Personenbelasting
DEEL I
BASISBEGINSELEN FISCAAL RECHT:
Begrip en kenmerken van de belasting:
Bijdrage:
§ Vroeger: afgeven van een deel van je oogst als bijdrage
§ Nu: financiele bijdrage: is een bedrag dat iemand betaalt om ergens aan mee te helpen of
om iets te steunen
Belasting: bijdrage die volgens bepaalde rechtsregels door een overheid wordt opgelegd met als doel
het verzamelen van financiële middelen die nodig zijn om bepaalde uitgaven te doen in het algemeen
belang en voor zover die bijdrage bij wet (decreet, besluit,… ) als belasting wordt erkend
Maar dat mag niet zomaar:
• Er moeten duidelijke regels voor zijn.
• Een wet moet zeggen dat de belasting bestaat. Dit heet het legaliteitsbeginsel: "geen
belasting zonder wet." (= opgelegd door de grondwet)
Wie mag belastingen heffen?
Niet alleen de Belgische staat, ook lokale overheden, zoals steden en gemeenten, en
zelfs internationale organisaties zoals de NAVO als daar regels voor zijn.
Hoofdkenmerken belasting:
1) Het financieel doel: het dekken en financieren van overheidsuitgaven
o Verzamelen van financiële middelen met het oog op uitgaven van algemeen
belang/ nut
“Algemeen nut”: wnr je belastingen betaald, kan je niet vragen voor een individueel aanwijsbare
tegenprestatie
o Betreft diensten van openbaar nut (inrichten van onderwijs, voorzien van
gezondheidszorg…)
o Beoogt geen ‘individueel’ toewijsbare tegenprestatie
2) Het dwingend karakter: een belasting is afdwingbaar via administratieve (bvb boete) ofwel
strafrechtelijke sancties (bvb vervolging door de rechtbank)
o Europees Hof voor de Rechten van de Mens hanteert principe “non bis in
idem” (= je kan niet 2x gestraft worden voor hetzelfde feit)
Bvb: als je een boete hebt gekregen voor fraude, dan mag je daarvoor niet nog eens strafrechtelijk
vervolgd worden
o Wet 20 september 2012 bevestigt het ‘una via’-principe (= één weg, de overheid
moet kiezen)
1
,Bvb: ofwel geven ze een administratieve boete ofwel starten ze met eens strafrechtelijke procedure
Overheidsinkomsten die geen belastingen zijn:
a) Een retributie: een betaling aan de overheid voor een individuele dienst of prestatie die je
ontvangt.
è Het is geen belasting, want je betaalt alleen als je effectief gebruik maakt van de dienst
Bvb: een retributie betalen voor het ophalen van grofvuil of voor het aanvragen van een paspoort/
bouwvergunning
Verschil tussen een belasting & retributie (=verhaalbelasting)!
è De belasting dient voor de financiering van algemeen belang en de verhaalbelasting dient
voor de financiering van het individueel belang
Vb: parkeerretributie: bijdrage aan een overheid volgens bepaalde regels -> u mag auto daar plaatsen
(= de individuele tegenprestatie is het stationeren van je auto)
ó Vb: urbanisatiebelasting: retributie met oog op aanleggen nieuwe voetpaden, rioleringen aan de
buurtbewoners in deelgemeente -> mensen dragen bij die baat hebben bij die nieuwe voetpaden/
rioleringen
! Soms vindt men dit onrechtvaardig
= Toetsing van deze administratieve maatregel mogelijk door RvS
• Retributies voor regulariseren van nieuwe dossiers
b) Parafiscale of sociale bijdragen (=sociale zekerheid): het zijn betalingen aan de overheid
maar ze zijn geen echte belangen
Het grote verschil met belastingen:
è Ze zijn gebaseerd op het verzekeringsprincipe: iedereen die werkt, moet verplicht een deel
van zijn inkomen bijdragen aan de sociale zekerheid
è Die bijdragen komen in een soort gezamenlijke pot of fonds
è Dat geldt wordt gebruikt als vangnet bij ziekte, zwangerschap, werkloosheid,
pensioensuitkering
! maar het systeem staat onder druk...
