situering
welzijnsrecht = een tak vh recht die zich bezighoudt met de rechten & plichten van
individuen en de overheid met betrekking tot het welzijn en de sociale voorzieningen van
burgers + het richt zich op het waarborgen van het welzijn & de kwaliteit van leven van
individuen, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen in de SL
/ de basics: de sociale zekerheid (sz) & de sociale bijstand (sb)
sociale zekerheid (spaarvarken) sociale bijstand (vangnet)
je legt er geld in zolang je werkt (via je krijgt steun omdat je het nodig hebt, ook
belastingen/premies) → als je later geen al heb je zelf niets ingelegd
inkomen hebt (bijv. door ziekte,..) mag je
eruit halen
→ je krijgt dus steun omdat je zelf eerst
hebt meegedaan
sociale zekerheid = solidariteit
betekent dat iedereen samen betaalt, zodat wie pech heeft geholpen wordt
(bv; werkende → werklozen = jij hebt een job & betaald premie’, zodat iemand zonder job
een uitkering krijgt)
/ principes van sociale zekerheid
verzekeringsprincipe
- betalen van sociale bijdragen op loon of bedrijfsinkomen.
- na voldoende gewerkt te hebben, recht op uitkeringen (bv. ziekte-uitkering,
pensioen). uitzonderingen: bv. wachttijd voor schoolverlaters
solidariteitsprincipe
horizontaal
- iedereen betaalt hetzelfde percentage, ongeacht kans op risico
- hoe meer je verdient, hoe meer je in absolute termen betaalt
verticaal
- wie meer verdient, betaalt ook meer bijdragen (in verhouding tot zijn inkomen)
- daardoor kan het systeem herverdelen naar wie minder verdient of meer nodig
heeft
federaal
- overheid vult tekorten in de sociale zekerheid aan
- gebeurt via belastingontvangsten (btw, personenbelasting, …)
- zo blijft het systeem betaalbaar en toegankelijk voor iedereen
universalisme
= iedereen heeft gelijke toegang tot een recht
selectiviteit
= toegang tot een recht is beperkt tot een bepaalde doelgroep
deel kay - pagina 1
,/ sociale bescherming in belgië
vervangingsinkomen
bij verlies van arbeidsinkomen (bv; door werkloosheid, arbeidsongeschiktheid,..) → ontvang
je een vervangingsinkomen
aanvulling
bij bepaalde ‘sociale lasten’ (bv; opvoeden van kinderen, ziektekosten, ..) → ontvang je een
aanvulling op het inkomen
bijstandsuitkeringen
als je onvrijwillig niet over een beroepsinkomsten beschikt → ontvang je
bijstandsuitkeringen
/ extra ‘spelers’ id sociale bescherming
extralegale aanvullende sociale verzekering
= een extra verzekering boven op de wettelijke sociale zekerheid, vaak aangeboden door de
werkgever (bv; groepsverzekering, hospitalisatieverzekering, ..)
individuele verzekering
= een verzekering die je zelf afsluit bij een verzekeraar, los van je werkgever of de sociale
zekerheid (bv; pensioensparen, levensverzekering, ..)
/ versnippering van (welzijn)overheidsbevoegdheden
= de taken en verantwoordelijkheden rond welzijn en sociale zaken verdeeld zijn over
verschillende bestuursniveaus:
federale overheid vlaamse overheid
is bevoegd voor is bevoegd voor
- pensioenen - gezinsbijslag
- werkloosheidsuitkeringen - ouderenzorg
- … - …
provinciale overheid lokale overheid
is bevoegd voor (gemeente / OCMW) is bevoegd voor
- subsidies voor welzijnsorganisaties - uitbetaling leefloon
in de provincie - schuldbemiddeling
- … - …
/ welzijnsbeleid op verschillende bestuursniveaus
→ welzijn is officieel een bevoegdheid van de gemeenschappen, maar ook de federale
overheid, lokale besturen en andere sectoren (bv. onderwijs, werk, huisvesting) voeren
beleid dat welzijn beïnvloedt
welzijn = transversaal thema
(= een thema dat doorheen verschillende beleidsdomeinen loopt)
→ omdat het zich niet beperkt tot één domein, zoals zorg of armoede, ook andere
beleidssectoren dragen eraan bij: bv. onderwijs, werk, huisvesting, gezondheid, cultuur…
deel kay - pagina 2
,/ kruispuntbank van de sociale zekerheid (ksz)
de KSZ richt zich op gegevensbeheer- en coördinatie om de toegang tot sociale
zekerheidsvoorzieningen te vergemakkelijken
→ zo moet een burger zijn gegevens niet telkens opnieuw doorgeven
de eID (elektronische identiteitskaart) is daarbij het instrument om burgers digitaal te
identificeren en hun gegevens vlot te koppelen aan de sociale zekerheid
de eID vervangt de SIS-kaart & verzamelt alle sociale zekerheidsinformatie op 1 kaart, met
zichtbare (naam, rijksregisternummer) en onzichtbare gegevens (digitale certificaten) → zo
krijgen burgers en overheid sneller en veiliger toegang tot persoonsgegevens
ocmw-wetgeving
/ kenmerken van de sociale bijstand
residuair
= je kan enkel beroep op doen als je geen aanspraak kunt doen op andere uitkeringen van
