Cultuurgeschiedenis
Les 1: (King) Arthur – de man en de mythe
1. Vraagstelling: Wie was Arthur? Wat deed hij? Wanneer leefde hij?
Waarom is legendarisch?
• Waar kennen we koning Arthur van?
o De ronde tafel
o Camelot
o Legendarische zwaard
o Merlijn de tovenaar
o ➔ worden met de figuur geassocieerd
• Kaderen van Arthur: ridderromans
o Camelot: is er pas sprake in vers 34 van Chrétien de Troyes (rond 1180)
o Ronde tafel: Normandische versie (rond 1155)
o Excalibur (naam van het zwaard): (gepubliceerd in 1470)
o Merlijn de tovenaar: 1138
o Lancelot: idem als Camelot: 1180
o ➔ Camelot, ronde tafel, Merlijn… = middeleeuwse uitvinding
o ➔ uitvinding van ridderromans uit 12e eeuw → historische Arthur
o Voor deze auteurs is koning Arthur al iemand uit het verleden, het is dus veel ouder
• Historische Arthur:
o Wanneer leefde hij
▪ Leefde in de Dark Ages (late 5e eeuw, vroege 6e eeuw)
▪ Periode van volksverhuizingen
▪ Periode van na de Val van Romeinse Rijk
▪ Bestuurlijke chaos: vele kleine Britse (Kelten) koninkrijken
▪ Germanen vallen binnen
▪ 410 – 880: 4,5 eeuwen
o Wat deed hij:
▪ Britse militaire aanvoerder, neemt de strijd op tegen de Angelen en Saksen:
Kelt die vecht tegen de Germanen
▪ Zou de Battle of Badon gewonnen hebben: overwinning halen op Germaanse
volkeren
Pagina 1 van 99
,2. Traditionele historiografie
• Hoe komen we tot de informatie over King Arthur?
• Verschillende auteurs schrijven hierover:
o Thomas Malory schrijft Morte Darthur in 1585
o Vulgaat schrijft Cyclus
o Chrétien de Troyes
o Geoffrey of Monmouth !!
▪ Vroegste auteur die King Arthur beschrijft
▪ Schrijft Historia Regum Birtanniae → historia in de middeleeuwen: gaat over
een geschiedenis: een relaas, een verhaal: er zullen waarheden inzitten, maar
niet zoals vandaag
▪ Ligt aan de basis van 100en verhalen
2.1 Bron 1: Geoffrey of Monmouth
• Verhaal:
o Verhaal begint bij de vader van koning Arthur: koning Uther Pendragon (= rode draak:
staat nog altijd op de vlag van Wales)
o Britse koning (Kelt) die vecht tegen de Saksen
o Geboorterecht van Arthur (om koning te worden) werd geüsurpeerd door een slechte
koning en die andere man kroont zich tot koning van de Britten en ontstaat chaos
o Er vallen volkeren het Britse gebied binnen en de koning is hier niet tegen
opgewassen en zoekt hulp bij Angelen en Saksen
o Angelen en Saksen winnen en willen als beloning stukken land, de Britse koning wil dit
niet en de Britse koning begint een oorlog tegen die Germanen, ondertussen is er een
grote strijd waarin Arthur op het toneel verschijnt
o Arthur is een grote veldheer die de koning van de macht berooft en zelf koning
wordt en verzamelt alle Britse stammen en verovert tot in Gallië
o Maar: wanneer Arthur in Gallië is, heeft zijn neef de macht in Brittannië overgenomen,
Arthur keert daarop terug naar Brittannië en vecht daar, maar hij is gewond en wordt
naar een eiland gebracht om te verzorgen en dat is het laatste wat we lezen over
koning Arthur in het boek van Geoffrey of Monmouth
• Achtergrondinformatie over Geoffrey of Monmouth:
o Leeft in 12 eeuw
o Priester uit Wales: bestaat uit aantal Keltische koninkrijken, is dus nog niet door de
Engelsen (Angelsaksen) veroverd
o Hij is een Brit, een inheemse Kelt
o Leefde vooral in Oxford: behoort tot het Angels gebied, dus niet tot Brittannië
▪ Britten = Kelten
▪ Angelen en Saksen = Germanen
o Heeft zijn materiaal samengesteld in Oxford en heeft daarvoor een oud boek
gebruikt dat geschreven is in Britse (Keltische) taal
o In het oude gebruikte boek staat een chronologische geschiedenis van de Britten (ons
volk)
o Oude gebruikte boek: is nooit gevonden, dus we weten niet waar hij zich op baseert
→ verdacht: het gebeurt vaak dat auteurs boeken uitvinden als ze een bron nodig
hadden
Pagina 2 van 99
,• Waarom doet Geoffrey zo veel moeite om het verhaal te vertellen?
