Hoorcollege 1: → Misschien samenvatting van laura nog even vragen?
Gezondheidscommunicatie gaat over het verbeteren van health outcomes
(gezondheidsuitkomsten) door:
het stimuleren van behavior modification
(gedragsverandering),
en het bevorderen van social change (maatschappelijke
verandering).
Socio-ecological model: De gezondheid van een individu
wordt niet alleen bepaald door persoonlijke keuzes, maar ook door verschillende lagen van
de omgeving:
→ Individual – persoonlijke gedragingen en keuzes.
→ Social environment – sociale omgeving, zoals familie, vrienden, cultuur.
→ Physical environment – fysieke omgeving, zoals buurt, werkplek, voorzieningen.
→ Policy – beleid, regels en wetten die invloed hebben op gezondheid.
Twee belangrijke pijlen:
1. Verandering van (de invloed van) de omgeving → gericht op sociale, fysieke en
beleidsmatige factoren.
2. Verandering van gedrag → gericht op het individu zelf.
Gezondheidscommunicatie werkt dus op twee niveaus:
→ Door het gedrag van mensen te veranderen
→ Door de omgeving zo aan te passen dat gezond gedrag makkelijker of
vanzelfsprekender wordt.
wicked problem: een probleem dat heel ingewikkeld en lastig op te lossen is, omdat er veel
belangen, waarden en meningen door elkaar lopen.
→ Hoe mag je gezond eten stimuleren?: Dat lijkt een simpele vraag, maar er zitten veel
dilemma’s achter:
● Autonomie / eigen verantwoordelijkheid → Mensen moeten toch zelf mogen
kiezen wat ze eten?
● (Volks)gezondheid → Maar als veel mensen ongezond eten, heeft dat gevolgen
voor de hele samenleving (bijv. meer zorgkosten).
kern: gezond eten stimuleren is niet zwart-wit. Je zit steeds tussen vrijheid van de burger en
verantwoordelijkheid voor de samenleving.
,Opties voor wicked problems:
Optie 1: Versimpelen van wicked problems
Optie 2: Omgaan met wicked problems
→ Je accepteert dat het probleem complex is.
Model voor communicatie:
Sender → encoder → Channel → Decoder → receiver
Er is een zender en het is een aanname dat mensen daar informatie uit ontvangen.
→ Dit model gaat ervan uit dat iedereen hetzelfde referentiekader heeft, terwijl niet iedereen
hetzelfde referentiekader heeft.
Communicatie is een dynamisch proces waarbij zender en ontvanger tegelijk beïnvloeden
én reageren. Feedback en gedeeld begrip zijn cruciaal, maar kunnen verstoord worden door
'ruis'. Referentiekaders bepalen mede hoe de boodschap wordt begrepen.
In het plaatje zie je:
→ Zowel de zender als ontvanger zijn tegelijk actief: iedereen is tegelijkertijd zender én
ontvanger.
→ Er is feedback: communicatie is niet éénrichtingsverkeer, maar gaat over en weer.
→ Channel = het kanaal waarlangs de boodschap wordt overgebracht (bijv. gesproken taal,
beeld, tekst).
→ Noise (ruis) = alles wat de communicatie kan verstoren (bijv.
achtergrondlawaai, misverstanden, cultuurverschillen).
→ Field of Experience = ieders persoonlijke referentiekader
(denk aan: opvoeding, kennis, cultuur, taalgebruik).
Communicatie is een tweerichtings proces waarin informatie
wordt overgebracht in een bepaalde code (zoals taal), via een
specifiek kanaal (bijv. mondeling, schriftelijk), van een zender
naar een ontvanger, die vervolgens feedback kan geven.
→ Feedback = berichten of signalen die de ontvanger
terugstuurt naar de zender nadat hij de boodschap heeft
ontvangen
,Hoe kijkt het transmissiemodel naar ‘miscommunicatie’ (ruis)?
Ze onderscheiden 3 soorten problemen:
1. Technisch → hoe goed wordt de boodschap verzonden? Bijvoorbeeld slechte
geluidskwaliteit of internetstoringen.
2. Semantisch → hoe goed wordt de betekenis overgebracht? Bijvoorbeeld als een
woord verkeerd wordt geïnterpreteerd.
3. Effectiviteit → welk effect heeft de boodschap op gedrag? Bijvoorbeeld: begrijpt
iemand het wel, maar doet hij er niets mee?
→ Wat mist in dit model:
- Ruis uit de omgeving (afleiding, drukte, lawaai).
- Framing (hoe de boodschap wordt ingekleed en daardoor anders kan overkomen).
