Inhoud
1. Hoofdstuk 1: kwalitatief onderzoek en criminologische theorie; over de relatie
tussen theorie, onderzoeksvragen en methode.....................................................6
1.1. inleiding........................................................................................................ 6
1.2. waarom er theorie in onze ‘gereedschapskist’ zit........................................8
1.3. het gebruik van kwalitatieve methoden in de criminologie........................10
1.4. criminologische epistemologie in een notendop........................................11
1.5. de chicago school....................................................................................... 13
1.6. labelling...................................................................................................... 14
1.7. kritische criminologie................................................................................. 16
1.8. kritische analyses van social control en toezicht........................................18
1.9. cultureel criminologische perspectieven....................................................20
1.10. tot besluit................................................................................................ 23
2. Hoofdstuk 2: het kwalitatief onderzoeksdesign................................................23
2.1. de kwalitatieve probleemstelling................................................................24
2.1.1. soorten onderzoeksvragen...................................................................24
2.1.2. het bepalen van het onderzoeksdoel...................................................24
2.1.3. de onderzoeksvraag............................................................................. 26
2.1.4. algemene structuur en inhoud.............................................................27
2.2. kiezen voor een kwalitatieve grondvorm...................................................28
2.2.1. de kwalitatieve survey.........................................................................29
2.2.2. participerende observtaie of de etnografische studie..........................29
2.2.3. de casestudy........................................................................................ 29
2.2.4. inhoudsanalyse.................................................................................... 29
2.3. de kwalitatieve steekproef.........................................................................30
2.3.1. de onderzoekspopulatie en het steekproefkader.................................31
2.3.2. verschillende kwalitatieve steekproefmethoden..................................31
2.3.3. de theoretische steekproef...................................................................32
2.3.4. de omvang van de steekproef..............................................................33
2.3.5. steekproefmethoden bij andere grondvormen.....................................34
3. Methodologische kwaliteit in het kwalitatief onderzoek...................................35
3.1. inleiding...................................................................................................... 35
3.2. verschillende visies op kwaliteit in kwalitatief onderzoek..........................36
3.2.1. visies gesitueerd op een continuüm.....................................................36
3.2.2. Een neiging tot radicalisering...............................................................37
3.2.3. ‘intens methodologisch bewustzijn’ als motto.....................................37
1
, 3.3. kwaliteitscriteria......................................................................................... 38
3.3.1. interne validiteit................................................................................... 38
3.3.2. externe validiteit.................................................................................. 38
3.3.3. interne betrouwbaarheid......................................................................39
3.3.4. externe betrouwbaarheid.....................................................................40
3.3.5. authenticiteit en relevantie..................................................................40
3.4. strategieën om de kwaliteit van kwalitatief onderzoek te verbeteren........40
3.4.1. triangulatie........................................................................................... 41
3.4.2. validering door de onderzoekssubjecten..............................................42
3.4.3. zoeken naar falsificatie........................................................................42
3.4.4. een ‘auditspoor’ nalaten en peer debriefing........................................43
3.5. besluit........................................................................................................ 43
4. Hoofdstuk 4: de gevalstudie............................................................................. 44
4.1. inleiding..................................................................................................... 44
4.2. een algemene typering.............................................................................. 45
4.3. de gevalstudie in de criminologie...............................................................46
4.4. onderzoekseenheden afbakenen en selecteren.........................................48
4.5. mogelijke problemen bij de gevalstudie.....................................................49
4.6. verzamelen en analyseren van gegevens..................................................50
4.7. rapporteren van de gevalstudie.................................................................51
5. Hoofdstuk 5: het kwalitatieve interview...........................................................52
5.1. Verschillende visies op kwalitatief interviewen..........................................52
5.2. wanneer of waarom kiezen voor een kwalitatieve bevragingsmethode?. . .53
5.3. soorten interviews...................................................................................... 54
5.4. vragen stellen............................................................................................ 55
5.4.1. concreet of algemeen?.........................................................................55
5.4.2. wanneer vraag je door?........................................................................56
5.4.3. suggestieve vragen.............................................................................. 56
5.4.4. de logica van het vragen stellen..........................................................56
5.5. interviewer en respondent in interactie.....................................................57
5.6. moeilijke situaties....................................................................................... 58
5.6.1. factoren met betrekking tot de respondent..........................................58
5.6.2. factoren die het interview kunnen verstoren........................................59
5.7. waarom meewerken aan een interview?....................................................59
5.8. to tape or not to tape?............................................................................... 61
5.9. interpretatie van het interviewmateriaal: ‘waar’ of ‘niet waar’?.................61
5.10. conclusie.................................................................................................. 62
2
,6. focusgroepen.................................................................................................... 63