o Intellectuele geschiedenis bekijken
o Quentin Skinner
▪ Tekstgevoelige en tekstkritische historicus
▪ Manier van werken: intellectual history
▪ Betoogt: een historicus mag zich niet beperken tot wat er geschreven staat,
maar hij moet ook kunnen peilen naar wat er niet geschreven staat
(motieven, intenties, beoogde effect van de auteurs). Schrijvers schrijven niet
zomaar (zeker in de middeleeuwen want is arbeidsintensief en duur) dus er is
een goede reden om te schrijven. Om een tekst goed te begrijpen moet je de
intenties van de auteur kennen: waarom schreef men, voor wie schreef men
→ interpretatieve kader
▪ Een tekst die moeilijk te lezen valt: afdalen in de verschillende betekenislagen
van een tekst → je moet de context van de auteur bestuderen
o Interessant om te kijken wat de generatie na Geoffrey schrijft
▪ William of Newburgh (leeft 40 jaar na Geoffrey) zegt dat Geoffrey veel
verzonnen heeft met als reden om de Britten te plezieren of omdat hij graag
liegt
▪ William of Newburgh: Angel-saksische (Germaanse) monnik → Geoffrey of
Monmouth: Britse (Keltische) priester die later bisschop wordt
▪ Monastiek vs seculier
▪ Brits vs Angelsaksisch Keltisch vs Germaans
▪ ➔ 2 verschillende culturen ➔ rivaliteit
▪ Historische rivaliteit:
• Geoffrey of Monmouth schrijft wanneer Engelse koningen proberen
om Wales te onderwerpen en te veroveren, maar dit lukt hen niet, lukt
pas in de 13 eeuw
• Er was daar al een oude Arthur traditie: in het verleden was er een
figuur Arthur die de Kelten kenden in hun poëzie en Geoffrey of
Monmouth gebruikt de figuur Arthur als grootste krijger die we ooit
hebben gehad: tovert een oude Keltische held op om nationale trots
los te peuteren bij Keltisch-Britse landgenoten in de strijd tegen de
Engelse koningen → daarom vindt William of Newburgh Geoffrey een
leugenaar
Pagina 3 van 99
, 2.2 Bron 2: Nennius
• Geoffrey zegt dat hij een boek heeft gelezen waarin alles stond waarover hij schrijft
• Zoektocht naar het boek: vruchteloos
• Het zou misschien kunnen gaan over Nennius die Historia Brittonum in 830 schreef
o Er wordt in de tekst zelf nooit verwezen over Nennius
o Er wordt enkel in het openingscitaat verwezen naar Nennius
• Historia Brittonum: verzameling van teksten van verschillende auteurs, dus hoe betrouwbaar
is de Historia Brittonum als we op zoek gaan naar Arthur?
• In de Historia Brittonum worden er 12 veldslagen (Arthur’s Battle List) waarin koning Arthur
meevocht, beschreven – 1e passage van Arthur:
o Arthur is in de verhalen geen koning, maar een legeraanvoerder
o Behaalt 12 overwinningen met de Britten tegen de Saksen
• Belangrijk passage voor ons omdat:
o Oudste dateerbare verwijzing naar militaire leider in de geschiedenis van de
Angelsaksen die Arthur heette én die een belangrijke overwinning haalde
• e
2 passage van Arthur:
o Andere soort Arthur dan in de 1e passage
o Arthur heeft een hond
o Je kan het graf van de zoon van Arthur bezoeken en hij doodde zijn zoon
• Wat leren we dus van Nennius?
o Rond 830 zijn er mensen in Gwynedd die gehoord hebben van een krijger die Arthur
heet
• Zijn er dan geen twee Arthurs waarover Nennius spreekt?
o Arthur: mythologische persoon: 2e passage
o Arthur: pseudohistorische figuur: 1e passage
2.3 Bron 3: Y Gododdin
• Is een gedicht geschreven door Aneurin schrijft dit naar aanleiding van een slag rond 600
• Vroegste fragment met verwijzing naar de Keltische krijger Arthur
• Is dit de historische of mythologische Arthur?
• Bewijst dat er onder de Kelten (Britten) een Arthurverhalentraditie leefde
• “Though he was no Arthur” → belangrijke zin in het gedicht want het gaat over een
heldhaftige krijger die niet is zoals Arthur, het kan ook gezien worden dat Arthur een
legendarisch en bovenmenselijk krijger was die (bijna) geen mens was, Arthur is een
superman en de man waarover het gedicht gaat is geen superman, maar een mens van vlees
en bloed die het beste kan bereiken wat een mens maar bereiken kan
Pagina 4 van 99
Les 1: (King) Arthur – de man en de mythe
1. Vraagstelling: Wie was Arthur? Wat deed hij? Wanneer leefde hij?
Waarom is legendarisch?
