Sociaal werk
Fundamenten van het Recht
Sociale Hogeschool UCLL
Deel I: Bronnen en beginselen van het recht .............................................................. 7
Hoofdstuk 1: Definitie van het recht (zie notities) .................................................... 7
Hoofdstuk 2: Bronnen van het recht (zie notities + Toledo) ....................................... 7
1. Inter- en Supranationale normen ................................................................ 7
2. Grondwet.................................................................................................. 8
3. Algemene rechtsbeginselen ....................................................................... 8
4. Wetten-Decreten & Ordonnanties (wetgevende macht) ................................ 8
1
, 5. Besluiten (uitvoerende macht) .................................................................... 8
6. Gewoonte ................................................................................................. 8
7. Rechtspraak (rechterlijke macht) ................................................................ 8
8. Rechtsleer ................................................................................................ 9
9. Billijkheid .................................................................................................. 9
Hiërarchie en uitzonderingen ........................................................................... 10
Hoofdstuk 3: Indeling publiek – privaat recht (zie notities) ..................................... 10
1. Publiek recht ........................................................................................... 10
2. Privaat recht............................................................................................ 10
Deel II: Toepassing van het recht ............................................................................ 11
Hoofdstuk 1: Rechtshulp en conflictregeling ........................................................ 11
Afdeling 1: Rechtshulp (zie notities + Toledo)..................................................... 11
Inleiding: Sociaaljuridische praktijk ............................................................... 11
1. Verschillende visies van rechtshulpverleners ...................................... 11
o Meer methodes vanuit advocatuur ............................................................ 11
2. Gezamenlijke aanpak........................................................................ 11
3. Aanpak: institutioneel kader .............................................................. 11
1) Advocatuur .......................................................................................... 12
a. Advocaat ......................................................................................... 12
b. Commissies voor juridische eerstelijnsbijstand (per gerechtelijk
arrondissement) ....................................................................................... 12
c. Bureau voor juridische bijstand.......................................................... 13
d. Bureau voor Rechtsbijstand............................................................... 13
2) O.C.M.W. ............................................................................................ 13
3) Vakbond.............................................................................................. 13
4) Ziekenfonds......................................................................................... 13
5) Consumentenorganisaties.................................................................... 13
6) Huurdersbond ..................................................................................... 13
7) t'Zitemzo ............................................................................................. 14
Afdeling 2: Conflictregeling (zie notities + Toledo) .............................................. 14
1) Ingebrekestelling ................................................................................. 14
2) Onderhandelen.................................................................................... 14
2
, 3) Verzoening voor de Rechtbank .............................................................. 14
4) Ombudsdienst ..................................................................................... 14
5) Arbitrage ............................................................................................. 15
6) Bemiddeling ........................................................................................ 15
1. Bemiddelaar .................................................................................... 15
2. Vertrouwelijkheid & beroepsgeheim ................................................... 15
3. Soorten ............................................................................................ 15
4. Vormen ............................................................................................ 17
5. Verloop ............................................................................................ 17
6. Na de bemiddeling............................................................................ 17
Hoofdstuk 2: Gerechtelijke organisatie en procedure ............................................ 18
Afdeling 1: Structuur van rechtbanken en hoven (zie notities + Toledo) ................ 18
1. Gewone rechtbanken ........................................................................... 18
1.1. Vrederechter ...................................................................................... 18
1.2. Politierechtbank ................................................................................. 18
1.3. Rechtbanken van eerste aanleg ........................................................... 19
1.3.1. Burgerlijke rechtbank.................................................................... 19
1.3.2. Familie & jeugdrechtbank ............................................................. 19
A. Familiekamer ............................................................................ 19
B. Jeugdkamer ............................................................................... 19
C. Kamer van uithandengeving ........................................................ 20
D. Kamer voor minnelijke schikking ................................................. 20
1.3.3. Correctionele Rechtbank .............................................................. 20
1.3.4. Strafuitvoeringsrechtbank ............................................................. 22
1.4. Ondernemingsrechtbank .................................................................... 22
1.5. Arbeidsrechtbank ............................................................................... 22
1.6. Arrondissementsrechtbank (niet kennen) ............................................. 22
1.7. Hof van beroep................................................................................... 22
1.8. Arbeidshof ......................................................................................... 22
1.9. Hof van Assisen.................................................................................. 23
1.10. Hof van Cassatie .............................................................................. 23
2. Bijzondere rechtbanken ........................................................................ 23
3
, 2.1. Raad van State ................................................................................... 23
2.1.1. Afdeling bestuursrechtspraak ....................................................... 23
2.1.2. Afdeling wetgeving........................................................................ 25