Kortom: dit model kijkt naar miscommunicatie op drie niveaus, maar houdt geen rekening
met context en beïnvloeding.
twee communicatiemodellen:
1. Transmissiemodel: Dit gaat over technologische of éénrichtingscommunicatie.
→ Voorbeeld: tv, radio, of een flyer → er is een zender die een boodschap verstuurt, maar
de ontvanger kan niets terugzeggen.
2. Transactiemodel: Dit gaat over face-to-face communicatie.
→ Beide partijen zijn tegelijk zender en ontvanger → dus interactief.
→ Ze nemen hun eigen ervaringen (“lived experience”) mee in het gesprek.
→ Ze worden beïnvloed door de context: fysieke omgeving, emoties, of hoe ze elkaar zien.
Waarom is Gezondheidscommunicatie lastig?
→ Verschillende motieven en domeinen: soms wil je informeren, soms overtuigen, soms
gedrag veranderen.
→ Tweerichtingsverkeer: er is altijd een zender én een ontvanger → het is dus interactief.
→ Aangepast aan publiek: de doelgroep is vaak heterogeen (verschillend in leeftijd,
cultuur, kennisniveau).
→ Verschillende kanalen: denk aan tv, social media, huisarts, folders. Elk kanaal heeft zijn
beperkingen en mogelijkheden.
→ Succesvol als de boodschap niet alleen verstuurd, maar ook bewust ontvangen en
goed geïnterpreteerd wordt.
, Hoorcollege 2: gezondheidsinformatie, persuasie
Persuasie = Een symbolisch proces waarin de zender anderen wil overtuigen om hun
attitude of gedrag te veranderen t.a.v. van een bepaald onderwerp d.m.v. het zenden van
een boodschap in een context van vrijwillige keuze.
→ persuasie = overtuigen. Het gaat niet om dwang, maar om mensen hun mening of
gedrag te laten veranderen door communicatie (boodschap).
Manipulatie is het beïnvloeden of controleren van iemand of iets in jouw voordeel. Vaak
gebeurt dit zonder dat de ander het doorheeft.
→ Bij persuasie weet de ontvanger dat iemand hem/haar probeert te overtuigen, en heeft
hij/zij een vrije keuze.
→ Bij manipulatie is er vaak geen bewustzijn bij de ontvanger → je stuurt iemand
ongemerkt, wat minder eerlijk of zelfs misleidend kan zijn.
Aannames van persuasie
Wanneer we praten over persuasie (overtuigen), doen we dat vanuit bepaalde
basisgedachten (aannames) over hoe mensen werken:
→ Mensen overtuigen uiteindelijk zichzelf: De zender (degene die de boodschap brengt)
kan alleen argumenten, informatie of redenen geven. De echte verandering gebeurt pas als
de ontvanger die argumenten aanneemt en besluit: "Ik verander mijn houding of gedrag."
→ Individuen kunnen persuasie weerstaan: Je bent niet verplicht om mee te gaan met de
boodschap. Mensen hebben de capaciteit om nee te zeggen, zelfs als de boodschap sterk
of overtuigend is.
→ Vrije keuze is de kern. Bij persuasie is er altijd sprake van een vrijwillige beslissing. De
ontvanger kan altijd iets anders kiezen dan wat de zender wil bereiken.
Bias (in de wetenschap): Bias betekent een fout die zorgt voor een vertekening → dus een
afwijking van het juiste resultaat. (bijv. een verkeerde meting, vooroordeel, verkeerde
interpretatie).
Communicatiemodel
Communicator: de persoon die een boodschap zendt of ontvangt.
Message: de inhoud van wat er gezegd wordt.
Feedback: de reactie van de ontvanger terug naar de zender.
Channel(s): het kanaal waarlangs de boodschap gaat (bijv. mondeling, schriftelijk, social
media).
Behave, Encode, Decode:
● Encode: de zender verpakt de boodschap in woorden/symbolen.
● Decode: de ontvanger moet de boodschap begrijpen.
● Behave: de manier van gedragen kan ook een boodschap zijn.
Noise (ruis): Dit is alles wat de boodschap kan verstoren of vertekenen.
Heuristiek: heuristieken zijn onbewuste short-cuts (snelle denkroutes) die mensen
gebruiken om beslissingen makkelijker te maken.
→ Werking: gedrag volgt automatische patronen bij specifieke prikkels.
→ Dit maakt complexe keuzes eenvoudiger, doordat ze met systeem 1 denken (snel,
automatisch, intuïtief) opgelost worden, in plaats van systeem 2 (traag en bewust).
