,1. Waarom gedragsverandering?
I. Inleiding
Gezondheid = staat van gehele fysieke, mentale en sociale well-being en niet
het afwezige of ziekten
Gedrag = geheel van acties en reacties met betrekking tot omgeving
Relatie? = gedragsgerelateerde risicofactoren zijn basis van 1/3 sterfgevallen
II. Even terug in de tijd
biomedisch perspectief <-> Biopsychosociaal perspectief
• ziekte heeft specifieke • multicausaal:
biochemische etiologie / - biologische, psychologische
lichamelijke oorzaak en sociale factoren
• lichaam kan behandeld / - voorbeschikkend,
gerepareerd worden als uitlokkend, onderhoudend
machine • probabilistisch: individueel vs
• Metafoor: lichaam als groepsniveau
robot • Gezondheid is meer dan
afwezigheid van ziekte!
Gedrag van individu en groep wordt belangrijker
waarom opkomst biopsychosociaal perspectief?
- verandering sterfte- en ziektecijfers
- effectiviteit en kosten van hoog-gespecialiseerde curatieve zorg
- toename erkenning patiëntengedrag
- politieke evoluties
,III. Werken aan gezondheid in het bio-psycho-sociaal model
gezondheidspreventie
• primaire; ziek zijn voorkomen
vaccinatie, tanden poetsen
• secundaire; vroege detectie en interventie
screenings, preventieve controles
• tertiaire; voorkomen verergering en herval
opvolgen diabetespatienten
• quaternaire; verslaving van verdovende middelen voorkomen
campagne tegen overmatige neusdruppels
gezondheidsbevordering / - promotie
IV. Gedragsverandering
kwaliteitsstandaarden
• samenwerken met doelgroepen;
- noden en behoeften
- hoe gemotiveerd houden
- hoe zelf-effectiviteit stimuleren
- laten dragen door hun sociale netwerk
• werken vanuit objectief feitenmateriaal
- valkuilen
• concrete en realistische doelen
- SMART
• planmatige en systematische werkwijze;
- stapgewijs opbouwen van interventie, niet onmiddellijk actie!
• evalueren;
- goed verlopen? Effect?
SYSTEMATISCH
- tussen- en eindevaluaties
DOELGERICHT
PLANMATIG
, SYSTEMATISCH
- veelvoorkomende blunder: ondoordachte oplossing
- systematiek in GVO en GP:
STAP 1. Probleemanalyse: welke relatie tussen gezondheidsprobleem en
menselijk gedrag?
STAP 2. Gedragsdeterminanten-analyse: welke determinanten van gedrag?
STAP 3. Gedragsbeïnvloeding: hoe gedrag beïnvloeden?
STAP 4. Evaluatie: welk effect heeft beïnvloeding?
DOELGERICHT
- 2 belangrijke valkuilen:
1. Focus op finale doelen, terwijl eerder een stapsgewijs proces
2. Doelen op te hoog abstractiniveau (zie verder hoe doelen stellen)
PLANMATIG
- veranderen attitude en gedrag is niet eenvoudig !
- gedrag wortelt diep in cultuurpatronen, opvoeding, waarden en normen
- realistisch gedragsbehoud —> zorgvuldig overwogen gefaseerde aanpak
= stap per stap, voldoende tijd en ondersteuning per fase
- planning = systematisch en procesmatig voorbereiden, afstemmen en nemen van
besluiten, waarvan uitvoering noodzakelijk is voor bereiken van bepaald doel
V. Intervention Mapping Protocol & gezondheidsbevordering
• planmatige aanpak van interventieontwikkeling
• Goede heuristiek voor " scientific pracitioner "
= vuistregel
Waarom Intervention Mapping?
- goede analyse van probleem
- structureren interventie design
- faseren interventie design
- monitoren interventie design
- documenteert beslissingen en hun gevolgen
I. Inleiding
Gezondheid = staat van gehele fysieke, mentale en sociale well-being en niet
het afwezige of ziekten
Gedrag = geheel van acties en reacties met betrekking tot omgeving
Relatie? = gedragsgerelateerde risicofactoren zijn basis van 1/3 sterfgevallen
II. Even terug in de tijd
biomedisch perspectief <-> Biopsychosociaal perspectief
• ziekte heeft specifieke • multicausaal:
biochemische etiologie / - biologische, psychologische
lichamelijke oorzaak en sociale factoren
• lichaam kan behandeld / - voorbeschikkend,
gerepareerd worden als uitlokkend, onderhoudend
machine • probabilistisch: individueel vs
• Metafoor: lichaam als groepsniveau
robot • Gezondheid is meer dan
afwezigheid van ziekte!
Gedrag van individu en groep wordt belangrijker
waarom opkomst biopsychosociaal perspectief?
- verandering sterfte- en ziektecijfers
- effectiviteit en kosten van hoog-gespecialiseerde curatieve zorg
- toename erkenning patiëntengedrag
- politieke evoluties
,III. Werken aan gezondheid in het bio-psycho-sociaal model
gezondheidspreventie
• primaire; ziek zijn voorkomen
vaccinatie, tanden poetsen
• secundaire; vroege detectie en interventie
screenings, preventieve controles
• tertiaire; voorkomen verergering en herval
opvolgen diabetespatienten
• quaternaire; verslaving van verdovende middelen voorkomen
campagne tegen overmatige neusdruppels
gezondheidsbevordering / - promotie
IV. Gedragsverandering
kwaliteitsstandaarden
• samenwerken met doelgroepen;
- noden en behoeften
- hoe gemotiveerd houden
- hoe zelf-effectiviteit stimuleren
- laten dragen door hun sociale netwerk
• werken vanuit objectief feitenmateriaal
- valkuilen
• concrete en realistische doelen
- SMART
• planmatige en systematische werkwijze;
- stapgewijs opbouwen van interventie, niet onmiddellijk actie!
• evalueren;
- goed verlopen? Effect?
SYSTEMATISCH
- tussen- en eindevaluaties
DOELGERICHT
PLANMATIG
, SYSTEMATISCH
- veelvoorkomende blunder: ondoordachte oplossing
- systematiek in GVO en GP:
STAP 1. Probleemanalyse: welke relatie tussen gezondheidsprobleem en
menselijk gedrag?
STAP 2. Gedragsdeterminanten-analyse: welke determinanten van gedrag?
STAP 3. Gedragsbeïnvloeding: hoe gedrag beïnvloeden?
STAP 4. Evaluatie: welk effect heeft beïnvloeding?
DOELGERICHT
- 2 belangrijke valkuilen:
1. Focus op finale doelen, terwijl eerder een stapsgewijs proces
2. Doelen op te hoog abstractiniveau (zie verder hoe doelen stellen)
PLANMATIG
- veranderen attitude en gedrag is niet eenvoudig !
- gedrag wortelt diep in cultuurpatronen, opvoeding, waarden en normen
- realistisch gedragsbehoud —> zorgvuldig overwogen gefaseerde aanpak
= stap per stap, voldoende tijd en ondersteuning per fase
- planning = systematisch en procesmatig voorbereiden, afstemmen en nemen van
besluiten, waarvan uitvoering noodzakelijk is voor bereiken van bepaald doel
V. Intervention Mapping Protocol & gezondheidsbevordering
• planmatige aanpak van interventieontwikkeling
• Goede heuristiek voor " scientific pracitioner "
= vuistregel
Waarom Intervention Mapping?
- goede analyse van probleem
- structureren interventie design
- faseren interventie design
- monitoren interventie design
- documenteert beslissingen en hun gevolgen