2.2. Grondwettelijk Hof ............................................................................. 25
3. Internationale Rechtbanken .................................................................. 25
3.1 Europese Hof van justitie ..................................................................... 25
3.2. Europese Hof voor de Rechten van de Mens ......................................... 25
Afdeling 2: Gerechtelijke functies (zie notities) .................................................. 26
1. Rechter ............................................................................................... 26
1) Rechter ............................................................................................ 26
2) Raadsheer ....................................................................................... 26
3) Lekenrechters .................................................................................. 26
2. Griffier................................................................................................. 26
3. Openbare Ministerie ............................................................................. 28
4. Advocaat ............................................................................................. 28
5. Gerechtsdeurwaarder .......................................................................... 28
6. Gerechtsdeskundige ............................................................................ 28
7. Notaris ................................................................................................ 29
=> kan erkend worden als bemiddelaar Afdeling 3: Gerechtelijke procedure (zie
notities).......................................................................................................... 29
1) Burgerlijke Procedure ........................................................................... 29
1. Inleiden van een vordering ................................................................. 29
1.1. Dagvaarding ................................................................................... 29
1.2. Verzoekschrift................................................................................. 29
1.3. Vrijwillige verschijning ..................................................................... 30
2. Procesverloop (niet kennen) .............................................................. 30
2.1. Inleidende zitting ............................................................................. 30
2.2. Pleitzitting ...................................................................................... 30
2.3. Uitspraak........................................................................................ 30
3. Rechtsmiddelen ............................................................................... 30
3.1. Verzet (niet kennen)......................................................................... 30
3.2. Hoger beroep .................................................................................. 30
4
, 3.3. Cassatieberoep .............................................................................. 30
4. Uitvoering ........................................................................................ 30
2) Strafrechtelijke procedure .................................................................... 31
Deel III: Beginselen van het staatsrecht (zie notities + Toledo) ................................... 31
Hoofdstuk 1: Federale Overheid .......................................................................... 31
Afdeling 1: Wetgevende Macht ......................................................................... 31
1. Wie is WM bij federale overheid? ............................................................... 31
2. Wat doet WM bij federale overheid? ........................................................... 32
3. Hoe doet WM van federale overheid dat? ................................................... 34
3.1. Wet: .................................................................................................. 34
3.2. Goedkeuring Internationaal verdrag: .................................................... 39
3.3. Controle op de regering:...................................................................... 39
3.4. Parlementaire onderzoekscommissies oprichten ................................. 39
3.5. Wijzigingen aanbrengen in Grondwet: .................................................. 40
4. Statuut? .................................................................................................. 40
Afdeling 2: Uitvoerende Macht ......................................................................... 41
1. Onderdelen van Uitvoerende macht .......................................................... 41
2. Bevoegdheden UM ................................................................................... 41
1. Uitvoeren van wetten ............................................................................. 42
2. Soorten beleid ...................................................................................... 42
3. Hoe doet UM van federale regering dat? ..................................................... 42
4. Statuut? .................................................................................................. 45
Hoofdstuk 2: Gemeenschappen en gewesten ...................................................... 46
Afdeling 1: Gemeenschappen – Gewesten – Federale Overheid .......................... 46
1. Bevoegdheidsverdeling:........................................................................ 46
2. Samenwerking ..................................................................................... 48
3. Conflicten ........................................................................................... 49
Afdeling 2: Wetgevende macht ......................................................................... 49
Wie is WM bij Gemeenschappen/ Gewesten? ................................................ 49
Bevoegdheden? ........................................................................................... 49
Afdeling 3: Uitvoerende Macht ......................................................................... 52
Wie is UM bij Gemeenschappen/ Gewesten? ................................................. 52
5
, Bevoegdheden? ........................................................................................... 52
1. Uitvoeren Decreten/ ordonnanties.......................................................... 52
2. Soorten beleid: ..................................................................................... 52
Hoe doet de UM van Gemeenschappen/ Gewesten dat? ................................. 53
Deel IV: Geheimhoudingsplicht en privacy (zie notities + Toledo) .............................. 54
Hoofdstuk 1: Geheimhoudingsplicht ................................................................... 54
Afdeling 1: Beroepsgeheim .............................................................................. 54
Afdeling 2: Discretieplicht ................................................................................ 54
Afdeling 3: Beroepsgeheim en hulpverlening ..................................................... 55
Afdeling 4: Uitzonderingen beroepsgeheim ....................................................... 58
Begrippenlijst:....................................................................................................... 61
6
,FUNDAMENTEN VAN HET RECHT
Deel I: Bronnen en beginselen van het recht
Hoofdstuk 1: Definitie van het recht (zie notities)
België=> representatieve parlementaire democratie: het volk maakt de wetgeving door
vertegenwoordigers te kiezen, door te stemmen op parlementsleden die het volk
representeren.