• Waar kennen we koning Arthur van?
o De ronde tafel
o Camelot
o Legendarische zwaard
o Merlijn de tovenaar
o ➔ worden met de figuur geassocieerd
• Kaderen van Arthur: ridderromans
o Camelot: is er pas sprake in vers 34 van Chrétien de Troyes (rond 1180)
o Ronde tafel: Normandische versie (rond 1155)
o Excalibur (naam van het zwaard): (gepubliceerd in 1470)
o Merlijn de tovenaar: 1138
o Lancelot: idem als Camelot: 1180
o ➔ Camelot, ronde tafel, Merlijn… = middeleeuwse uitvinding
o ➔ uitvinding van ridderromans uit 12e eeuw → historische Arthur
o Voor deze auteurs is koning Arthur al iemand uit het verleden, het is dus veel ouder
• Historische Arthur:
o Wanneer leefde hij
▪ Leefde in de Dark Ages (late 5e eeuw, vroege 6e eeuw)
▪ Periode van volksverhuizingen
▪ Periode van na de Val van Romeinse Rijk
▪ Bestuurlijke chaos: vele kleine Britse (Kelten) koninkrijken
▪ Germanen vallen binnen
▪ 410 – 880: 4,5 eeuwen
o Wat deed hij:
▪ Britse militaire aanvoerder, neemt de strijd op tegen de Angelen en Saksen:
Kelt die vecht tegen de Germanen
▪ Zou de Battle of Badon gewonnen hebben: overwinning halen op Germaanse
volkeren
Pagina 1 van 99
,2. Traditionele historiografie
• Hoe komen we tot de informatie over King Arthur?
• Verschillende auteurs schrijven hierover:
o Thomas Malory schrijft Morte Darthur in 1585
o Vulgaat schrijft Cyclus
o Chrétien de Troyes
o Geoffrey of Monmouth !!
▪ Vroegste auteur die King Arthur beschrijft
▪ Schrijft Historia Regum Birtanniae → historia in de middeleeuwen: gaat over
een geschiedenis: een relaas, een verhaal: er zullen waarheden inzitten, maar
niet zoals vandaag
▪ Ligt aan de basis van 100en verhalen
2.1 Bron 1: Geoffrey of Monmouth
• Verhaal:
o Verhaal begint bij de vader van koning Arthur: koning Uther Pendragon (= rode draak:
staat nog altijd op de vlag van Wales)
o Britse koning (Kelt) die vecht tegen de Saksen
o Geboorterecht van Arthur (om koning te worden) werd geüsurpeerd door een slechte
koning en die andere man kroont zich tot koning van de Britten en ontstaat chaos
o Er vallen volkeren het Britse gebied binnen en de koning is hier niet tegen
opgewassen en zoekt hulp bij Angelen en Saksen
o Angelen en Saksen winnen en willen als beloning stukken land, de Britse koning wil dit
niet en de Britse koning begint een oorlog tegen die Germanen, ondertussen is er een
grote strijd waarin Arthur op het toneel verschijnt
o Arthur is een grote veldheer die de koning van de macht berooft en zelf koning
wordt en verzamelt alle Britse stammen en verovert tot in Gallië
o Maar: wanneer Arthur in Gallië is, heeft zijn neef de macht in Brittannië overgenomen,
Arthur keert daarop terug naar Brittannië en vecht daar, maar hij is gewond en wordt
naar een eiland gebracht om te verzorgen en dat is het laatste wat we lezen over
koning Arthur in het boek van Geoffrey of Monmouth
• Achtergrondinformatie over Geoffrey of Monmouth:
o Leeft in 12 eeuw
o Priester uit Wales: bestaat uit aantal Keltische koninkrijken, is dus nog niet door de
Engelsen (Angelsaksen) veroverd
o Hij is een Brit, een inheemse Kelt
o Leefde vooral in Oxford: behoort tot het Angels gebied, dus niet tot Brittannië
▪ Britten = Kelten
▪ Angelen en Saksen = Germanen
o Heeft zijn materiaal samengesteld in Oxford en heeft daarvoor een oud boek
gebruikt dat geschreven is in Britse (Keltische) taal
o In het oude gebruikte boek staat een chronologische geschiedenis van de Britten (ons
volk)
o Oude gebruikte boek: is nooit gevonden, dus we weten niet waar hij zich op baseert
→ verdacht: het gebeurt vaak dat auteurs boeken uitvinden als ze een bron nodig
hadden
Pagina 2 van 99
,• Waarom doet Geoffrey zo veel moeite om het verhaal te vertellen?