sociale zekerheid
niet-contributief
= de uitkeringen komen niet voort uit eerdere persoonlijke stortingen → de kosten worden
gedragen door de samenleving als geheel, zodat iedereen toegang heeft ongeacht wat ze
zelf hebben bijgedragen
bestaansmiddelenonderzoek
= overheid onderzoekt inkomsten & middelen om te bepalen of iemand behoeftig is en dus
ondersteuning mag krijgen
niet loongerelateerd
= niet gebaseerd is op je vroegere loon → je krijgt een vast bedrag, maar huidige inkomsten
worden verrekend om te bepalen wat je nodig hebt
→ verrekening betekent hier dat het bedrag van de uitkering wordt aangepast aan je
inkomsten, maar het is niet hetzelfde als dat je uitkering direct afhangt van je loonhistoriek
beperkt tot belgisch grondgebied
= als jij een uitkering krijgt (bv; leefloon) en je verhuist naar buitenland, dan krijg jij geen
leefloon meer → uitzondering : pensioenuitkering = omdat je daar zelf voor hebt
bijgedragen
/ rol van het ocmw
ocmw = openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn
= een lokale & publieke organisatie
- lokaal = in elke gemeente / stad
- publiek = ingericht door de overheid & bestuurd door politici
doel = elke inwoner van de gemeente maatschappelijke dienstverlening bieden, zodat elke
inwoner een leven kan leiden dat beantwoordt aan de menselijke waardigheid
ocmw = vaak het laatste sociale vangnet = laatste redmiddel
deel kay - pagina 3
, / belangrijke wetgeving
- organieke wet 8 juli 1976 betreffende het ocmw
- wet 26 mei 2002 betreffende het recht op maatschappelijke integratie
- decreet 22 december 2017 over het lokaal bestuur
/ historische evolutie
18e eeuw
= oprichting van de burgerlijke godshuizen + de burelen van weldadigheid in elke gemeente
1925
= organisaties worden vervangen door de commissies van openbare onderstand (coo)
1974
= wet op het bestaansminimum
- voorziet voor het eerst een gewaarborgd minimuminkomen voor iedereen
→ zodat iedereen een menswaardig leven kan leven
18/6/1976
= organieke wet betreffende het ocmw (ocmw-wet)
- de commissies van openbare onderstand worden vervangen door ocmw’s
- regelt de organisatie + werking van het ocmw: taken, personeel, beheer, …
- afdwingbaar recht op maatschappelijke dienstverlening (art. 1)
- ruim en open kader voor dienstverlening
- professionalisering van dienstverlening door verplichte aanwerving mw’ers
kortom = wet die de werking + organisatie van het ocmw regelt
26/5/2002
= wet betreffende recht op maatschappelijke integratie (leefloonwet)
- het bestaansminimum wordt vervangen door het leefloon
- afstapping van het uitkeringsmodel & meer focus op activering
- ocmw krijgt opdracht om recht op maatschappelijke integratie van kwetsbare
mensen te verzekeren
/ decreet lokaal bestuur (2017)
lokaal bestuur = lokale overheid, met als doel duurzaam bijdragen aan het welzijn van
burgers
- belangrijke spelers: gemeente & ocmw
- gemeente & ocmw voeren sociaal beleid op lokaal niveau en passen beleid van
hogere overheden toe
- ze hebben grondwettelijke autonomie om alles van gemeentelijk belang te regelen
sinds 2019: maximale integratie van gemeente en ocmw in vlaanderen
→ betekent dat de gemeente en het ocmw volledig samenwerken en één bestuur vormen:
- dezelfde bestuurlijke structuur (college van burgemeester en schepenen = bestuur
van het ocmw)
- dezelfde beleidsplanning en administratie
- beslissingen en middelen worden op elkaar afgestemd
- doel: efficiënter, eenvoudiger en coherenter sociaal beleid op lokaal niveau
deel kay - pagina 4
welzijnsrecht = een tak vh recht die zich bezighoudt met de rechten & plichten van
individuen en de overheid met betrekking tot het welzijn en de sociale voorzieningen van
burgers + het richt zich op het waarborgen van het welzijn & de kwaliteit van leven van
individuen, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen in de SL
/ de basics: de sociale zekerheid (sz) & de sociale bijstand (sb)
sociale zekerheid (spaarvarken) sociale bijstand (vangnet)
je legt er geld in zolang je werkt (via je krijgt steun omdat je het nodig hebt, ook
belastingen/premies) → als je later geen al heb je zelf niets ingelegd
inkomen hebt (bijv. door ziekte,..) mag je
eruit halen
→ je krijgt dus steun omdat je zelf eerst
hebt meegedaan
sociale zekerheid = solidariteit
betekent dat iedereen samen betaalt, zodat wie pech heeft geholpen wordt
(bv; werkende → werklozen = jij hebt een job & betaald premie’, zodat iemand zonder job
een uitkering krijgt)
/ principes van sociale zekerheid
verzekeringsprincipe
- betalen van sociale bijdragen op loon of bedrijfsinkomen.