Hoofdstuk 2: Bronnen van het recht (zie notities + Toledo)
9 bronnen van het recht:
• Inter-supranationale normen
• Grondwet
• Algemene rechtsbeginselen
• Wetten, decreten en ordonnanties
• Besluiten
• Gewoonte
• Rechtspraak
• Rechtsleer
• Billijkheid
1. Inter- en Supranationale normen
Internationaal recht: Rechten die voor iedereen gelden en worden afgesproken tussen
staten onderling.
Supranationale normen: afspraken en regels die internationale organisaties maken,
de landen die lid zijn van die organisaties moeten de regel volgen. (VN)
Belangrijkste Rechtsbron voor internationale overeenkomsten is een Verdrag.
3 soorten verdragen
• Verdrag met directe werking: het verdrag dat wordt opgesteld geld meteen in
het land. 3 voorwaarden:
o Vanzelfuitvoerbaar: alle regels zijn meteen toepasselijk in alle landen
o Het veroorzaakt rechten en plichten voor alle burgers
o Het verdrag moet gewild zijn om direct uit gevoerd te worden
• Verdragen met indirecte werking: verdragen zonder richtlijnen waarbij er
reglementering moet komen in het land zelf
7
, • Verdrag met Stand still effect: de lidstaten mogen niets doen om de werking
van het verdrag achteruit te helpen. (Het moet een vooruitgang zijn van het
verdrag en geen achteruitgang)
2. Grondwet
=> grondbeginselen van een land
3. Algemene rechtsbeginselen
=> fundamentele opvattingen
=> zijn niet officieel vastgelegd, Maar zijn vanzelfsprekend
=> Trias Politica
3 soorten Algemene Rechtsbeginselen:
A. Met grondwettelijke waarde
B. Met wettelijke waarde
C. Aanvullende waarde
4. Wetten-Decreten & Ordonnanties (wetgevende macht)
Wordt uitgevaardigd door parlement
5. Besluiten (uitvoerende macht)
=> Wetten worden in detail uitgewerkt in besluiten
2 soorten besluiten:
• Koninklijk besluit/Ministerieel besluit: worden genomen door de federale
regeringen
• Uitvoeringsbesluiten: worden genomen door regeringen van de deelstaten
6. Gewoonte
=> geld niet super in ons land
=> Gewoonte wordt alleen bron als hij voldoet aan 3 voorwaarden:
• Algemeen geldend zijn
• Duurzaam zijn (lange tijd meegaan)
• Word door iedereen als norm aanvaard
7. Rechtspraak (rechterlijke macht)
=> Rechters kunnen de wetgeving een bepaalde interpretatie geven en die toepassen op
hun eigen manier
=> Grondwettelijk Hof & Raad Van Staten: kunnen wetten schrappen
8
, 8. Rechtsleer
=> Rechtsgeleerden denken na over het recht en stellen evoluties of theorieën voor.
