Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Economische problematiek en beleid ........................................................................................ 3
1.1 De crisis van 2008-2009 ............................................................................................................................... 3
1.2 De pandemie van 2020 en recent .................................................................................................................. 3
1.3 De Verenigde Staten .................................................................................................................................... 3
1.4 De Eurozone ................................................................................................................................................ 3
1.5 China .......................................................................................................................................................... 4
1.6 Vooruitblik ................................................................................................................................................... 4
Hoofdstuk 2: Economische Concepten .......................................................................................................... 5
2.1 Geaggregeerde Output (BBP) ........................................................................................................................ 5
2.2 Werkloosheidsgraad .................................................................................................................................... 5
2.3 Inflatiegraad ................................................................................................................................................ 5
2.4 Korte, Middellange en Lange Termijn (KT, MT, LT) ........................................................................................... 6
Hoofdstuk 3: De Korte Termijn - De Vraagzijde ................................................................................................ 7
3.1 De Samenstelling van het BBP ...................................................................................................................... 7
3.2 De Vraag naar Goederen .............................................................................................................................. 7
3.3 De Evenwichtsoutput ................................................................................................................................... 7
3.4 Beleid ......................................................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 4: Het IS-LM Model: Een Overzicht ................................................................................................. 9
4.1 De Goederenmarkt en de IS-curve ................................................................................................................ 9
4.2 De Geldmarkt en de LM-curve .................................................................................................................... 10
4.3 Het IS-LM Model ........................................................................................................................................ 10
4.4 Beleidsmix ................................................................................................................................................ 11
Hoofdstuk 5: De Arbeidsmarkt - MT ...............................................................................................................12
5.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 12
5.2 Veranderingen in de Werkloosheidsgraad ................................................................................................... 12
5.3 Loonzetting ............................................................................................................................................... 12
5.4 Prijszetting ................................................................................................................................................ 13
5.5 De Natuurlijke Werkloosheidsgraad ............................................................................................................ 13
5.6 Besluit ...................................................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 6: Economische Groei op Lange Termijn .......................................................................................15
6.1 Het meten van de levensstandaard ............................................................................................................. 15
6.2 Groei in ontwikkelde landen sinds 1950 ...................................................................................................... 15
6.3 Historische en geografische perspectieven op groei .................................................................................... 15
6.4 Verklaringen van groei: Het Solow-model .................................................................................................... 15
Belang van technologische vooruitgang ............................................................................................................ 16
Hoofdstuk 7: Welfare State ...........................................................................................................................17
1. Definitie van de Welvaartsstaat .................................................................................................................... 17
2. Economische Motivaties .............................................................................................................................. 17
3. Evolutie van de Welvaartsstaat ..................................................................................................................... 17
4. Sociale Zekerheid ........................................................................................................................................ 18
5. Armoede en Ongelijkheid ............................................................................................................................. 18
6. De Europese Dimensie ................................................................................................................................ 19
Belangrijke Formules en Concepten............................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Gastcollege De Arbeidsmarkt .......................................................................................................................20
1. Situering binnen Sociaal-Economisch Beleid ................................................................................................ 20
2. Het Neoklassieke Arbeidsmarktmodel .......................................................................................................... 20
2.1. Arbeidsmarktmechanisme .................................................................................................................... 20
2.2. Werkloosheid in het model .................................................................................................................... 20
3. Arbeidsaanbod in de Praktijk ........................................................................................................................ 21
3.1. Definities .............................................................................................................................................. 21
3.2. Determinanten van arbeidsaanbod ........................................................................................................ 21
3.3. Grafiek: Terugknikkende aanbodcurve ................................................................................................... 21
4. Arbeidsvraag in de Praktijk ........................................................................................................................... 22
4.1. Determinanten van vraag ....................................................................................................................... 22
4.2. Loonkosten en arbeidsvraag .................................................................................................................. 23
5. Werving en Selectie ..................................................................................................................................... 23
5.1. Kwalitatieve determinanten ................................................................................................................... 23
Gastcollege: Arbeid en migratie ....................................................................................................................24
1. Introductie .................................................................................................................................................. 24
2. Begrippen en Types Migratie ......................................................................................................................... 24
3. Modellen en Factoren van Migratie ............................................................................................................... 24
4. Arbeidsmarkteffecten van Migratie ............................................................................................................... 25
1
, 5. Migratie en Discriminatie.............................................................................................................................. 25
6. Migratiebeleid ............................................................................................................................................. 26
7. Conclusies en Beleidsimplicaties ................................................................................................................. 26
Les 10: Well-being ........................................................................................................................................27
Inleiding.......................................................................................................................................................... 27
Methoden om welzijn te meten ........................................................................................................................ 27
Welzijn en Verschillende Dimensies ................................................................................................................. 28
Equivalent Inkomen......................................................................................................................................... 28
Keuze-overload en Nudging ............................................................................................................................. 29
Conclusie ....................................................................................................................................................... 29
Belangrijkste Begrippen voor het Examen ......................................................................................................... 30
2
, Hoofdstuk 1: Economische problematiek en beleid
1.1 De crisis van 2008-2009
• Oorzaak: Instorting van de Amerikaanse huizenmarkt in 2007, leidend tot een
wereldwijde financiële crisis.
o Banken verloren waarde en de aandelenprijzen kelderden.
o Dit veroorzaakte een economische recessie en wereldwijd negatieve groei.
o Internationale handel en financiële verwevenheid versterkten de impact buiten
de VS.