Gezondheidscommunicatie gaat over het verbeteren van health outcomes
(gezondheidsuitkomsten) door:
het stimuleren van behavior modification
(gedragsverandering),
en het bevorderen van social change (maatschappelijke
verandering).
Socio-ecological model: De gezondheid van een individu
wordt niet alleen bepaald door persoonlijke keuzes, maar ook door verschillende lagen van
de omgeving:
→ Individual – persoonlijke gedragingen en keuzes.
→ Social environment – sociale omgeving, zoals familie, vrienden, cultuur.
→ Physical environment – fysieke omgeving, zoals buurt, werkplek, voorzieningen.
→ Policy – beleid, regels en wetten die invloed hebben op gezondheid.
Twee belangrijke pijlen:
1. Verandering van (de invloed van) de omgeving → gericht op sociale, fysieke en
beleidsmatige factoren.
2. Verandering van gedrag → gericht op het individu zelf.
Gezondheidscommunicatie werkt dus op twee niveaus:
→ Door het gedrag van mensen te veranderen
→ Door de omgeving zo aan te passen dat gezond gedrag makkelijker of
vanzelfsprekender wordt.
wicked problem: een probleem dat heel ingewikkeld en lastig op te lossen is, omdat er veel
belangen, waarden en meningen door elkaar lopen.
→ Hoe mag je gezond eten stimuleren?: Dat lijkt een simpele vraag, maar er zitten veel
dilemma’s achter:
● Autonomie / eigen verantwoordelijkheid → Mensen moeten toch zelf mogen
kiezen wat ze eten?
● (Volks)gezondheid → Maar als veel mensen ongezond eten, heeft dat gevolgen
voor de hele samenleving (bijv. meer zorgkosten).
kern: gezond eten stimuleren is niet zwart-wit. Je zit steeds tussen vrijheid van de burger en
verantwoordelijkheid voor de samenleving.
,Opties voor wicked problems:
Optie 1: Versimpelen van wicked problems
Optie 2: Omgaan met wicked problems
→ Je accepteert dat het probleem complex is.
Model voor communicatie:
Sender → encoder → Channel → Decoder → receiver
Er is een zender en het is een aanname dat mensen daar informatie uit ontvangen.
→ Dit model gaat ervan uit dat iedereen hetzelfde referentiekader heeft, terwijl niet iedereen
hetzelfde referentiekader heeft.
Communicatie is een dynamisch proces waarbij zender en ontvanger tegelijk beïnvloeden
én reageren. Feedback en gedeeld begrip zijn cruciaal, maar kunnen verstoord worden door
'ruis'. Referentiekaders bepalen mede hoe de boodschap wordt begrepen.
In het plaatje zie je:
→ Zowel de zender als ontvanger zijn tegelijk actief: iedereen is tegelijkertijd zender én
ontvanger.
→ Er is feedback: communicatie is niet éénrichtingsverkeer, maar gaat over en weer.
→ Channel = het kanaal waarlangs de boodschap wordt overgebracht (bijv. gesproken taal,
beeld, tekst).
→ Noise (ruis) = alles wat de communicatie kan verstoren (bijv.
achtergrondlawaai, misverstanden, cultuurverschillen).
→ Field of Experience = ieders persoonlijke referentiekader
(denk aan: opvoeding, kennis, cultuur, taalgebruik).
Communicatie is een tweerichtings proces waarin informatie
wordt overgebracht in een bepaalde code (zoals taal), via een
specifiek kanaal (bijv. mondeling, schriftelijk), van een zender
naar een ontvanger, die vervolgens feedback kan geven.
→ Feedback = berichten of signalen die de ontvanger
terugstuurt naar de zender nadat hij de boodschap heeft
ontvangen
,Hoe kijkt het transmissiemodel naar ‘miscommunicatie’ (ruis)?
Ze onderscheiden 3 soorten problemen:
1. Technisch → hoe goed wordt de boodschap verzonden? Bijvoorbeeld slechte
geluidskwaliteit of internetstoringen.
2. Semantisch → hoe goed wordt de betekenis overgebracht? Bijvoorbeeld als een
woord verkeerd wordt geïnterpreteerd.
3. Effectiviteit → welk effect heeft de boodschap op gedrag? Bijvoorbeeld: begrijpt
iemand het wel, maar doet hij er niets mee?
→ Wat mist in dit model:
- Ruis uit de omgeving (afleiding, drukte, lawaai).
- Framing (hoe de boodschap wordt ingekleed en daardoor anders kan overkomen).
