samenvatting -syntaxis- bouwstenen van de taal

Wat is syntaxis?
Syntaxis betekent de volgorde van woorden in een zin. Het komt van het Grieks en is een onderdeel van de
taalkunde dat kijkt naar hoe zinnen zijn opgebouwd.

Het gaat over:

 Hoe woorden samen een zin vormen.
 De regels die bepalen hoe je woorden moet combineren.




Belangrijke ideeën
1. Competentie

 Syntaxis helpt ons te begrijpen welke zinnen goed gevormd zijn.
 Volgens sommige taalkundigen (zoals Chomsky) hebben mensen van nature het vermogen om taalregels te
leren.
 Een zin is goed als ze volgens de regels van de taal is opgebouwd, ook al klinkt ze raar.

Voorbeeld:

 Colorless green ideas sleep furiously → zin klinkt vreemd, maar is grammaticaal juist.
 Furiously ideas green colorless sleep → zin is fout opgebouwd.



2. Aanvaardbaarheid

 Niet elke grammaticaal correcte zin klinkt goed of wordt gebruikt in een taal.
 Wat in het Engels goed klinkt, kan in het Frans of Nederlands fout zijn.

Voorbeeld:

 Engels: The boy often watches the TV.
 Engels: The boy watches often the TV.
 Frans: Le garçon regarde souvent la TV.
 Frans: Le garçon souvent regarde la TV.



3. Taaltypologie

 Talen hebben verschillende woordvolgordes.
 Kinderen leren die volgorde door taal te horen.

, Voorbeelden van woordvolgorde:

 Engels & Frans: SVO (onderwerp – werkwoord – object)
 Nederlands & Turks: SOV
 Iers: VSO
 Malagasy: VOS




Woordsoorten (Woordklassen)
Woordsoorten zijn groepen van woorden met dezelfde functie. Je herkent ze niet altijd aan de betekenis, maar aan:

 Hoe ze veranderen (vervoegen, verbuigen)
 Waar ze staan in een zin

Woordsoort Wat doet het?
Zelfstandig naamwoord Verwijst naar iets of iemand, bv. tafel
Voornaamwoord Verwijst naar persoon of ding, bv. hij, dat
Bijvoeglijk naamwoord Zegt iets over een zelfstandig naamwoord, bv. mooi
Werkwoord Zegt wat er gebeurt, bv. lopen, eten
Bijwoord Zegt iets over een werkwoord of ander woord, bv. snel
Voorzetsel Verbindt woorden, bv. in, op, bij
Voegwoord Verbindt zinnen, bv. en, maar, omdat
Lidwoord Geeft aan of iets bekend is, bv. de, het, een
Tussenwerpsel Uitroep, bv. oeps, hé, bah



Wat is syntaxis?
Syntaxis betekent: hoe woorden en zinnen met elkaar verbonden worden.




Soorten verbindingen in zinnen
Er zijn verschillende manieren waarop woorden en zinnen met elkaar verbonden kunnen worden. Die noemen
we syntactische tradities.

1. Parataxis (zonder hiërarchie)

 Woorden of zinnen staan naast elkaar, zonder dat één belangrijker is dan de andere.

Voorbeeld: Ik eet een appel en ik drink water.

 Hier zijn beide delen gelijkwaardig.
 Dit heet ook coördinatie.