Sociaal werk
Leidraad Economie
Sociale Hogeschool UCLL
Hoofdstuk 1 – Wat is Economie en hoe denken Economen? ....................................... 6
1. De twee betekenissen van het woord economie .................................................. 6
1.1. Economy - economische werkelijkheid ....................................................... 6
1.2. Economics-economische wetenschap ....................................................... 7
2. Kern van Economische probleem: Schaarste verplicht tot kiezen ...................... 9
3. Behoeftes................................................................................................... 11
4. Economische goederen ............................................................................... 11
4.1. Productie ................................................................................................ 11
, 4.2. Soorten goederen & diensten ................................................................... 13
4.2.1. Natuurlijke & industriële goederen .................................................. 13
4.2.2. Commerciële & sociale diensten .................................................... 13
4.2.3. Consumptie & Kapitaalgoederen .................................................... 15
4.2.4. Duurzame & Niet-Duurzame goederen ............................................ 15
4.2.5. Finale & mediaire goederen ............................................................ 15
4.2.6. Private & Collectieve goederen ....................................................... 15
Hoofdstuk 2 Economische stelsels ......................................................................... 16
1. Zelfvoorziening vs. Arbeidsdeling & specialisatie ........................................... 16
2. Typologieën economische stelsels ............................................................... 17
2.1. Vrijemarkteconomie .............................................................................. 17
2.2. Centraal geleide economie ..................................................................... 19
2.3. Gemengde economie ............................................................................. 20
Hoofdstuk 3: Macro-economische relaties en welvaartsindicatoren ......................... 22
1. De economische kringloop .......................................................................... 22
1.1. Gesloten economie met alleen gezinnen en ondernemingen ...................... 23
1.2. Gesloten economie met ondernemingen, gezinnen & overheid. .................. 24
1.3. Kringloop met gezinnen, ondernemingen, overheid & het buitenland ........... 25
2. Macro-economische grootheden ................................................................. 26
3. Economische groei, welvaart & welzijn ......................................................... 27
Hoofdstuk 4: Gezinnen als vragers van goederen ..................................................... 27
1. De theorie van het consumentengedrag........................................................ 27
1.1. Consumentenbundel ................................................................................ 27
1.1.1. Wijzigingen voorkeuren ....................................................................... 28
1.1.2. Veranderend inkomen ......................................................................... 30
1.1.3. Veranderende prijzen .......................................................................... 30
1.2. Vraag ....................................................................................................... 31
1.2.1. Marktvraag ......................................................................................... 31
1.2.2. De vraag bij gelijkblijvende prijs ........................................................... 31
1.2.3. Uitzonderingen ................................................................................... 33
Hoofdstuk 5. Ondernemingen als aanbieders van goederen ..................................... 37
1. Theorie van producentengedrag ................................................................... 38
2
, 1.1. Berekenen optimale productieomvang ....................................................... 38
1.2. De wet van het aanbod .............................................................................. 41
2. Soorten ondernemingen .............................................................................. 45
2.1. Zelfstandige vs. Schijnzelfstandige ............................................................ 45
2.2. Ondernemingsvorm/rechtsvorm ................................................................ 45
2.2.1. Eenmanszaak..................................................................................... 46
2.2.2. Vennootschap .................................................................................... 46
2.2.2.1. Besloten Vennootschap ................................................................ 46
2.2.2.2. Coöperatieve Vennootschap ......................................................... 47
2.2.2.3. Naamloze Vennootschap .............................................................. 47
2.2.3. VZW................................................................................................... 47
2.3. Grootte/ omvang van bedrijven .................................................................. 48
2.3.1.Eenmanszaak ..................................................................................... 48
2.3.2. Kmo's ................................................................................................ 48
2.3.3. Grote bedrijven ................................................................................... 49
2.4. Overheidsbedrijven:.................................................................................. 51
Hoofdstuk 6. Markten & prijsvorming ...................................................................... 52
1. Markt met volkomen concurrentie: ............................................................... 52
2. Markten met onvolkomen concurrentie ........................................................ 56
2.1. Monopolistische concurrentie ................................................................... 57
2.2. Oligopolie ................................................................................................ 57
2.3. Monopolie................................................................................................ 57
3. Prijsbeleid door Overheid ............................................................................ 57
3.1. Rechtstreeks prijsbeleid overheid .............................................................. 58
3.2. Onrechtstreeks prijsbeleid overheid........................................................... 59
Hoofdstuk 3, 8 & 9. Economische groei ................................................................... 59
1. Economische groei, welvaart & welzijn ......................................................... 59
1.1. Economische groei ................................................................................... 59
1.1.1. BBP ................................................................................................... 60
1.1.2. Alternatieve maatstaven voor welvaart ................................................. 60