= er zijn te weinig mensen aan het werken in verhouding tot het aantal mensen dat een uitkering
krijgt
Gevolg: het wordt moeilijker om de sociale zekerheid te blijven betalen, daarom wordt er gezegd dat
we meer en langer zullen moeten werken om het systeem in stand te houden
Bvb kan je zien aan de schijven op de pwp: eerste schijf is de ontvangsten en schijf 2 zijn de uitgaven
Functies van de belasting (examenvraag)
1. Financiële functie
§ = de hoofdfunctie vd belastingen (ong 97% vd OHinkomsten)
§ De overheid vraagt geldelijke bijdragen van burgers en bedrijven. Dat
gebeurd via systemen zoals voorschotten, en soms krijg je een deel
terugbetaald of wordt het verrekend
§ De overheid heeft geld nodig om dingen te betalen zoals onderwijs,
gezondheidszorg, wegen, politie,...
2
,Probleem:
è Er is een structureel tekort: de uitgaven van de overheid zijn al jaren hoger dan de inkomsten
(dia 9)
è België heeft een begrotingstekort van 4,7%, terwijl het in europa max. 3% mag zijn
2. Economische functie
= de overheid gebruikt ook belastingen om de economie te sturen, zo kunnen ze invloed uitoefenen
op prijzen, sparen en consumptie
§ Invloed op prijsvorming (= sommige producten worden bewust duurder
gemaakt door belastingen, zodat mensen er minder van kopen)
Vb: brandstof & sigaretten
§ Invloed op het spaarwezen (= de overheid stimuleert sparen door
bepaalde inkomsten vrij te stellen van belasting)
Vb: vrijstelling van interesten op spaarboekjes tot een bepaald bedrag, belastingsvoordelen voor
pensioensparen
§ Invloed op het consumtiegedrag (= ze beïnvloeden wat we kopen door...)
vb invoerrechten op buitenlandse producten om binnenlandse producten te beschermen,
verschillende btw tarieven -> laag voor basisproducten & hoog voor luxeproducten
! De andere niet te kennen (te maken met ondernemingsfiscaliteit)
3. Sociale functie
= de lasten woren eerlijk verdeeld
“ de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten”
è De mensen met een hoger inkomen betalen meer belastingen dan mensen met een lager
inkomen
§ Inkomensherverdeling: de overheid herverdeelt inkomens via het
progressieve tarief (= “hoe meer je verdient, hoe hoger je
belastingspercentage zal zijn)
§ Specifieke verminderingen (= sommige mensen krijgen
belastingsvoordelen of kortingen)
Vb: personen met een handicap, mensen met personen ten laste (bvb kinderen)
§ Non- discriminatiebeginsel: de overheid mag geen onrechtvaardige
verschillen maken tussen mensen
MAAR verschillen zijn toegestaan als ze objectief en wettelijk verantwoord zijn
Vb: iemand met een handicap mag wél een extra belastingvermindering krijgen – dat is géén
discriminatie, maar sociale correctie.
Gelaagd systeem van de personenbelasting:
De personenbelasting werkt met schijven:
Hoe meer je verdient, hoe hoger het belastingpercentage op het extra deel van je inkomen.
Bijvoorbeeld:
• Eerste deel belast aan 25%
• Middenschijven aan 40%
• Hoogste schijf aan 50%
3
, ! Je betaalt niet op je hele inkomen 50%, enkel op het deel dat in die hoogste schijf valt (=
een progressief systeem)
Grondwettelijke beginselen van de belastingheffing:
de grondwet bevat ter bescherming vd burgers 3 basisbeginselen:
1) Legaliteitsbeginsel of wettigheidsbeginsel: geen belasting zonder wet (art. 170 Gw.)
