2.3.1 Gevangenisstraf ....................................................................................................................................... 68
2.3.2 Behandeling onder vrijheidsberoving (nieuwe categorie) ............................................................................ 68
2.4 Vrijheidsbeperkend .................................................................................................................. 70
2.4.1 Straf onder ET .......................................................................................................................................... 70
2.4.2 Probatiestraf ............................................................................................................................................ 72
2.4.3 Werkstraf ................................................................................................................................................. 73
2.4.4 Verlengde opvolging (samen lezen met TBS) .............................................................................................. 74
2.4.5 TBS = terbeschikkingstelling van strafuitvoeringsrechtbank (oude regel) ..................................................... 76
2.4.6 Ontzetting uit bepaalde burgerlijke en politieke rechten (!) ......................................................................... 77
2.4.7 Beroepsverbod ........................................................................................................................................ 78
2.4.8 Verval van het recht tot sturen .................................................................................................................. 79
2.4.9 Verblijfs, plaats of contactverbod ............................................................................................................. 80
2.5 Veroordeling bij schuldigverklaring............................................................................................ 81
2.6 Vermogensstraf ....................................................................................................................... 82
2.6.1 geldboete ................................................................................................................................................ 82
2.6.2 Verbeurdverklaring ................................................................................................................................... 83
2.6.3 geldstraf vastgesteld op basis van verwachte of uit misdrijf behaade voordeel ............................................ 87
2.6.4 dienstverlening ten gunste van gemeenschap ........................................................................................... 87
2.6.5 verbod om activiteit die deel uitmaakt van voorwerp uit te oefenen............................................................. 88
2.6.6 bekendmaking van beslissing houdende veroordeling ................................................................................ 89
2.6.7 sluiting van inrichting................................................................................................................................ 89
Casus: straftoemeting doen 2
, 3 STRAFTOEMETING (HOE DE STRAFFEN OPLEGGEN) ................................................................................ 90
3.1 regels die richting geven ........................................................................................................... 91
3.1.1 doelstelling van straf ................................................................................................................................ 91
3.1.2 voorlichtingsrapport ................................................................................................................................. 93
3.1.3 advies van deskundige of dienst gespecialiseerd in begeleiding of behandeling van seksuele of terroristische
delinquenten ........................................................................................................................................... 93
3.1.4 wetboek van SV ........................................................................................................................................ 94
3.1.5 sociale toestand van beklaagde ................................................................................................................ 94
3.1.6 bemiddeling ............................................................................................................................................. 94
3.2 regels voor verzwaking straf ...................................................................................................... 95
3.2.1 verzwarende factoren ............................................................................................................................... 95
3.2.2 discrimineende drijfveer ........................................................................................................................... 95
3.2.3 herhaling ................................................................................................................................................. 96
3.2.4 beveiligingsperiode .................................................................................................................................. 97
3.3 regels voor verlichting straf ....................................................................................................... 98
3.3.1 verzachtende omstandigheden ................................................................................................................. 98
3.3.2 verschoningsgronden ............................................................................................................................... 98
3.3.3 noodweerexces (nieuwe verschoningsgrond) ............................................................................................ 99
3.3.4 minderjarigheid .......................................................................................................................................100
3.3.5 samenloop (plafonering)..........................................................................................................................100
3.3.6 gevaar op onredelijk zware bestraffing......................................................................................................102
3.3.7 precaire financiele situatie ......................................................................................................................102
3.3.8 overschrijden van redelijke termijn ...........................................................................................................103
3.3.9 hechtenis of voorlopige plaatsingsmaatregel ............................................................................................103
3.4 modaliteiten – opschorting & uitstel (!!!) (gunst) ....................................................................... 104
3.4.1 opschorting van uitspraak .......................................................................................................................104
3.4.2 uitstel van tenuitvoerlegging van de straffen .............................................................................................105
3.5 combinatie – volgorde straftoemetingsregels........................................................................... 106
4 VERVAL OF TENIETGAAN VAN DE STRAF ..............................................................................................107
4.1 dood van veroordeelde ........................................................................................................... 107
4.2 verjaring ................................................................................................................................ 107
4.2.1 verjaring van de straf ...............................................................................................................................107
4.2.2 verjaring van burgerrechtelijke veroordeling..............................................................................................108
4.3 genade .................................................................................................................................. 108
4.4 amnestie ............................................................................................................................... 109
DEEL 6: BURGERRECHTELIJKE BEPALINGEN EN BEVEILIGINGSMAATREGELEN ............................ 110
1 BURGERRECHTELIJKE BEPALINGEN...................................................................................................110
4.5 burgerrechtelijke ASP voor betaling van vermogensstraf (NK) ................................................... 110
4.6 teruggave en schadevergoeding .............................................................................................. 110
4.7 onwaardigheid om te erven..................................................................................................... 111
4.8 hoofdelijkheid (NK) ................................................................................................................. 112
4.9 voorrangsregeling (NK) ........................................................................................................... 113
5 BEVEILIGINGSMAATREGELEN ..........................................................................................................114
5.1 verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel .......................................................................... 114
5.2 interneringswet (!!!) ................................................................................................................ 115
5.3 beveiligingsmaatregel ter bescherming maatschappij (!!!) ........................................................ 117
Casus: straftoemeting doen 3