9. Billijkheid
=> wat rechtvaardig of redelijk is gezien de omstandigheden
9
Fundamenten van het Recht
Sociale Hogeschool UCLL
Deel I: Bronnen en beginselen van het recht .............................................................. 7
Hoofdstuk 1: Definitie van het recht (zie notities) .................................................... 7
Hoofdstuk 2: Bronnen van het recht (zie notities + Toledo) ....................................... 7
1. Inter- en Supranationale normen ................................................................ 7
2. Grondwet.................................................................................................. 8
3. Algemene rechtsbeginselen ....................................................................... 8
4. Wetten-Decreten & Ordonnanties (wetgevende macht) ................................ 8
1
, 5. Besluiten (uitvoerende macht) .................................................................... 8
6. Gewoonte ................................................................................................. 8
7. Rechtspraak (rechterlijke macht) ................................................................ 8
8. Rechtsleer ................................................................................................ 9
9. Billijkheid .................................................................................................. 9
Hiërarchie en uitzonderingen ........................................................................... 10
Hoofdstuk 3: Indeling publiek – privaat recht (zie notities) ..................................... 10
1. Publiek recht ........................................................................................... 10
2. Privaat recht............................................................................................ 10
Deel II: Toepassing van het recht ............................................................................ 11
Hoofdstuk 1: Rechtshulp en conflictregeling ........................................................ 11
Afdeling 1: Rechtshulp (zie notities + Toledo)..................................................... 11
Inleiding: Sociaaljuridische praktijk ............................................................... 11
1. Verschillende visies van rechtshulpverleners ...................................... 11
o Meer methodes vanuit advocatuur ............................................................ 11
2. Gezamenlijke aanpak........................................................................ 11
3. Aanpak: institutioneel kader .............................................................. 11
1) Advocatuur .......................................................................................... 12
a. Advocaat ......................................................................................... 12
b. Commissies voor juridische eerstelijnsbijstand (per gerechtelijk
arrondissement) ....................................................................................... 12
c. Bureau voor juridische bijstand.......................................................... 13
d. Bureau voor Rechtsbijstand............................................................... 13
2) O.C.M.W. ............................................................................................ 13
3) Vakbond.............................................................................................. 13
4) Ziekenfonds......................................................................................... 13
5) Consumentenorganisaties.................................................................... 13
6) Huurdersbond ..................................................................................... 13
7) t'Zitemzo ............................................................................................. 14
Afdeling 2: Conflictregeling (zie notities + Toledo) .............................................. 14
1) Ingebrekestelling ................................................................................. 14
2) Onderhandelen.................................................................................... 14
2
, 3) Verzoening voor de Rechtbank .............................................................. 14
4) Ombudsdienst ..................................................................................... 14
5) Arbitrage ............................................................................................. 15
6) Bemiddeling ........................................................................................ 15
1. Bemiddelaar .................................................................................... 15
2. Vertrouwelijkheid & beroepsgeheim ................................................... 15
3. Soorten ............................................................................................ 15
4. Vormen ............................................................................................ 17
5. Verloop ............................................................................................ 17
6. Na de bemiddeling............................................................................ 17
Hoofdstuk 2: Gerechtelijke organisatie en procedure ............................................ 18
Afdeling 1: Structuur van rechtbanken en hoven (zie notities + Toledo) ................ 18
1. Gewone rechtbanken ........................................................................... 18
1.1. Vrederechter ...................................................................................... 18
1.2. Politierechtbank ................................................................................. 18
1.3. Rechtbanken van eerste aanleg ........................................................... 19
1.3.1. Burgerlijke rechtbank.................................................................... 19
1.3.2. Familie & jeugdrechtbank ............................................................. 19
A. Familiekamer ............................................................................ 19
B. Jeugdkamer ............................................................................... 19
C. Kamer van uithandengeving ........................................................ 20
D. Kamer voor minnelijke schikking ................................................. 20
1.3.3. Correctionele Rechtbank .............................................................. 20
1.3.4. Strafuitvoeringsrechtbank ............................................................. 22
1.4. Ondernemingsrechtbank .................................................................... 22
1.5. Arbeidsrechtbank ............................................................................... 22
1.6. Arrondissementsrechtbank (niet kennen) ............................................. 22
1.7. Hof van beroep................................................................................... 22
1.8. Arbeidshof ......................................................................................... 22
1.9. Hof van Assisen.................................................................................. 23
1.10. Hof van Cassatie .............................................................................. 23
2. Bijzondere rechtbanken ........................................................................ 23
3
, 2.1. Raad van State ................................................................................... 23
2.1.1. Afdeling bestuursrechtspraak ....................................................... 23
2.1.2. Afdeling wetgeving........................................................................ 25