6.1. Omschrijving en achtergrond.....................................................................63
6.1.1. wat is een focusgroep?.........................................................................63
6.1.2. ontstaan en evolutie............................................................................ 63
6.2. wanneer kiezen voor focusgroepen?..........................................................64
6.2.1. de meerwaarde van focusgroepen.......................................................64
6.2.2. de toepassing van focusgroepen..........................................................65
6.3. voor- en nadelen van focusgroepen...........................................................65
6.4. de samenstelling van de focusgroepen......................................................66
6.4.1. selectie van de steekproef...................................................................66
6.4.2. het aantal deelnemers.........................................................................67
6.4.3. het aantal focusgroepen......................................................................67
6.5. soorten vragen........................................................................................... 67
6.5.1. de openingsvragen............................................................................... 67
6.5.2. de vragen tijdens het groepsgesprek...................................................67
6.6. een focusgroep voorbereiden.....................................................................68
6.6.1. de concrete selectie en het contacteren van de deelnemers...............68
6.6.2. de locatie en de opstelling van de zitplaatsen.....................................69
6.6.3. de ontvangst van de deelnemers.........................................................69
6.6.4. de focusgroep zelf................................................................................ 69
6.7. de rol van de moderator............................................................................. 70
6.7.1. de moderator en de observator...........................................................70
6.7.2. het gedrag van de deelnemers............................................................70
6.7.3. de kwaliteiten van een moderator.......................................................70
7. etnografie en participerende observatie..........................................................71
7.1. inleiding...................................................................................................... 71
7.2. etnografie................................................................................................... 72
7.2.1. kenmerken........................................................................................... 72
7.2.2. soorten (nog eens nalezen in boek).....................................................73
7.3. auto-etnografie en testimonio....................................................................74
7.3.1. auto-etnografie: terminologie en omschrijving....................................74
7.3.2. kritieken op de auto-etnografische methoden en hun antwoorden......75
7.3.3. testimonio............................................................................................ 76
7.4. participerende observatie..........................................................................77
7.4.1. veldonderzoek: definities en omschrijving...........................................77
7.4.2. korte geschiedenis van de participerende observatie..........................78
7.4.3. Wanneer (en waarom) kiezen wij voor participerende observatie?......79
3
, 7.4.4. Voor- en nadelen.................................................................................. 79
7.4.5. Steekproeftrekking: keuzes van settings, locaties en groepen.............80
7.4.6. rollen tijdens participerende observatie...............................................81
7.4.7. toegang tot de setting: gatekeepers en vertrouwen............................81
7.4.8. het verblijf in de setting.......................................................................82
7.4.9. het verlaten van het veld.....................................................................84
7.5. niet- participerende observatie..................................................................85
7.5.1. beschrijvend observeren......................................................................85
7.5.2. gefocust observeren............................................................................. 86
7.5.3. selectief observeren............................................................................. 86
7.6. veldnota’s................................................................................................... 87
8. discoursanalyse................................................................................................ 87
8.1. inleiding...................................................................................................... 88
8.2. discoursanalyse: een veelheid aan perspectieven.....................................88
8.3. naar een linguïstisch perspectief voor criminologen..................................91
8.4. van taal naar discours................................................................................ 92
8.5. vijf principes............................................................................................... 92
8.5.1. discours is meer dan taal alleen...........................................................92
8.5.2. discours is constitutief.........................................................................93
8.5.3. discours en het belang van een emic perspectief................................93
8.5.4. discours en macht................................................................................ 93
8.5.5. discours en context.............................................................................. 93
8.6. wat is context?........................................................................................... 94
8.6.1. interpretatie en contextualisering........................................................94
8.6.2. contextualisering is dialogisch.............................................................94
8.6.3. context is (trans)lokaal.........................................................................95
8.6.4. context is historisch: gelaagde simultaniteit........................................95
9. visuele methoden............................................................................................. 96
9.1. achtergrond: het beeld in de criminologie..................................................96
9.1.1. beelden in de opsporing en het strafrechtelijk systeem.......................97
9.1.2. beelden van criminaliteit zijn populair.................................................97
9.1.3. andere disciplines................................................................................ 98
9.2. visuele data................................................................................................ 98
9.2.1. welk materiaal, welke vragen?.............................................................98
9.2.2. hoe analyseren?................................................................................... 99
9.3. beeld in het onderzoeksdesign: visuele methoden..................................100
9.3.1. welke vragen, welke informatie?........................................................101