1.2. Welvaart .................................................................................................. 62
1.3. Welzijn..................................................................................................... 62
3
, 2. Verklaring voor economische groei ............................................................... 62
3. Evolutie van Economische groei: .................................................................. 63
3.1. Voordelen economische groei ................................................................... 63
3.2. Nadelen economische groei ...................................................................... 64
3.3. Donuteconomie ....................................................................................... 64
3.4. De- Growth .............................................................................................. 66
4. Fluctuaties in economische groei ................................................................. 66
4.1. Seizoensbewegingen ................................................................................ 66
4.2. Conjunctuurbewegingen ........................................................................... 66
4.2.1. Verklaringen voor conjunctuurbewegingen ........................................... 67
4.3. Conjunctuurbeleid.................................................................................... 68
4.3.1. Stimuleren van Economie.................................................................... 68
4.3.2. Remmen van Economie ...................................................................... 69
Hoofdstuk 13. Begrotingsbeleid.............................................................................. 71
1. Overheidsbegroting..................................................................................... 72
2. Inkomsten Overheid .................................................................................... 72
3. Overheidsuitgaven ...................................................................................... 76
4. Begrotingssaldo & overheidsschuld ................................................................. 76
4.1. Negatief begrotingssaldo .......................................................................... 77
4.2. Overheidsschuld (staatsschuld) ................................................................ 77
4.3. Internationale organisaties i.v.m. Overheidsschuld ..................................... 79
Hoofdstuk 12. Inkomensbeleid............................................................................... 80
1. Functionele inkomensvorming (LOON) ......................................................... 80
1.1. Onderdelen van het Loon .......................................................................... 80
1.2. Nominaal loon <=> Reële loon ................................................................... 82
1.3. Loonstructuren ........................................................................................ 82
2. Instrumenten van inkomstenherverdeling ..................................................... 84
2.1. Progressieve inkomstenbelasting .............................................................. 84
2.1.1. Berekening progressieve inkomstenbelasting: ...................................... 85
2.1.2. Tegenhanger van progressieve inkomstenbelasting ............................... 85
2.2. Sociale zekerheid ..................................................................................... 86
2.2.1. Principes van SZH ............................................................................... 86
4
Leidraad Economie
Sociale Hogeschool UCLL
Hoofdstuk 1 – Wat is Economie en hoe denken Economen? ....................................... 6
1. De twee betekenissen van het woord economie .................................................. 6
1.1. Economy - economische werkelijkheid ....................................................... 6
1.2. Economics-economische wetenschap ....................................................... 7
2. Kern van Economische probleem: Schaarste verplicht tot kiezen ...................... 9
3. Behoeftes................................................................................................... 11
4. Economische goederen ............................................................................... 11
4.1. Productie ................................................................................................ 11
, 4.2. Soorten goederen & diensten ................................................................... 13
4.2.1. Natuurlijke & industriële goederen .................................................. 13
4.2.2. Commerciële & sociale diensten .................................................... 13
4.2.3. Consumptie & Kapitaalgoederen .................................................... 15
4.2.4. Duurzame & Niet-Duurzame goederen ............................................ 15
4.2.5. Finale & mediaire goederen ............................................................ 15
4.2.6. Private & Collectieve goederen ....................................................... 15
Hoofdstuk 2 Economische stelsels ......................................................................... 16
1. Zelfvoorziening vs. Arbeidsdeling & specialisatie ........................................... 16
2. Typologieën economische stelsels ............................................................... 17
2.1. Vrijemarkteconomie .............................................................................. 17
2.2. Centraal geleide economie ..................................................................... 19
2.3. Gemengde economie ............................................................................. 20
Hoofdstuk 3: Macro-economische relaties en welvaartsindicatoren ......................... 22
1. De economische kringloop .......................................................................... 22
1.1. Gesloten economie met alleen gezinnen en ondernemingen ...................... 23
1.2. Gesloten economie met ondernemingen, gezinnen & overheid. .................. 24
1.3. Kringloop met gezinnen, ondernemingen, overheid & het buitenland ........... 25
2. Macro-economische grootheden ................................................................. 26
3. Economische groei, welvaart & welzijn ......................................................... 27
Hoofdstuk 4: Gezinnen als vragers van goederen ..................................................... 27
1. De theorie van het consumentengedrag........................................................ 27
1.1. Consumentenbundel ................................................................................ 27
1.1.1. Wijzigingen voorkeuren ....................................................................... 28
1.1.2. Veranderend inkomen ......................................................................... 30
1.1.3. Veranderende prijzen .......................................................................... 30
1.2. Vraag ....................................................................................................... 31
1.2.1. Marktvraag ......................................................................................... 31