Kortom: dit model kijkt naar miscommunicatie op drie niveaus, maar houdt geen rekening
met context en beïnvloeding.
twee communicatiemodellen:
1. Transmissiemodel: Dit gaat over technologische of éénrichtingscommunicatie.
→ Voorbeeld: tv, radio, of een flyer → er is een zender die een boodschap verstuurt, maar
de ontvanger kan niets terugzeggen.
2. Transactiemodel: Dit gaat over face-to-face communicatie.
→ Beide partijen zijn tegelijk zender en ontvanger → dus interactief.
→ Ze nemen hun eigen ervaringen (“lived experience”) mee in het gesprek.
→ Ze worden beïnvloed door de context: fysieke omgeving, emoties, of hoe ze elkaar zien.
Waarom is Gezondheidscommunicatie lastig?
→ Verschillende motieven en domeinen: soms wil je informeren, soms overtuigen, soms
gedrag veranderen.
→ Tweerichtingsverkeer: er is altijd een zender én een ontvanger → het is dus interactief.
→ Aangepast aan publiek: de doelgroep is vaak heterogeen (verschillend in leeftijd,
cultuur, kennisniveau).
→ Verschillende kanalen: denk aan tv, social media, huisarts, folders. Elk kanaal heeft zijn
beperkingen en mogelijkheden.
→ Succesvol als de boodschap niet alleen verstuurd, maar ook bewust ontvangen en
goed geïnterpreteerd wordt.
, Hoorcollege 2: gezondheidsinformatie, persuasie
Persuasie = Een symbolisch proces waarin de zender anderen wil overtuigen om hun
attitude of gedrag te veranderen t.a.v. van een bepaald onderwerp d.m.v. het zenden van
een boodschap in een context van vrijwillige keuze.
→ persuasie = overtuigen. Het gaat niet om dwang, maar om mensen hun mening of
gedrag te laten veranderen door communicatie (boodschap).
Manipulatie is het beïnvloeden of controleren van iemand of iets in jouw voordeel. Vaak
gebeurt dit zonder dat de ander het doorheeft.
→ Bij persuasie weet de ontvanger dat iemand hem/haar probeert te overtuigen, en heeft
hij/zij een vrije keuze.
→ Bij manipulatie is er vaak geen bewustzijn bij de ontvanger → je stuurt iemand
ongemerkt, wat minder eerlijk of zelfs misleidend kan zijn.
Aannames van persuasie
Wanneer we praten over persuasie (overtuigen), doen we dat vanuit bepaalde
basisgedachten (aannames) over hoe mensen werken:
→ Mensen overtuigen uiteindelijk zichzelf: De zender (degene die de boodschap brengt)
kan alleen argumenten, informatie of redenen geven. De echte verandering gebeurt pas als
de ontvanger die argumenten aanneemt en besluit: "Ik verander mijn houding of gedrag."
→ Individuen kunnen persuasie weerstaan: Je bent niet verplicht om mee te gaan met de
boodschap. Mensen hebben de capaciteit om nee te zeggen, zelfs als de boodschap sterk
of overtuigend is.
→ Vrije keuze is de kern. Bij persuasie is er altijd sprake van een vrijwillige beslissing. De
ontvanger kan altijd iets anders kiezen dan wat de zender wil bereiken.
Bias (in de wetenschap): Bias betekent een fout die zorgt voor een vertekening → dus een
afwijking van het juiste resultaat. (bijv. een verkeerde meting, vooroordeel, verkeerde
interpretatie).
Communicatiemodel
Communicator: de persoon die een boodschap zendt of ontvangt.
Message: de inhoud van wat er gezegd wordt.
Feedback: de reactie van de ontvanger terug naar de zender.
Channel(s): het kanaal waarlangs de boodschap gaat (bijv. mondeling, schriftelijk, social
media).
Behave, Encode, Decode:
● Encode: de zender verpakt de boodschap in woorden/symbolen.
● Decode: de ontvanger moet de boodschap begrijpen.
● Behave: de manier van gedragen kan ook een boodschap zijn.
Noise (ruis): Dit is alles wat de boodschap kan verstoren of vertekenen.
Heuristiek: heuristieken zijn onbewuste short-cuts (snelle denkroutes) die mensen
gebruiken om beslissingen makkelijker te maken.
→ Werking: gedrag volgt automatische patronen bij specifieke prikkels.
→ Dit maakt complexe keuzes eenvoudiger, doordat ze met systeem 1 denken (snel,
automatisch, intuïtief) opgelost worden, in plaats van systeem 2 (traag en bewust).