4
1. Hoofdstuk 1: kwalitatief onderzoek en criminologische theorie; over de relatie
tussen theorie, onderzoeksvragen en methode.....................................................6
1.1. inleiding........................................................................................................ 6
1.2. waarom er theorie in onze ‘gereedschapskist’ zit........................................8
1.3. het gebruik van kwalitatieve methoden in de criminologie........................10
1.4. criminologische epistemologie in een notendop........................................11
1.5. de chicago school....................................................................................... 13
1.6. labelling...................................................................................................... 14
1.7. kritische criminologie................................................................................. 16
1.8. kritische analyses van social control en toezicht........................................18
1.9. cultureel criminologische perspectieven....................................................20
1.10. tot besluit................................................................................................ 23
2. Hoofdstuk 2: het kwalitatief onderzoeksdesign................................................23
2.1. de kwalitatieve probleemstelling................................................................24
2.1.1. soorten onderzoeksvragen...................................................................24
2.1.2. het bepalen van het onderzoeksdoel...................................................24
2.1.3. de onderzoeksvraag............................................................................. 26
2.1.4. algemene structuur en inhoud.............................................................27
2.2. kiezen voor een kwalitatieve grondvorm...................................................28
2.2.1. de kwalitatieve survey.........................................................................29
2.2.2. participerende observtaie of de etnografische studie..........................29
2.2.3. de casestudy........................................................................................ 29
2.2.4. inhoudsanalyse.................................................................................... 29
2.3. de kwalitatieve steekproef.........................................................................30
2.3.1. de onderzoekspopulatie en het steekproefkader.................................31
2.3.2. verschillende kwalitatieve steekproefmethoden..................................31
2.3.3. de theoretische steekproef...................................................................32
2.3.4. de omvang van de steekproef..............................................................33
2.3.5. steekproefmethoden bij andere grondvormen.....................................34
3. Methodologische kwaliteit in het kwalitatief onderzoek...................................35
3.1. inleiding...................................................................................................... 35
3.2. verschillende visies op kwaliteit in kwalitatief onderzoek..........................36
3.2.1. visies gesitueerd op een continuüm.....................................................36
3.2.2. Een neiging tot radicalisering...............................................................37
3.2.3. ‘intens methodologisch bewustzijn’ als motto.....................................37
1
, 3.3. kwaliteitscriteria......................................................................................... 38
3.3.1. interne validiteit................................................................................... 38
3.3.2. externe validiteit.................................................................................. 38
3.3.3. interne betrouwbaarheid......................................................................39
3.3.4. externe betrouwbaarheid.....................................................................40
3.3.5. authenticiteit en relevantie..................................................................40
3.4. strategieën om de kwaliteit van kwalitatief onderzoek te verbeteren........40
3.4.1. triangulatie........................................................................................... 41
3.4.2. validering door de onderzoekssubjecten..............................................42
3.4.3. zoeken naar falsificatie........................................................................42
3.4.4. een ‘auditspoor’ nalaten en peer debriefing........................................43
3.5. besluit........................................................................................................ 43
4. Hoofdstuk 4: de gevalstudie............................................................................. 44
4.1. inleiding..................................................................................................... 44
4.2. een algemene typering.............................................................................. 45
4.3. de gevalstudie in de criminologie...............................................................46
4.4. onderzoekseenheden afbakenen en selecteren.........................................48
4.5. mogelijke problemen bij de gevalstudie.....................................................49
4.6. verzamelen en analyseren van gegevens..................................................50
4.7. rapporteren van de gevalstudie.................................................................51
5. Hoofdstuk 5: het kwalitatieve interview...........................................................52
5.1. Verschillende visies op kwalitatief interviewen..........................................52
5.2. wanneer of waarom kiezen voor een kwalitatieve bevragingsmethode?. . .53
5.3. soorten interviews...................................................................................... 54
5.4. vragen stellen............................................................................................ 55
5.4.1. concreet of algemeen?.........................................................................55
5.4.2. wanneer vraag je door?........................................................................56
5.4.3. suggestieve vragen.............................................................................. 56
5.4.4. de logica van het vragen stellen..........................................................56
5.5. interviewer en respondent in interactie.....................................................57
5.6. moeilijke situaties....................................................................................... 58
5.6.1. factoren met betrekking tot de respondent..........................................58
5.6.2. factoren die het interview kunnen verstoren........................................59
5.7. waarom meewerken aan een interview?....................................................59
5.8. to tape or not to tape?............................................................................... 61
5.9. interpretatie van het interviewmateriaal: ‘waar’ of ‘niet waar’?.................61
5.10. conclusie.................................................................................................. 62
2
,6. focusgroepen.................................................................................................... 63