2) Anualiteits- of éénjarigheidsbeginsel: de belastingwetgeving is maar een jaar geldig (art. 171
Gw.)
o Wie is onderworpen aan die wetgeving? Wat is het toepassingsgebied?
3) Gelijkheidsbeginsel = niet evident, evolutief (art. 172 Gw.)
!! Examen: enkel vlaams systeem kennen (niet bxl of wallonie)
Federale overheid = hoofd vd wetgeving
Belastingsberekening (geen duidelijke wet: niet belastbaar)
“In dubio contrafisco”: (= bij twijfel tegen de fiscus), bij twijfel beslist de rechter in het voordeel van
de belastingplichtige
ð Reden: bescherming van burgers/ ondernemingen tegen mogelijke willekeur of misbruik
door de overheid.
1) Legaliteitsbeginsel (art. 170 Gw.)
Principe: belastingen mogen alleen worden geheven als een wet/decreet dit expliciet toestaat.
Wat moet expliciet bepaald zijn?
1. Wie moet betalen (belastingsubject)
2. Waarop belasting wordt geheven (belastbare basis)
3. Hoeveel belasting verschuldigd is (belastingberekening)
4. Welke procedures gelden bij belastingheffing (bv. aangifte, controle).
ð Alles wat niet duidelijk belastbaar is, is automatisch vrijgesteld van belasting (= vermoeden
van niet-belastbaarheid).
Verschil met gewone wetten:
• Gewone wetten gelden onbeperkt totdat ze actief worden gewijzigd.
• Belastingwetten vereisen uitdrukkelijke en expliciete regels. Bij twijfel is iets dus
belastingvrij.
Rol van belastingadministratie en minister van financiën:
• Administratie moet zich strikt aan de wet houden (geen belasting kwijtschelden of
verminderen).
• Minister mag wel fiscale boetes en interesten verminderen of kwijtschelden, maar niet de
belasting zelf.
Extra vereiste (volgens Europees Hof Rechten Mens):
4
DEEL I
BASISBEGINSELEN FISCAAL RECHT:
Begrip en kenmerken van de belasting:
Bijdrage:
§ Vroeger: afgeven van een deel van je oogst als bijdrage
§ Nu: financiele bijdrage: is een bedrag dat iemand betaalt om ergens aan mee te helpen of
om iets te steunen
Belasting: bijdrage die volgens bepaalde rechtsregels door een overheid wordt opgelegd met als doel
het verzamelen van financiële middelen die nodig zijn om bepaalde uitgaven te doen in het algemeen
belang en voor zover die bijdrage bij wet (decreet, besluit,… ) als belasting wordt erkend
Maar dat mag niet zomaar:
• Er moeten duidelijke regels voor zijn.
• Een wet moet zeggen dat de belasting bestaat. Dit heet het legaliteitsbeginsel: "geen
belasting zonder wet." (= opgelegd door de grondwet)
Wie mag belastingen heffen?
Niet alleen de Belgische staat, ook lokale overheden, zoals steden en gemeenten, en
zelfs internationale organisaties zoals de NAVO als daar regels voor zijn.
Hoofdkenmerken belasting:
1) Het financieel doel: het dekken en financieren van overheidsuitgaven
o Verzamelen van financiële middelen met het oog op uitgaven van algemeen
belang/ nut
“Algemeen nut”: wnr je belastingen betaald, kan je niet vragen voor een individueel aanwijsbare
tegenprestatie
o Betreft diensten van openbaar nut (inrichten van onderwijs, voorzien van
gezondheidszorg…)
o Beoogt geen ‘individueel’ toewijsbare tegenprestatie
2) Het dwingend karakter: een belasting is afdwingbaar via administratieve (bvb boete) ofwel
strafrechtelijke sancties (bvb vervolging door de rechtbank)
o Europees Hof voor de Rechten van de Mens hanteert principe “non bis in
idem” (= je kan niet 2x gestraft worden voor hetzelfde feit)
Bvb: als je een boete hebt gekregen voor fraude, dan mag je daarvoor niet nog eens strafrechtelijk
vervolgd worden
o Wet 20 september 2012 bevestigt het ‘una via’-principe (= één weg, de overheid
moet kiezen)
1
,Bvb: ofwel geven ze een administratieve boete ofwel starten ze met eens strafrechtelijke procedure
Overheidsinkomsten die geen belastingen zijn:
a) Een retributie: een betaling aan de overheid voor een individuele dienst of prestatie die je
ontvangt.