2.2. Grondwettelijk Hof ............................................................................. 25
3. Internationale Rechtbanken .................................................................. 25
3.1 Europese Hof van justitie ..................................................................... 25
3.2. Europese Hof voor de Rechten van de Mens ......................................... 25
Afdeling 2: Gerechtelijke functies (zie notities) .................................................. 26
1. Rechter ............................................................................................... 26
1) Rechter ............................................................................................ 26
2) Raadsheer ....................................................................................... 26
3) Lekenrechters .................................................................................. 26
2. Griffier................................................................................................. 26
3. Openbare Ministerie ............................................................................. 28
4. Advocaat ............................................................................................. 28
5. Gerechtsdeurwaarder .......................................................................... 28
6. Gerechtsdeskundige ............................................................................ 28
7. Notaris ................................................................................................ 29
=> kan erkend worden als bemiddelaar Afdeling 3: Gerechtelijke procedure (zie
notities).......................................................................................................... 29
1) Burgerlijke Procedure ........................................................................... 29
1. Inleiden van een vordering ................................................................. 29
1.1. Dagvaarding ................................................................................... 29
1.2. Verzoekschrift................................................................................. 29
1.3. Vrijwillige verschijning ..................................................................... 30
2. Procesverloop (niet kennen) .............................................................. 30
2.1. Inleidende zitting ............................................................................. 30
2.2. Pleitzitting ...................................................................................... 30
2.3. Uitspraak........................................................................................ 30
3. Rechtsmiddelen ............................................................................... 30
3.1. Verzet (niet kennen)......................................................................... 30
3.2. Hoger beroep .................................................................................. 30
4
, 3.3. Cassatieberoep .............................................................................. 30
4. Uitvoering ........................................................................................ 30
2) Strafrechtelijke procedure .................................................................... 31
Deel III: Beginselen van het staatsrecht (zie notities + Toledo) ................................... 31
Hoofdstuk 1: Federale Overheid .......................................................................... 31
Afdeling 1: Wetgevende Macht ......................................................................... 31
1. Wie is WM bij federale overheid? ............................................................... 31
2. Wat doet WM bij federale overheid? ........................................................... 32
3. Hoe doet WM van federale overheid dat? ................................................... 34
3.1. Wet: .................................................................................................. 34
3.2. Goedkeuring Internationaal verdrag: .................................................... 39
3.3. Controle op de regering:...................................................................... 39
3.4. Parlementaire onderzoekscommissies oprichten ................................. 39
3.5. Wijzigingen aanbrengen in Grondwet: .................................................. 40
4. Statuut? .................................................................................................. 40
Afdeling 2: Uitvoerende Macht ......................................................................... 41
1. Onderdelen van Uitvoerende macht .......................................................... 41
2. Bevoegdheden UM ................................................................................... 41
1. Uitvoeren van wetten ............................................................................. 42
2. Soorten beleid ...................................................................................... 42
3. Hoe doet UM van federale regering dat? ..................................................... 42
4. Statuut? .................................................................................................. 45
Hoofdstuk 2: Gemeenschappen en gewesten ...................................................... 46
Afdeling 1: Gemeenschappen – Gewesten – Federale Overheid .......................... 46
1. Bevoegdheidsverdeling:........................................................................ 46
2. Samenwerking ..................................................................................... 48
3. Conflicten ........................................................................................... 49
Afdeling 2: Wetgevende macht ......................................................................... 49
Wie is WM bij Gemeenschappen/ Gewesten? ................................................ 49
Bevoegdheden? ........................................................................................... 49
Afdeling 3: Uitvoerende Macht ......................................................................... 52
Wie is UM bij Gemeenschappen/ Gewesten? ................................................. 52
5
, Bevoegdheden? ........................................................................................... 52
1. Uitvoeren Decreten/ ordonnanties.......................................................... 52
2. Soorten beleid: ..................................................................................... 52
Hoe doet de UM van Gemeenschappen/ Gewesten dat? ................................. 53
Deel IV: Geheimhoudingsplicht en privacy (zie notities + Toledo) .............................. 54
Hoofdstuk 1: Geheimhoudingsplicht ................................................................... 54
Afdeling 1: Beroepsgeheim .............................................................................. 54
Afdeling 2: Discretieplicht ................................................................................ 54
Afdeling 3: Beroepsgeheim en hulpverlening ..................................................... 55
Afdeling 4: Uitzonderingen beroepsgeheim ....................................................... 58
Begrippenlijst:....................................................................................................... 61
6
,FUNDAMENTEN VAN HET RECHT
Deel I: Bronnen en beginselen van het recht
Hoofdstuk 1: Definitie van het recht (zie notities)
België=> representatieve parlementaire democratie: het volk maakt de wetgeving door
vertegenwoordigers te kiezen, door te stemmen op parlementsleden die het volk
representeren.