• Beleid en maatregelen:
o Fiscale beleidsmaatregelen: Overheden verhoogden publieke uitgaven om
dalende private bestedingen te compenseren.
§ Voorbeeld: Het Amerikaanse begrotingstekort steeg van 2,7% naar
12,7% van het BBP in 2009.
o Monetair beleid: Rentetarieven werden verlaagd (tot 0%) om de vraag te
stimuleren, maar het effect bleef beperkt.
o Bankensteun: Overheden redde banken om het financiële systeem te
stabiliseren.
1.2 De pandemie van 2020 en recent
• Oorzaak: De COVID-19-pandemie bracht een wereldwijde recessie met
aanbodtekorten door lockdowns.
o Kenmerken: Dit was een exogene schok, geen onevenwichtigheid in de
economie zoals bij de crisis van 2008.
o Productieketens werden verstoord en veel sectoren moesten sluiten.
• Ontwikkelingen:
o Aanvankelijke bezorgdheid over de Chinese economie en wereldwijde handel.
o 2021: Herstel was sneller dan verwacht, maar inflatie piekte in 2022-2023.
o Arbeidsmarkt en energievoorziening bleven krap.
• Vergelijking met 2008:
o 2008: Financiële oorzaak, vooral in de VS, leidend tot vraagtekorten.
o 2020: Gezondheidscrisis met aanbodtekorten.
o 2022: Oorzaak in geopolitieke conflicten (bijvoorbeeld Oekraïne), met verdere
energie- en aanbodtekorten.
1.3 De Verenigde Staten
• De VS heeft een groot aandeel in de wereldeconomie (23% van de output in 2014).
• Problemen:
o Lage rente sinds 2008 leidde tot excessieve risico’s en zwakke stimulering van
de vraag.
o Sinds 2021 stegen de rentes om inflatieverwachtingen te temperen.
1.4 De Eurozone
• Gemeenschappelijke markt: De eurozone werd in 1999 opgericht en kent voordelen
zoals het wegvallen van wisselkoersrisico’s.
• Problemen:
o De Eurozone herstelde trager van de crisis van 2008 dan de VS.
o Diversiteit tussen eurolanden maakt een gemeenschappelijk monetair beleid
lastig.
3
Hoofdstuk 1: Economische problematiek en beleid ........................................................................................ 3
1.1 De crisis van 2008-2009 ............................................................................................................................... 3
1.2 De pandemie van 2020 en recent .................................................................................................................. 3
1.3 De Verenigde Staten .................................................................................................................................... 3
1.4 De Eurozone ................................................................................................................................................ 3
1.5 China .......................................................................................................................................................... 4
1.6 Vooruitblik ................................................................................................................................................... 4
Hoofdstuk 2: Economische Concepten .......................................................................................................... 5
2.1 Geaggregeerde Output (BBP) ........................................................................................................................ 5
2.2 Werkloosheidsgraad .................................................................................................................................... 5
2.3 Inflatiegraad ................................................................................................................................................ 5
2.4 Korte, Middellange en Lange Termijn (KT, MT, LT) ........................................................................................... 6
Hoofdstuk 3: De Korte Termijn - De Vraagzijde ................................................................................................ 7
3.1 De Samenstelling van het BBP ...................................................................................................................... 7
3.2 De Vraag naar Goederen .............................................................................................................................. 7
3.3 De Evenwichtsoutput ................................................................................................................................... 7
3.4 Beleid ......................................................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 4: Het IS-LM Model: Een Overzicht ................................................................................................. 9
4.1 De Goederenmarkt en de IS-curve ................................................................................................................ 9
4.2 De Geldmarkt en de LM-curve .................................................................................................................... 10
4.3 Het IS-LM Model ........................................................................................................................................ 10
4.4 Beleidsmix ................................................................................................................................................ 11
Hoofdstuk 5: De Arbeidsmarkt - MT ...............................................................................................................12
5.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 12
5.2 Veranderingen in de Werkloosheidsgraad ................................................................................................... 12
5.3 Loonzetting ............................................................................................................................................... 12
5.4 Prijszetting ................................................................................................................................................ 13
5.5 De Natuurlijke Werkloosheidsgraad ............................................................................................................ 13
5.6 Besluit ...................................................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 6: Economische Groei op Lange Termijn .......................................................................................15
6.1 Het meten van de levensstandaard ............................................................................................................. 15
6.2 Groei in ontwikkelde landen sinds 1950 ...................................................................................................... 15
6.3 Historische en geografische perspectieven op groei .................................................................................... 15
6.4 Verklaringen van groei: Het Solow-model .................................................................................................... 15
Belang van technologische vooruitgang ............................................................................................................ 16
Hoofdstuk 7: Welfare State ...........................................................................................................................17
1. Definitie van de Welvaartsstaat .................................................................................................................... 17
2. Economische Motivaties .............................................................................................................................. 17
