Theorie en methoden
Les 1&2: PAK-PSA-PSI, PIE-ET + impact, coping, support en sociaalwerkmethoden
Het gereedschap dat nodig is om het beroep te kunnen uitoefenen.
Doel: kunnen analyseren van clientsituaties en de daarop aansluitende theorieen en methoden
onderscheiden en hanteren
Multomethodisch stappenplan: het stapsgewijs inkaart brengen van en werken aan de
cleintsituatie zodat de client optimaal geniet van de mogelijkheden diehet leven biedt.
1. Persoonlijke archiefkast (PAK): wat zijn de kenlpunten en krachten van de client – verdeel
dit in een archiefkast bestaande uit -/+ laatjes life-events
o Welke plus –en minfactoren ervaart de client? Wat als eerste aanpakken?
o Regie bij de client/client is expert
o Doel: orde in de persoonlijke archiefkast en rust voor de client – bevordert een
proactieve en zelfregulerende houding bij de client
o Non-directieve basismethode
o Impactfactor: de invloed van positieve en negatieve life-events tijdens iemands
levensloop die als ups en downs ervaren kunnen worden - invloed van life-events
en de manier waarop we reageren en de hoeveelheid steun die we krijgen – de
positiviteit of negativiteit die iemand ervaart
o Copingfactor: hoe gaat de client om met de transisites die de levenservaringen met
zich mee brengen - eigen omgansstijl verbeteren
o Supportfactor: hoe steunend is de omgeving bijhet vervullen van kevensbehoeften
- eigen netwerk en voorzieningen verbeteren
2. Psychosociaal assesment (PSA): werkhypothesen ontwikkelen – hoe kunnen positieve
factoren worden aangewend om negatieve factoren te reduceren – uitwerken eerste stap
o Wat is er aan de hand? – behoeften, psychische conditie, copingsfactor,
supportfactor
o Wat zou er moeten gebeuren?
o Checklist:
1. Reality testing: ziet de client de realiteit onder ogen?
2. Gevoelens: wat ervaart de client als een feeling-yes en feeling-no gevoel?
3. Behoeften: welke onderliggende onvervulde behoeften ervaart de client?
4. Wensen: vertaalt de client de behoeften in wensen?
o Methodische indicatiestelling: het zoeken naar en het herkennen van aanwijzingen
voor het inzetten van de meest passende methodecombinatie
3. Psychosociale interventie (PSI): samenwerken met de client om daadwerkelijk de minnen
te reduceren door de aanwezige plussen – zijn er vorderingen? – keuze van interventies en
methoden
o Nondirectieve basismethode
o Empoweren van de copingfacor
o Empoweren van de supportfactor
o Wat is het concrete doel dat de client zichzelf stelt?
o Welke wensen en verwachtingen heeft de client wat betreft jouw rol als sociaal
werker?
Stap 1: PAK Stap 2: PSA Stap 3: PSI
Cleintverhaal, ordenen, -> plan van aanpak -> uitvoering en meten
Doelen stellen vooruitgang
Terugkoppelen van vooruitgang, eventueel een nieuwe cyclus
,PIE – empowermenttheorie (PIE – ET)
= activeren van de kracht van de omgeving en van de persoon om kwaliteit van leven te behalen
o Kwaliteit van leven wordt beinvloed door de vervulling van 4 levensbehoeften:
1. Bewustwordingsbehoefte: bewustworden van de eigen situatie
2. Veiligheidsbehoeften: fysieke, psychische en sociale veiligheid
3. Affectieve behoeften: emotionele nabijheid, creatieve expressie en behoefte aan
afronding en een waardig afscheid
4. Zelfbepalingssbehoeften: realistische informatieverwerking, extentiele orientatie en
competentie en invloed
Copingvaardigheden Copingstijlen Geindiceerde
Inadequate coping Adequate coping methode
Probleemcoping Reactive kop-in-het- Proactive problem Nondirectieve
zand stijl solving basismethode
Existentielecoping Compensatie van Stilstaan bij zingeving Nondirectieve
existentiele leegte basismethode
Cognitiecoping Onrealistische Realistische Cognitieve methode
gedachten over gedachten over
stressituatie stressituatie
Emotiecoping Oppotten van emoties Ontladen van emoties Ontladingsmethode
Praktisch-materiele Praktische problemen Praktische problemen Praktische methode
coping niet onderkennen of met of zonder hullp
oplossen oplossen