- na voldoende gewerkt te hebben, recht op uitkeringen (bv. ziekte-uitkering,
pensioen). uitzonderingen: bv. wachttijd voor schoolverlaters
solidariteitsprincipe
horizontaal
- iedereen betaalt hetzelfde percentage, ongeacht kans op risico
- hoe meer je verdient, hoe meer je in absolute termen betaalt
verticaal
- wie meer verdient, betaalt ook meer bijdragen (in verhouding tot zijn inkomen)
- daardoor kan het systeem herverdelen naar wie minder verdient of meer nodig
heeft
federaal
- overheid vult tekorten in de sociale zekerheid aan
- gebeurt via belastingontvangsten (btw, personenbelasting, …)
- zo blijft het systeem betaalbaar en toegankelijk voor iedereen
universalisme
= iedereen heeft gelijke toegang tot een recht
selectiviteit
= toegang tot een recht is beperkt tot een bepaalde doelgroep
deel kay - pagina 1
,/ sociale bescherming in belgië
vervangingsinkomen
bij verlies van arbeidsinkomen (bv; door werkloosheid, arbeidsongeschiktheid,..) → ontvang
je een vervangingsinkomen
aanvulling
bij bepaalde ‘sociale lasten’ (bv; opvoeden van kinderen, ziektekosten, ..) → ontvang je een
aanvulling op het inkomen
bijstandsuitkeringen
als je onvrijwillig niet over een beroepsinkomsten beschikt → ontvang je
bijstandsuitkeringen
/ extra ‘spelers’ id sociale bescherming
extralegale aanvullende sociale verzekering
= een extra verzekering boven op de wettelijke sociale zekerheid, vaak aangeboden door de
werkgever (bv; groepsverzekering, hospitalisatieverzekering, ..)
individuele verzekering
= een verzekering die je zelf afsluit bij een verzekeraar, los van je werkgever of de sociale
zekerheid (bv; pensioensparen, levensverzekering, ..)
/ versnippering van (welzijn)overheidsbevoegdheden
= de taken en verantwoordelijkheden rond welzijn en sociale zaken verdeeld zijn over
verschillende bestuursniveaus:
federale overheid vlaamse overheid
is bevoegd voor is bevoegd voor
- pensioenen - gezinsbijslag
- werkloosheidsuitkeringen - ouderenzorg
- … - …
provinciale overheid lokale overheid
is bevoegd voor (gemeente / OCMW) is bevoegd voor
- subsidies voor welzijnsorganisaties - uitbetaling leefloon
in de provincie - schuldbemiddeling
- … - …
/ welzijnsbeleid op verschillende bestuursniveaus
→ welzijn is officieel een bevoegdheid van de gemeenschappen, maar ook de federale
overheid, lokale besturen en andere sectoren (bv. onderwijs, werk, huisvesting) voeren
beleid dat welzijn beïnvloedt
welzijn = transversaal thema
(= een thema dat doorheen verschillende beleidsdomeinen loopt)
→ omdat het zich niet beperkt tot één domein, zoals zorg of armoede, ook andere
beleidssectoren dragen eraan bij: bv. onderwijs, werk, huisvesting, gezondheid, cultuur…
deel kay - pagina 2
,/ kruispuntbank van de sociale zekerheid (ksz)
de KSZ richt zich op gegevensbeheer- en coördinatie om de toegang tot sociale
zekerheidsvoorzieningen te vergemakkelijken
→ zo moet een burger zijn gegevens niet telkens opnieuw doorgeven
de eID (elektronische identiteitskaart) is daarbij het instrument om burgers digitaal te
identificeren en hun gegevens vlot te koppelen aan de sociale zekerheid
de eID vervangt de SIS-kaart & verzamelt alle sociale zekerheidsinformatie op 1 kaart, met
zichtbare (naam, rijksregisternummer) en onzichtbare gegevens (digitale certificaten) → zo
krijgen burgers en overheid sneller en veiliger toegang tot persoonsgegevens
ocmw-wetgeving
/ kenmerken van de sociale bijstand
residuair
= je kan enkel beroep op doen als je geen aanspraak kunt doen op andere uitkeringen van