è Het is geen belasting, want je betaalt alleen als je effectief gebruik maakt van de dienst
Bvb: een retributie betalen voor het ophalen van grofvuil of voor het aanvragen van een paspoort/
bouwvergunning
Verschil tussen een belasting & retributie (=verhaalbelasting)!
è De belasting dient voor de financiering van algemeen belang en de verhaalbelasting dient
voor de financiering van het individueel belang
Vb: parkeerretributie: bijdrage aan een overheid volgens bepaalde regels -> u mag auto daar plaatsen
(= de individuele tegenprestatie is het stationeren van je auto)
ó Vb: urbanisatiebelasting: retributie met oog op aanleggen nieuwe voetpaden, rioleringen aan de
buurtbewoners in deelgemeente -> mensen dragen bij die baat hebben bij die nieuwe voetpaden/
rioleringen
! Soms vindt men dit onrechtvaardig
= Toetsing van deze administratieve maatregel mogelijk door RvS
• Retributies voor regulariseren van nieuwe dossiers
b) Parafiscale of sociale bijdragen (=sociale zekerheid): het zijn betalingen aan de overheid
maar ze zijn geen echte belangen
Het grote verschil met belastingen:
è Ze zijn gebaseerd op het verzekeringsprincipe: iedereen die werkt, moet verplicht een deel
van zijn inkomen bijdragen aan de sociale zekerheid
è Die bijdragen komen in een soort gezamenlijke pot of fonds
è Dat geldt wordt gebruikt als vangnet bij ziekte, zwangerschap, werkloosheid,
pensioensuitkering
! maar het systeem staat onder druk...
= er zijn te weinig mensen aan het werken in verhouding tot het aantal mensen dat een uitkering
krijgt
Gevolg: het wordt moeilijker om de sociale zekerheid te blijven betalen, daarom wordt er gezegd dat
we meer en langer zullen moeten werken om het systeem in stand te houden
Bvb kan je zien aan de schijven op de pwp: eerste schijf is de ontvangsten en schijf 2 zijn de uitgaven
Functies van de belasting (examenvraag)
1. Financiële functie
§ = de hoofdfunctie vd belastingen (ong 97% vd OHinkomsten)
§ De overheid vraagt geldelijke bijdragen van burgers en bedrijven. Dat
gebeurd via systemen zoals voorschotten, en soms krijg je een deel
terugbetaald of wordt het verrekend
§ De overheid heeft geld nodig om dingen te betalen zoals onderwijs,
gezondheidszorg, wegen, politie,...
2
,Probleem:
è Er is een structureel tekort: de uitgaven van de overheid zijn al jaren hoger dan de inkomsten
(dia 9)
è België heeft een begrotingstekort van 4,7%, terwijl het in europa max. 3% mag zijn
2. Economische functie
= de overheid gebruikt ook belastingen om de economie te sturen, zo kunnen ze invloed uitoefenen
op prijzen, sparen en consumptie
§ Invloed op prijsvorming (= sommige producten worden bewust duurder
gemaakt door belastingen, zodat mensen er minder van kopen)
Vb: brandstof & sigaretten
§ Invloed op het spaarwezen (= de overheid stimuleert sparen door
bepaalde inkomsten vrij te stellen van belasting)
Vb: vrijstelling van interesten op spaarboekjes tot een bepaald bedrag, belastingsvoordelen voor
pensioensparen
§ Invloed op het consumtiegedrag (= ze beïnvloeden wat we kopen door...)