Lichaamscoping Verwaarlozen van het Verzorgen van het Lichaamsmethode
lichaam lichaam
Gedragscoping Reactief, subassertief Sociale vaardigheden Gedragsmethode
of agressief gedrag
Expressiecoping Onvoldoende Voldoende Expressiemethode
expressie in hobby’s expressievormen
Traumacoping Inadequaat omgaan Traumakanalisering Traumaopvang
met een traumatische methode
ervaring
Afscheidscoping Onvoldoende afscheid Loslaten Ritueelmethode
genomen
Psychische conditie KERN factoren
K: controle – client ervaart controle over zijn leven
E: eigenwaarde – client ervaart zichzelf als een waardevol iemand
R: rechtvaardigheid – client ervaart gebeurtenissen in zijn leven als rechtvaardig
N: nu en toekomst – de client ervaart de toekomst als iets aanlokkelijks
Support
= de hoeveelheid steun die ervaren wordt
o Belangrijk voor:
1. Geestelijke gezondheid
2. Lichamelijke gezondheid
o Systemisch support: welke interactie zorgt voor steun en welke voor het ontstaan en in
stand houden van problematiek
, Theorie en methoden – les 3: individuele methoden
Nondirectieve basismethode:
= wordt gebruikt om de client bewust te maken van de onderliggende levensbehoefte om zo uit te
komen op een hulpvraag (vaststellen PAK en PSA)
o Luisterend sturen
o Kenmerken NDB:
1. Clientgerichtheid
2. Congruentie: echtheid – gedachten en gevoelens toelaten
3. Empathie
4. Onvoorwaardelijke positieve aandacht: client accepteren zonder oordelen
5. Samen met de client de situatie in kaart brengen – ordening van het clientverhaal
o DOEL: client stimuleren om zelf onderzoek te doen door bijvoorbeeld aandachtsgebieden te
inventariseren, knelpunten en blokkades te lokaliseren, zichzelf beter te leren kennen,
zichzelf te respecteren, eigen kracht te analysren, regie te nemen over eigen leven of
inzicht te geven in de eigen hulpvraag
o Gebaseerd op:
1. Rogeriaanse counseling: luisterende gesprekstechniek - werkrelatie tussen hulpverlener
en client staat centraal – adequate hulp is alleen mogelijk vanuit een client-centered en
non-directieve benadering (SW’er is niet sturend vanuit zichzelf maar vanuit de client)
2. Narratieve/constructivistische methode: werkrelatie tussen hulpverlener en client staat
centraal door ervan uit te gaan dat het verhaal van de client centraal te stellen
3. Social casework: uitgaan van een gelijkwaardige relatie tussen hulpverlener en client
waardoor het brak met de veroordelende hulp van bijvoorbeeld kerken
o VALKUILEN:
1. Blijven doorgaan zonder progressie
2. Het missen van directive indicaties – er moet meer actieve sturing komen, maar de
SW’er herkent deze indicaties niet
Technieken:
SLOP Stilte, Lichaamstaal, Onder woorden brengen
Praktische hulp
PAK Wat zijn de knelpunten en krachten van de
client
Beveiligingstechniek Gevoel van veiligheid verhogen door
vertrouwenlijkheid, ongedwongenheid en
duidelijkheid
Sandwichtechniek Gesprek verdelen in begin, midden en eind
voor een belevingsgerichte en nabije werkwijze
Inventarisatie techniek Uit een probleemverhaal aandachtsgebieden
inventariseren en benoemen die door de client
als spanningsvol worden ervaren
Lokalisatietechniek Samen met de client per aandachtsgebied
onderdelen opsporen waar zich knelpunten en
blokkades opleveren
Scantechniek Per gelokaliseerd knelpunt scannen wat er in
de weg staat om het gestelde doel te behalen
Rodedraadtechniek Toewerken naar een eindresultaat door te
werken met tussenresultaten van een
inventarisatie van aandachtsgebieden
Scalingtechniek Schaalvragen
Empowermenttechniek Bezig houden met wat de client wil bereiken en
wat hij daarvoor nodig heeft waarbij de client
wordt aangespoord om de regie te nemen over
de richting van het proces
Kosten-batentechniek, motiverende Voor- en nadelen inventarisren en deze een
gespreksvoering score van 0 tot 10 toe kennen om te kunnen
kiezen tussen twee mogelijkheden
Les 1&2: PAK-PSA-PSI, PIE-ET + impact, coping, support en sociaalwerkmethoden
Het gereedschap dat nodig is om het beroep te kunnen uitoefenen.
