Deel 1: De sociologie ontdekken
DE COLLECTIVISTISCHE VARIANT
HOOFDSTUK 4: DE ONTDEKKING VAN DE SAMENLEVING II
4.0 INLEIDING
Twee paden naar de sociologie (H3-4 samenleggen/studeren)
We willen de mens wetenschappelijk begrijpen
- Het menselijke handelen - Het menselijke handelen wordt
wordt bepaald door de bepaald door de omstandigheden
rede waaronder de mens leeft
- De sociologie is een poging - De sociologie is een poging de mens
de mens vanuit zijn ware te begrijpen vanuit de
motivaties te begrijpen omstandigheden waaronder hij leeft
Beide even wetenschappelijk, even sociologisch, zelfde ambitie: de mens en zijn
samenleving wetenschappelijk begrijpen
Studie-object individualistische variant (uitgangspunt: alle mensen in essentie gelijk …
- Collectieve gevolgen van individueel handelen
- Individueel (redelijk) handelen + anderen (redelijk) handelen = ONBEDOELDE
GEVOLGEN
- Opgelet: De individualistische variant ontkent het sociale niet !!!
o Sociale gevolgen zijn niet bedoeld door individuen
o Individuen hebben ook geen vat op de gevolgen
Geen ontkenning van het sociale
Sociologie voor de individualistische variant
- Studie van onbedoelde, perverse gevolgen
o Helpen maatregelen ook diegenen die ze beogen?
- Studie van de zelf-vervullende/zelf-vernietigende voorspellingen
o Hoe informatie verspreiden? Hoe vakantieverkeer regelen?
- Studie van het probleem van collectieve actie
1
Hoofdstuk 4
, Deel 1: De sociologie ontdekken
4.1 INDIVIDU EN SAMENLEVING: HET GEHEEL IS MEER DAN DE SOM DER
DELEN
We moeten de mens begrijpen vanuit de omstandigheden
- Definitie van ‘het sociale’ volgens Mauss & Fauconnet (1901)
“Les institutions sont l’ensemble des actes et des idées toutes instituées
que les individustrouvent devant eux et qui s’imposent plus oumoins à
eux”
Vrije vertaling:
o Hetgeen eigen is aan groepen, los van de eigenschappen van individuen,
en hetgeen het leven van zowel groepen als de individuen structureert.
Collectivistische kritiek op de individualistische benadering van het sociale
- Sociologie moet preferenties, voorkeuren verklaren (Parsons)
- Samenleving als vijand, individu als bestaande los van de samenleving
(Durkheim)
Er waren veel kritieken: twee worden uitgewerkt!
4.1.1 PARSONS: HET UTILITAIR DILEMMA
Begint met het uitgangspunt
- Utilitaristen (Parsons: “met die logica komt men altijd in de problemen”) =
mensen streven op rationele wijze hun eigenbelang (vaak niet gekend) na. : in
deze theorie is geen plaats voor uitspraken over “waar halen mensen hun doelen
vandaan?” + sociologie beschouwt doelen niet als gegeven dus moeten benoemd
worden (?)