Hoofdstuk 2: Bronnen van het recht (zie notities + Toledo)
9 bronnen van het recht:
• Inter-supranationale normen
• Grondwet
• Algemene rechtsbeginselen
• Wetten, decreten en ordonnanties
• Besluiten
• Gewoonte
• Rechtspraak
• Rechtsleer
• Billijkheid
1. Inter- en Supranationale normen
Internationaal recht: Rechten die voor iedereen gelden en worden afgesproken tussen
staten onderling.
Supranationale normen: afspraken en regels die internationale organisaties maken,
de landen die lid zijn van die organisaties moeten de regel volgen. (VN)
Belangrijkste Rechtsbron voor internationale overeenkomsten is een Verdrag.
3 soorten verdragen
• Verdrag met directe werking: het verdrag dat wordt opgesteld geld meteen in
het land. 3 voorwaarden:
o Vanzelfuitvoerbaar: alle regels zijn meteen toepasselijk in alle landen
o Het veroorzaakt rechten en plichten voor alle burgers
o Het verdrag moet gewild zijn om direct uit gevoerd te worden
• Verdragen met indirecte werking: verdragen zonder richtlijnen waarbij er
reglementering moet komen in het land zelf
7
, • Verdrag met Stand still effect: de lidstaten mogen niets doen om de werking
van het verdrag achteruit te helpen. (Het moet een vooruitgang zijn van het
verdrag en geen achteruitgang)
2. Grondwet
=> grondbeginselen van een land
3. Algemene rechtsbeginselen
=> fundamentele opvattingen
=> zijn niet officieel vastgelegd, Maar zijn vanzelfsprekend
=> Trias Politica
3 soorten Algemene Rechtsbeginselen:
A. Met grondwettelijke waarde
B. Met wettelijke waarde
C. Aanvullende waarde
4. Wetten-Decreten & Ordonnanties (wetgevende macht)
Wordt uitgevaardigd door parlement
5. Besluiten (uitvoerende macht)
=> Wetten worden in detail uitgewerkt in besluiten
2 soorten besluiten:
• Koninklijk besluit/Ministerieel besluit: worden genomen door de federale
regeringen
• Uitvoeringsbesluiten: worden genomen door regeringen van de deelstaten
6. Gewoonte
=> geld niet super in ons land
=> Gewoonte wordt alleen bron als hij voldoet aan 3 voorwaarden:
• Algemeen geldend zijn
• Duurzaam zijn (lange tijd meegaan)
• Word door iedereen als norm aanvaard
7. Rechtspraak (rechterlijke macht)
=> Rechters kunnen de wetgeving een bepaalde interpretatie geven en die toepassen op
hun eigen manier
=> Grondwettelijk Hof & Raad Van Staten: kunnen wetten schrappen
8
, 8. Rechtsleer
=> Rechtsgeleerden denken na over het recht en stellen evoluties of theorieën voor.
9. Billijkheid
=> wat rechtvaardig of redelijk is gezien de omstandigheden
9