Doel: kunnen analyseren van clientsituaties en de daarop aansluitende theorieen en methoden
onderscheiden en hanteren
Multomethodisch stappenplan: het stapsgewijs inkaart brengen van en werken aan de
cleintsituatie zodat de client optimaal geniet van de mogelijkheden diehet leven biedt.
1. Persoonlijke archiefkast (PAK): wat zijn de kenlpunten en krachten van de client – verdeel
dit in een archiefkast bestaande uit -/+ laatjes life-events
o Welke plus –en minfactoren ervaart de client? Wat als eerste aanpakken?
o Regie bij de client/client is expert
o Doel: orde in de persoonlijke archiefkast en rust voor de client – bevordert een
proactieve en zelfregulerende houding bij de client
o Non-directieve basismethode
o Impactfactor: de invloed van positieve en negatieve life-events tijdens iemands
levensloop die als ups en downs ervaren kunnen worden - invloed van life-events
en de manier waarop we reageren en de hoeveelheid steun die we krijgen – de
positiviteit of negativiteit die iemand ervaart
o Copingfactor: hoe gaat de client om met de transisites die de levenservaringen met
zich mee brengen - eigen omgansstijl verbeteren
o Supportfactor: hoe steunend is de omgeving bijhet vervullen van kevensbehoeften
- eigen netwerk en voorzieningen verbeteren
2. Psychosociaal assesment (PSA): werkhypothesen ontwikkelen – hoe kunnen positieve
factoren worden aangewend om negatieve factoren te reduceren – uitwerken eerste stap
o Wat is er aan de hand? – behoeften, psychische conditie, copingsfactor,
supportfactor
o Wat zou er moeten gebeuren?
o Checklist:
1. Reality testing: ziet de client de realiteit onder ogen?
2. Gevoelens: wat ervaart de client als een feeling-yes en feeling-no gevoel?
3. Behoeften: welke onderliggende onvervulde behoeften ervaart de client?
4. Wensen: vertaalt de client de behoeften in wensen?
o Methodische indicatiestelling: het zoeken naar en het herkennen van aanwijzingen
voor het inzetten van de meest passende methodecombinatie
3. Psychosociale interventie (PSI): samenwerken met de client om daadwerkelijk de minnen
te reduceren door de aanwezige plussen – zijn er vorderingen? – keuze van interventies en
methoden
o Nondirectieve basismethode
o Empoweren van de copingfacor
o Empoweren van de supportfactor
o Wat is het concrete doel dat de client zichzelf stelt?
o Welke wensen en verwachtingen heeft de client wat betreft jouw rol als sociaal
werker?
Stap 1: PAK Stap 2: PSA Stap 3: PSI
Cleintverhaal, ordenen, -> plan van aanpak -> uitvoering en meten
Doelen stellen vooruitgang
Terugkoppelen van vooruitgang, eventueel een nieuwe cyclus
,PIE – empowermenttheorie (PIE – ET)
= activeren van de kracht van de omgeving en van de persoon om kwaliteit van leven te behalen
o Kwaliteit van leven wordt beinvloed door de vervulling van 4 levensbehoeften:
1. Bewustwordingsbehoefte: bewustworden van de eigen situatie
2. Veiligheidsbehoeften: fysieke, psychische en sociale veiligheid
3. Affectieve behoeften: emotionele nabijheid, creatieve expressie en behoefte aan
afronding en een waardig afscheid
4. Zelfbepalingssbehoeften: realistische informatieverwerking, extentiele orientatie en
competentie en invloed
Copingvaardigheden Copingstijlen Geindiceerde
Inadequate coping Adequate coping methode
Probleemcoping Reactive kop-in-het- Proactive problem Nondirectieve
zand stijl solving basismethode
Existentielecoping Compensatie van Stilstaan bij zingeving Nondirectieve
existentiele leegte basismethode
Cognitiecoping Onrealistische Realistische Cognitieve methode
gedachten over gedachten over
stressituatie stressituatie
Emotiecoping Oppotten van emoties Ontladen van emoties Ontladingsmethode
Praktisch-materiele Praktische problemen Praktische problemen Praktische methode
coping niet onderkennen of met of zonder hullp
oplossen oplossen