vb invoerrechten op buitenlandse producten om binnenlandse producten te beschermen,
verschillende btw tarieven -> laag voor basisproducten & hoog voor luxeproducten
! De andere niet te kennen (te maken met ondernemingsfiscaliteit)
3. Sociale functie
= de lasten woren eerlijk verdeeld
“ de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten”
è De mensen met een hoger inkomen betalen meer belastingen dan mensen met een lager
inkomen
§ Inkomensherverdeling: de overheid herverdeelt inkomens via het
progressieve tarief (= “hoe meer je verdient, hoe hoger je
belastingspercentage zal zijn)
§ Specifieke verminderingen (= sommige mensen krijgen
belastingsvoordelen of kortingen)
Vb: personen met een handicap, mensen met personen ten laste (bvb kinderen)
§ Non- discriminatiebeginsel: de overheid mag geen onrechtvaardige
verschillen maken tussen mensen
MAAR verschillen zijn toegestaan als ze objectief en wettelijk verantwoord zijn
Vb: iemand met een handicap mag wél een extra belastingvermindering krijgen – dat is géén
discriminatie, maar sociale correctie.
Gelaagd systeem van de personenbelasting:
De personenbelasting werkt met schijven:
Hoe meer je verdient, hoe hoger het belastingpercentage op het extra deel van je inkomen.
Bijvoorbeeld:
• Eerste deel belast aan 25%
• Middenschijven aan 40%
• Hoogste schijf aan 50%
3
, ! Je betaalt niet op je hele inkomen 50%, enkel op het deel dat in die hoogste schijf valt (=
een progressief systeem)
Grondwettelijke beginselen van de belastingheffing:
de grondwet bevat ter bescherming vd burgers 3 basisbeginselen:
1) Legaliteitsbeginsel of wettigheidsbeginsel: geen belasting zonder wet (art. 170 Gw.)
2) Anualiteits- of éénjarigheidsbeginsel: de belastingwetgeving is maar een jaar geldig (art. 171
Gw.)
o Wie is onderworpen aan die wetgeving? Wat is het toepassingsgebied?
3) Gelijkheidsbeginsel = niet evident, evolutief (art. 172 Gw.)
!! Examen: enkel vlaams systeem kennen (niet bxl of wallonie)
Federale overheid = hoofd vd wetgeving
Belastingsberekening (geen duidelijke wet: niet belastbaar)
“In dubio contrafisco”: (= bij twijfel tegen de fiscus), bij twijfel beslist de rechter in het voordeel van
de belastingplichtige
ð Reden: bescherming van burgers/ ondernemingen tegen mogelijke willekeur of misbruik
door de overheid.
1) Legaliteitsbeginsel (art. 170 Gw.)
Principe: belastingen mogen alleen worden geheven als een wet/decreet dit expliciet toestaat.
Wat moet expliciet bepaald zijn?
1. Wie moet betalen (belastingsubject)
2. Waarop belasting wordt geheven (belastbare basis)
3. Hoeveel belasting verschuldigd is (belastingberekening)
4. Welke procedures gelden bij belastingheffing (bv. aangifte, controle).
ð Alles wat niet duidelijk belastbaar is, is automatisch vrijgesteld van belasting (= vermoeden
van niet-belastbaarheid).
Verschil met gewone wetten:
• Gewone wetten gelden onbeperkt totdat ze actief worden gewijzigd.
• Belastingwetten vereisen uitdrukkelijke en expliciete regels. Bij twijfel is iets dus
belastingvrij.
Rol van belastingadministratie en minister van financiën:
• Administratie moet zich strikt aan de wet houden (geen belasting kwijtschelden of
verminderen).
• Minister mag wel fiscale boetes en interesten verminderen of kwijtschelden, maar niet de
belasting zelf.
Extra vereiste (volgens Europees Hof Rechten Mens):
4