3. Evolutie van de Welvaartsstaat ..................................................................................................................... 17
4. Sociale Zekerheid ........................................................................................................................................ 18
5. Armoede en Ongelijkheid ............................................................................................................................. 18
6. De Europese Dimensie ................................................................................................................................ 19
Belangrijke Formules en Concepten............................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Gastcollege De Arbeidsmarkt .......................................................................................................................20
1. Situering binnen Sociaal-Economisch Beleid ................................................................................................ 20
2. Het Neoklassieke Arbeidsmarktmodel .......................................................................................................... 20
2.1. Arbeidsmarktmechanisme .................................................................................................................... 20
2.2. Werkloosheid in het model .................................................................................................................... 20
3. Arbeidsaanbod in de Praktijk ........................................................................................................................ 21
3.1. Definities .............................................................................................................................................. 21
3.2. Determinanten van arbeidsaanbod ........................................................................................................ 21
3.3. Grafiek: Terugknikkende aanbodcurve ................................................................................................... 21
4. Arbeidsvraag in de Praktijk ........................................................................................................................... 22
4.1. Determinanten van vraag ....................................................................................................................... 22
4.2. Loonkosten en arbeidsvraag .................................................................................................................. 23
5. Werving en Selectie ..................................................................................................................................... 23
5.1. Kwalitatieve determinanten ................................................................................................................... 23
Gastcollege: Arbeid en migratie ....................................................................................................................24
1. Introductie .................................................................................................................................................. 24
2. Begrippen en Types Migratie ......................................................................................................................... 24
3. Modellen en Factoren van Migratie ............................................................................................................... 24
4. Arbeidsmarkteffecten van Migratie ............................................................................................................... 25
1
, 5. Migratie en Discriminatie.............................................................................................................................. 25
6. Migratiebeleid ............................................................................................................................................. 26
7. Conclusies en Beleidsimplicaties ................................................................................................................. 26
Les 10: Well-being ........................................................................................................................................27
Inleiding.......................................................................................................................................................... 27
Methoden om welzijn te meten ........................................................................................................................ 27
Welzijn en Verschillende Dimensies ................................................................................................................. 28
Equivalent Inkomen......................................................................................................................................... 28
Keuze-overload en Nudging ............................................................................................................................. 29
Conclusie ....................................................................................................................................................... 29
Belangrijkste Begrippen voor het Examen ......................................................................................................... 30
2
, Hoofdstuk 1: Economische problematiek en beleid
1.1 De crisis van 2008-2009
• Oorzaak: Instorting van de Amerikaanse huizenmarkt in 2007, leidend tot een
wereldwijde financiële crisis.
o Banken verloren waarde en de aandelenprijzen kelderden.
o Dit veroorzaakte een economische recessie en wereldwijd negatieve groei.
o Internationale handel en financiële verwevenheid versterkten de impact buiten
de VS.
• Beleid en maatregelen:
o Fiscale beleidsmaatregelen: Overheden verhoogden publieke uitgaven om
dalende private bestedingen te compenseren.
§ Voorbeeld: Het Amerikaanse begrotingstekort steeg van 2,7% naar
12,7% van het BBP in 2009.
o Monetair beleid: Rentetarieven werden verlaagd (tot 0%) om de vraag te
stimuleren, maar het effect bleef beperkt.
o Bankensteun: Overheden redde banken om het financiële systeem te
stabiliseren.
1.2 De pandemie van 2020 en recent
• Oorzaak: De COVID-19-pandemie bracht een wereldwijde recessie met
aanbodtekorten door lockdowns.
o Kenmerken: Dit was een exogene schok, geen onevenwichtigheid in de
economie zoals bij de crisis van 2008.
o Productieketens werden verstoord en veel sectoren moesten sluiten.
• Ontwikkelingen:
o Aanvankelijke bezorgdheid over de Chinese economie en wereldwijde handel.
o 2021: Herstel was sneller dan verwacht, maar inflatie piekte in 2022-2023.
o Arbeidsmarkt en energievoorziening bleven krap.
• Vergelijking met 2008:
o 2008: Financiële oorzaak, vooral in de VS, leidend tot vraagtekorten.
o 2020: Gezondheidscrisis met aanbodtekorten.
o 2022: Oorzaak in geopolitieke conflicten (bijvoorbeeld Oekraïne), met verdere
energie- en aanbodtekorten.
1.3 De Verenigde Staten
• De VS heeft een groot aandeel in de wereldeconomie (23% van de output in 2014).
• Problemen:
o Lage rente sinds 2008 leidde tot excessieve risico’s en zwakke stimulering van
de vraag.
o Sinds 2021 stegen de rentes om inflatieverwachtingen te temperen.
1.4 De Eurozone
• Gemeenschappelijke markt: De eurozone werd in 1999 opgericht en kent voordelen
zoals het wegvallen van wisselkoersrisico’s.
• Problemen:
o De Eurozone herstelde trager van de crisis van 2008 dan de VS.
o Diversiteit tussen eurolanden maakt een gemeenschappelijk monetair beleid
lastig.
3