- Aanname: toevalligheid van doelen (kan niet want:)
- Doelen zijn niet toevallig: HET UTILITAIR DILEMMA
o Als doelen toevallig zijn, zouden rationele mensen nooit kunnen kiezen
bv keuze tussen 2 hotels, ze zijn volledig evenwaardig, men mag
enkel keuze maken op basis van redelijk argument -> je slaapt
buiten MAAR volgens Parsons kunnen twee doelen nooit equivalent
zijn. DUS doelen liggen IN DE SITUATIE: geen onderscheid meer
tussen doel (vooraf bepaald) en middelen (elementen in de situatie
die men kan gebruiken om doel te bereiken)
o Als mensen zich baseren op rationaliteit om doelen te kiezen, liggen
doelen besloten in de situatie, wordt het onderscheid doel/moel vernietigd
en wordt handelen gedrag
- Conclusie: sociologie moet preferenties verklaren
2
Hoofdstuk 4
DE COLLECTIVISTISCHE VARIANT
HOOFDSTUK 4: DE ONTDEKKING VAN DE SAMENLEVING II
4.0 INLEIDING
Twee paden naar de sociologie (H3-4 samenleggen/studeren)
We willen de mens wetenschappelijk begrijpen
- Het menselijke handelen - Het menselijke handelen wordt
wordt bepaald door de bepaald door de omstandigheden
rede waaronder de mens leeft
- De sociologie is een poging - De sociologie is een poging de mens
de mens vanuit zijn ware te begrijpen vanuit de
motivaties te begrijpen omstandigheden waaronder hij leeft
Beide even wetenschappelijk, even sociologisch, zelfde ambitie: de mens en zijn
samenleving wetenschappelijk begrijpen
Studie-object individualistische variant (uitgangspunt: alle mensen in essentie gelijk …
- Collectieve gevolgen van individueel handelen
- Individueel (redelijk) handelen + anderen (redelijk) handelen = ONBEDOELDE
GEVOLGEN
- Opgelet: De individualistische variant ontkent het sociale niet !!!
o Sociale gevolgen zijn niet bedoeld door individuen
o Individuen hebben ook geen vat op de gevolgen
Geen ontkenning van het sociale
Sociologie voor de individualistische variant
- Studie van onbedoelde, perverse gevolgen
o Helpen maatregelen ook diegenen die ze beogen?
- Studie van de zelf-vervullende/zelf-vernietigende voorspellingen
o Hoe informatie verspreiden? Hoe vakantieverkeer regelen?
- Studie van het probleem van collectieve actie
1
Hoofdstuk 4
, Deel 1: De sociologie ontdekken
4.1 INDIVIDU EN SAMENLEVING: HET GEHEEL IS MEER DAN DE SOM DER
DELEN
We moeten de mens begrijpen vanuit de omstandigheden
- Definitie van ‘het sociale’ volgens Mauss & Fauconnet (1901)
“Les institutions sont l’ensemble des actes et des idées toutes instituées
que les individustrouvent devant eux et qui s’imposent plus oumoins à
eux”
Vrije vertaling:
o Hetgeen eigen is aan groepen, los van de eigenschappen van individuen,
en hetgeen het leven van zowel groepen als de individuen structureert.
Collectivistische kritiek op de individualistische benadering van het sociale
- Sociologie moet preferenties, voorkeuren verklaren (Parsons)
- Samenleving als vijand, individu als bestaande los van de samenleving
(Durkheim)
Er waren veel kritieken: twee worden uitgewerkt!
4.1.1 PARSONS: HET UTILITAIR DILEMMA
Begint met het uitgangspunt
- Utilitaristen (Parsons: “met die logica komt men altijd in de problemen”) =
mensen streven op rationele wijze hun eigenbelang (vaak niet gekend) na. : in
deze theorie is geen plaats voor uitspraken over “waar halen mensen hun doelen
vandaan?” + sociologie beschouwt doelen niet als gegeven dus moeten benoemd
worden (?)
- Aanname: toevalligheid van doelen (kan niet want:)
- Doelen zijn niet toevallig: HET UTILITAIR DILEMMA
o Als doelen toevallig zijn, zouden rationele mensen nooit kunnen kiezen
bv keuze tussen 2 hotels, ze zijn volledig evenwaardig, men mag
enkel keuze maken op basis van redelijk argument -> je slaapt
buiten MAAR volgens Parsons kunnen twee doelen nooit equivalent
zijn. DUS doelen liggen IN DE SITUATIE: geen onderscheid meer
tussen doel (vooraf bepaald) en middelen (elementen in de situatie
die men kan gebruiken om doel te bereiken)
o Als mensen zich baseren op rationaliteit om doelen te kiezen, liggen
doelen besloten in de situatie, wordt het onderscheid doel/moel vernietigd
en wordt handelen gedrag
- Conclusie: sociologie moet preferenties verklaren
2
Hoofdstuk 4