6.1. Omschrijving en achtergrond.....................................................................63
6.1.1. wat is een focusgroep?.........................................................................63
6.1.2. ontstaan en evolutie............................................................................ 63
6.2. wanneer kiezen voor focusgroepen?..........................................................64
6.2.1. de meerwaarde van focusgroepen.......................................................64
6.2.2. de toepassing van focusgroepen..........................................................65
6.3. voor- en nadelen van focusgroepen...........................................................65
6.4. de samenstelling van de focusgroepen......................................................66
6.4.1. selectie van de steekproef...................................................................66
6.4.2. het aantal deelnemers.........................................................................67
6.4.3. het aantal focusgroepen......................................................................67
6.5. soorten vragen........................................................................................... 67
6.5.1. de openingsvragen............................................................................... 67
6.5.2. de vragen tijdens het groepsgesprek...................................................67
6.6. een focusgroep voorbereiden.....................................................................68
6.6.1. de concrete selectie en het contacteren van de deelnemers...............68
6.6.2. de locatie en de opstelling van de zitplaatsen.....................................69
6.6.3. de ontvangst van de deelnemers.........................................................69
6.6.4. de focusgroep zelf................................................................................ 69
6.7. de rol van de moderator............................................................................. 70
6.7.1. de moderator en de observator...........................................................70
6.7.2. het gedrag van de deelnemers............................................................70
6.7.3. de kwaliteiten van een moderator.......................................................70
7. etnografie en participerende observatie..........................................................71
7.1. inleiding...................................................................................................... 71
7.2. etnografie................................................................................................... 72
7.2.1. kenmerken........................................................................................... 72
7.2.2. soorten (nog eens nalezen in boek).....................................................73
7.3. auto-etnografie en testimonio....................................................................74
7.3.1. auto-etnografie: terminologie en omschrijving....................................74
7.3.2. kritieken op de auto-etnografische methoden en hun antwoorden......75
7.3.3. testimonio............................................................................................ 76
7.4. participerende observatie..........................................................................77
7.4.1. veldonderzoek: definities en omschrijving...........................................77
7.4.2. korte geschiedenis van de participerende observatie..........................78
7.4.3. Wanneer (en waarom) kiezen wij voor participerende observatie?......79
3
, 7.4.4. Voor- en nadelen.................................................................................. 79
7.4.5. Steekproeftrekking: keuzes van settings, locaties en groepen.............80
7.4.6. rollen tijdens participerende observatie...............................................81
7.4.7. toegang tot de setting: gatekeepers en vertrouwen............................81
7.4.8. het verblijf in de setting.......................................................................82
7.4.9. het verlaten van het veld.....................................................................84
7.5. niet- participerende observatie..................................................................85
7.5.1. beschrijvend observeren......................................................................85
7.5.2. gefocust observeren............................................................................. 86
7.5.3. selectief observeren............................................................................. 86
7.6. veldnota’s................................................................................................... 87
8. discoursanalyse................................................................................................ 87
8.1. inleiding...................................................................................................... 88
8.2. discoursanalyse: een veelheid aan perspectieven.....................................88
8.3. naar een linguïstisch perspectief voor criminologen..................................91
8.4. van taal naar discours................................................................................ 92
8.5. vijf principes............................................................................................... 92
8.5.1. discours is meer dan taal alleen...........................................................92
8.5.2. discours is constitutief.........................................................................93
8.5.3. discours en het belang van een emic perspectief................................93
8.5.4. discours en macht................................................................................ 93
8.5.5. discours en context.............................................................................. 93
8.6. wat is context?........................................................................................... 94
8.6.1. interpretatie en contextualisering........................................................94
8.6.2. contextualisering is dialogisch.............................................................94
8.6.3. context is (trans)lokaal.........................................................................95
8.6.4. context is historisch: gelaagde simultaniteit........................................95
9. visuele methoden............................................................................................. 96
9.1. achtergrond: het beeld in de criminologie..................................................96
9.1.1. beelden in de opsporing en het strafrechtelijk systeem.......................97
9.1.2. beelden van criminaliteit zijn populair.................................................97
9.1.3. andere disciplines................................................................................ 98
9.2. visuele data................................................................................................ 98
9.2.1. welk materiaal, welke vragen?.............................................................98
9.2.2. hoe analyseren?................................................................................... 99
9.3. beeld in het onderzoeksdesign: visuele methoden..................................100
9.3.1. welke vragen, welke informatie?........................................................101
4