sociale zekerheid
niet-contributief
= de uitkeringen komen niet voort uit eerdere persoonlijke stortingen → de kosten worden
gedragen door de samenleving als geheel, zodat iedereen toegang heeft ongeacht wat ze
zelf hebben bijgedragen
bestaansmiddelenonderzoek
= overheid onderzoekt inkomsten & middelen om te bepalen of iemand behoeftig is en dus
ondersteuning mag krijgen
niet loongerelateerd
= niet gebaseerd is op je vroegere loon → je krijgt een vast bedrag, maar huidige inkomsten
worden verrekend om te bepalen wat je nodig hebt
→ verrekening betekent hier dat het bedrag van de uitkering wordt aangepast aan je
inkomsten, maar het is niet hetzelfde als dat je uitkering direct afhangt van je loonhistoriek
beperkt tot belgisch grondgebied
= als jij een uitkering krijgt (bv; leefloon) en je verhuist naar buitenland, dan krijg jij geen
leefloon meer → uitzondering : pensioenuitkering = omdat je daar zelf voor hebt
bijgedragen
/ rol van het ocmw
ocmw = openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn
= een lokale & publieke organisatie
- lokaal = in elke gemeente / stad
- publiek = ingericht door de overheid & bestuurd door politici
doel = elke inwoner van de gemeente maatschappelijke dienstverlening bieden, zodat elke
inwoner een leven kan leiden dat beantwoordt aan de menselijke waardigheid
ocmw = vaak het laatste sociale vangnet = laatste redmiddel
deel kay - pagina 3
, / belangrijke wetgeving
- organieke wet 8 juli 1976 betreffende het ocmw
- wet 26 mei 2002 betreffende het recht op maatschappelijke integratie
- decreet 22 december 2017 over het lokaal bestuur
/ historische evolutie
18e eeuw
= oprichting van de burgerlijke godshuizen + de burelen van weldadigheid in elke gemeente
1925
= organisaties worden vervangen door de commissies van openbare onderstand (coo)
1974
= wet op het bestaansminimum
- voorziet voor het eerst een gewaarborgd minimuminkomen voor iedereen
→ zodat iedereen een menswaardig leven kan leven
18/6/1976
= organieke wet betreffende het ocmw (ocmw-wet)
- de commissies van openbare onderstand worden vervangen door ocmw’s
- regelt de organisatie + werking van het ocmw: taken, personeel, beheer, …
- afdwingbaar recht op maatschappelijke dienstverlening (art. 1)
- ruim en open kader voor dienstverlening
- professionalisering van dienstverlening door verplichte aanwerving mw’ers
kortom = wet die de werking + organisatie van het ocmw regelt
26/5/2002
= wet betreffende recht op maatschappelijke integratie (leefloonwet)
- het bestaansminimum wordt vervangen door het leefloon
- afstapping van het uitkeringsmodel & meer focus op activering
- ocmw krijgt opdracht om recht op maatschappelijke integratie van kwetsbare
mensen te verzekeren
/ decreet lokaal bestuur (2017)
lokaal bestuur = lokale overheid, met als doel duurzaam bijdragen aan het welzijn van
burgers
- belangrijke spelers: gemeente & ocmw
- gemeente & ocmw voeren sociaal beleid op lokaal niveau en passen beleid van
hogere overheden toe
- ze hebben grondwettelijke autonomie om alles van gemeentelijk belang te regelen
sinds 2019: maximale integratie van gemeente en ocmw in vlaanderen
→ betekent dat de gemeente en het ocmw volledig samenwerken en één bestuur vormen:
- dezelfde bestuurlijke structuur (college van burgemeester en schepenen = bestuur
van het ocmw)
- dezelfde beleidsplanning en administratie
- beslissingen en middelen worden op elkaar afgestemd
- doel: efficiënter, eenvoudiger en coherenter sociaal beleid op lokaal niveau
deel kay - pagina 4