1.2.2. De vraag bij gelijkblijvende prijs ........................................................... 31
1.2.3. Uitzonderingen ................................................................................... 33
Hoofdstuk 5. Ondernemingen als aanbieders van goederen ..................................... 37
1. Theorie van producentengedrag ................................................................... 38
2
, 1.1. Berekenen optimale productieomvang ....................................................... 38
1.2. De wet van het aanbod .............................................................................. 41
2. Soorten ondernemingen .............................................................................. 45
2.1. Zelfstandige vs. Schijnzelfstandige ............................................................ 45
2.2. Ondernemingsvorm/rechtsvorm ................................................................ 45
2.2.1. Eenmanszaak..................................................................................... 46
2.2.2. Vennootschap .................................................................................... 46
2.2.2.1. Besloten Vennootschap ................................................................ 46
2.2.2.2. Coöperatieve Vennootschap ......................................................... 47
2.2.2.3. Naamloze Vennootschap .............................................................. 47
2.2.3. VZW................................................................................................... 47
2.3. Grootte/ omvang van bedrijven .................................................................. 48
2.3.1.Eenmanszaak ..................................................................................... 48
2.3.2. Kmo's ................................................................................................ 48
2.3.3. Grote bedrijven ................................................................................... 49
2.4. Overheidsbedrijven:.................................................................................. 51
Hoofdstuk 6. Markten & prijsvorming ...................................................................... 52
1. Markt met volkomen concurrentie: ............................................................... 52
2. Markten met onvolkomen concurrentie ........................................................ 56
2.1. Monopolistische concurrentie ................................................................... 57
2.2. Oligopolie ................................................................................................ 57
2.3. Monopolie................................................................................................ 57
3. Prijsbeleid door Overheid ............................................................................ 57
3.1. Rechtstreeks prijsbeleid overheid .............................................................. 58
3.2. Onrechtstreeks prijsbeleid overheid........................................................... 59
Hoofdstuk 3, 8 & 9. Economische groei ................................................................... 59
1. Economische groei, welvaart & welzijn ......................................................... 59
1.1. Economische groei ................................................................................... 59
1.1.1. BBP ................................................................................................... 60
1.1.2. Alternatieve maatstaven voor welvaart ................................................. 60
1.2. Welvaart .................................................................................................. 62
1.3. Welzijn..................................................................................................... 62
3
, 2. Verklaring voor economische groei ............................................................... 62
3. Evolutie van Economische groei: .................................................................. 63
3.1. Voordelen economische groei ................................................................... 63
3.2. Nadelen economische groei ...................................................................... 64
3.3. Donuteconomie ....................................................................................... 64
3.4. De- Growth .............................................................................................. 66
4. Fluctuaties in economische groei ................................................................. 66
4.1. Seizoensbewegingen ................................................................................ 66
4.2. Conjunctuurbewegingen ........................................................................... 66
4.2.1. Verklaringen voor conjunctuurbewegingen ........................................... 67
4.3. Conjunctuurbeleid.................................................................................... 68
4.3.1. Stimuleren van Economie.................................................................... 68
4.3.2. Remmen van Economie ...................................................................... 69
Hoofdstuk 13. Begrotingsbeleid.............................................................................. 71
1. Overheidsbegroting..................................................................................... 72
2. Inkomsten Overheid .................................................................................... 72
3. Overheidsuitgaven ...................................................................................... 76
4. Begrotingssaldo & overheidsschuld ................................................................. 76
4.1. Negatief begrotingssaldo .......................................................................... 77
4.2. Overheidsschuld (staatsschuld) ................................................................ 77
4.3. Internationale organisaties i.v.m. Overheidsschuld ..................................... 79
Hoofdstuk 12. Inkomensbeleid............................................................................... 80
1. Functionele inkomensvorming (LOON) ......................................................... 80
1.1. Onderdelen van het Loon .......................................................................... 80
1.2. Nominaal loon <=> Reële loon ................................................................... 82
1.3. Loonstructuren ........................................................................................ 82
2. Instrumenten van inkomstenherverdeling ..................................................... 84
2.1. Progressieve inkomstenbelasting .............................................................. 84
2.1.1. Berekening progressieve inkomstenbelasting: ...................................... 85
2.1.2. Tegenhanger van progressieve inkomstenbelasting ............................... 85
2.2. Sociale zekerheid ..................................................................................... 86
2.2.1. Principes van SZH ............................................................................... 86
4