Lichaamscoping Verwaarlozen van het Verzorgen van het Lichaamsmethode
lichaam lichaam
Gedragscoping Reactief, subassertief Sociale vaardigheden Gedragsmethode
of agressief gedrag
Expressiecoping Onvoldoende Voldoende Expressiemethode
expressie in hobby’s expressievormen
Traumacoping Inadequaat omgaan Traumakanalisering Traumaopvang
met een traumatische methode
ervaring
Afscheidscoping Onvoldoende afscheid Loslaten Ritueelmethode
genomen
Psychische conditie KERN factoren
K: controle – client ervaart controle over zijn leven
E: eigenwaarde – client ervaart zichzelf als een waardevol iemand
R: rechtvaardigheid – client ervaart gebeurtenissen in zijn leven als rechtvaardig
N: nu en toekomst – de client ervaart de toekomst als iets aanlokkelijks
Support
= de hoeveelheid steun die ervaren wordt
o Belangrijk voor:
1. Geestelijke gezondheid
2. Lichamelijke gezondheid
o Systemisch support: welke interactie zorgt voor steun en welke voor het ontstaan en in
stand houden van problematiek
, Theorie en methoden – les 3: individuele methoden
Nondirectieve basismethode:
= wordt gebruikt om de client bewust te maken van de onderliggende levensbehoefte om zo uit te
komen op een hulpvraag (vaststellen PAK en PSA)
o Luisterend sturen
o Kenmerken NDB:
1. Clientgerichtheid
2. Congruentie: echtheid – gedachten en gevoelens toelaten
3. Empathie
4. Onvoorwaardelijke positieve aandacht: client accepteren zonder oordelen
5. Samen met de client de situatie in kaart brengen – ordening van het clientverhaal
o DOEL: client stimuleren om zelf onderzoek te doen door bijvoorbeeld aandachtsgebieden te
inventariseren, knelpunten en blokkades te lokaliseren, zichzelf beter te leren kennen,
zichzelf te respecteren, eigen kracht te analysren, regie te nemen over eigen leven of
inzicht te geven in de eigen hulpvraag
o Gebaseerd op:
1. Rogeriaanse counseling: luisterende gesprekstechniek - werkrelatie tussen hulpverlener
en client staat centraal – adequate hulp is alleen mogelijk vanuit een client-centered en
non-directieve benadering (SW’er is niet sturend vanuit zichzelf maar vanuit de client)
2. Narratieve/constructivistische methode: werkrelatie tussen hulpverlener en client staat
centraal door ervan uit te gaan dat het verhaal van de client centraal te stellen
3. Social casework: uitgaan van een gelijkwaardige relatie tussen hulpverlener en client
waardoor het brak met de veroordelende hulp van bijvoorbeeld kerken
o VALKUILEN:
1. Blijven doorgaan zonder progressie
2. Het missen van directive indicaties – er moet meer actieve sturing komen, maar de
SW’er herkent deze indicaties niet
Technieken:
SLOP Stilte, Lichaamstaal, Onder woorden brengen
Praktische hulp
PAK Wat zijn de knelpunten en krachten van de
client
Beveiligingstechniek Gevoel van veiligheid verhogen door
vertrouwenlijkheid, ongedwongenheid en
duidelijkheid
Sandwichtechniek Gesprek verdelen in begin, midden en eind
voor een belevingsgerichte en nabije werkwijze
Inventarisatie techniek Uit een probleemverhaal aandachtsgebieden
inventariseren en benoemen die door de client
als spanningsvol worden ervaren
Lokalisatietechniek Samen met de client per aandachtsgebied
onderdelen opsporen waar zich knelpunten en
blokkades opleveren
Scantechniek Per gelokaliseerd knelpunt scannen wat er in
de weg staat om het gestelde doel te behalen
Rodedraadtechniek Toewerken naar een eindresultaat door te
werken met tussenresultaten van een
inventarisatie van aandachtsgebieden
Scalingtechniek Schaalvragen
Empowermenttechniek Bezig houden met wat de client wil bereiken en
wat hij daarvoor nodig heeft waarbij de client
wordt aangespoord om de regie te nemen over
de richting van het proces
Kosten-batentechniek, motiverende Voor- en nadelen inventarisren en deze een
gespreksvoering score van 0 tot 10 toe kennen om te kunnen
kiezen tussen twee mogelijkheden