o Intellectuele geschiedenis bekijken
o Quentin Skinner
▪ Tekstgevoelige en tekstkritische historicus
▪ Manier van werken: intellectual history
▪ Betoogt: een historicus mag zich niet beperken tot wat er geschreven staat,
maar hij moet ook kunnen peilen naar wat er niet geschreven staat
(motieven, intenties, beoogde effect van de auteurs). Schrijvers schrijven niet
zomaar (zeker in de middeleeuwen want is arbeidsintensief en duur) dus er is
een goede reden om te schrijven. Om een tekst goed te begrijpen moet je de
intenties van de auteur kennen: waarom schreef men, voor wie schreef men
→ interpretatieve kader
▪ Een tekst die moeilijk te lezen valt: afdalen in de verschillende betekenislagen
van een tekst → je moet de context van de auteur bestuderen
o Interessant om te kijken wat de generatie na Geoffrey schrijft
▪ William of Newburgh (leeft 40 jaar na Geoffrey) zegt dat Geoffrey veel
verzonnen heeft met als reden om de Britten te plezieren of omdat hij graag
liegt
▪ William of Newburgh: Angel-saksische (Germaanse) monnik → Geoffrey of
Monmouth: Britse (Keltische) priester die later bisschop wordt
▪ Monastiek vs seculier
▪ Brits vs Angelsaksisch Keltisch vs Germaans
▪ ➔ 2 verschillende culturen ➔ rivaliteit
▪ Historische rivaliteit:
• Geoffrey of Monmouth schrijft wanneer Engelse koningen proberen
om Wales te onderwerpen en te veroveren, maar dit lukt hen niet, lukt
pas in de 13 eeuw
• Er was daar al een oude Arthur traditie: in het verleden was er een
figuur Arthur die de Kelten kenden in hun poëzie en Geoffrey of
Monmouth gebruikt de figuur Arthur als grootste krijger die we ooit
hebben gehad: tovert een oude Keltische held op om nationale trots
los te peuteren bij Keltisch-Britse landgenoten in de strijd tegen de
Engelse koningen → daarom vindt William of Newburgh Geoffrey een
leugenaar
Pagina 3 van 99
, 2.2 Bron 2: Nennius
• Geoffrey zegt dat hij een boek heeft gelezen waarin alles stond waarover hij schrijft
• Zoektocht naar het boek: vruchteloos
• Het zou misschien kunnen gaan over Nennius die Historia Brittonum in 830 schreef
o Er wordt in de tekst zelf nooit verwezen over Nennius
o Er wordt enkel in het openingscitaat verwezen naar Nennius
• Historia Brittonum: verzameling van teksten van verschillende auteurs, dus hoe betrouwbaar
is de Historia Brittonum als we op zoek gaan naar Arthur?
• In de Historia Brittonum worden er 12 veldslagen (Arthur’s Battle List) waarin koning Arthur
meevocht, beschreven – 1e passage van Arthur:
o Arthur is in de verhalen geen koning, maar een legeraanvoerder
o Behaalt 12 overwinningen met de Britten tegen de Saksen
• Belangrijk passage voor ons omdat:
o Oudste dateerbare verwijzing naar militaire leider in de geschiedenis van de
Angelsaksen die Arthur heette én die een belangrijke overwinning haalde
• e
2 passage van Arthur:
o Andere soort Arthur dan in de 1e passage
o Arthur heeft een hond
o Je kan het graf van de zoon van Arthur bezoeken en hij doodde zijn zoon
• Wat leren we dus van Nennius?
o Rond 830 zijn er mensen in Gwynedd die gehoord hebben van een krijger die Arthur
heet
• Zijn er dan geen twee Arthurs waarover Nennius spreekt?
o Arthur: mythologische persoon: 2e passage
o Arthur: pseudohistorische figuur: 1e passage
2.3 Bron 3: Y Gododdin
• Is een gedicht geschreven door Aneurin schrijft dit naar aanleiding van een slag rond 600
• Vroegste fragment met verwijzing naar de Keltische krijger Arthur
• Is dit de historische of mythologische Arthur?
• Bewijst dat er onder de Kelten (Britten) een Arthurverhalentraditie leefde
• “Though he was no Arthur” → belangrijke zin in het gedicht want het gaat over een
heldhaftige krijger die niet is zoals Arthur, het kan ook gezien worden dat Arthur een
legendarisch en bovenmenselijk krijger was die (bijna) geen mens was, Arthur is een
superman en de man waarover het gedicht gaat is geen superman, maar een mens van vlees
en bloed die het beste kan bereiken wat een mens maar bereiken kan
Pagina 4 van 99
