Samenvatting Algemene medische zorg: Leerpad B- Pathologie en farmacologie van nefrologie en urologie

Pathologie en Farmacologie: Urologie en Nefrologie
Examen : mc
Urologie
Definities
- Onderscheid nefrologie en urologie :
o Nefrologie= een subspecialisme van de inwendige geneeskunde dat
zich bezighoudt met de nierpathologie, waarbij medicamenteuze
behandeling of behandeling via dialyse de optie is.

o Urologie= een heelkundige discipline die zich richt op de pathologie van
de urinewegen van nier tot urethra (voor man en vrouw) en de
mannelijke geslachtsorganen, waarbij chirurgie een optie van
behandelen is.

Symptomen van nier- en urineweglijden
- Polyurie= verhoogde urineproductie, meer dan 2l per dag
o Polydipsie= meer drinken (zowel oorzaak als gevolg van polyurie)
o Diuretica gebruik (=vocht afdrijvende middelen, gebruikt bij hartfalen en
hypertensie)
o Chronisch nierfalen
o Diabetes mellitus

- Oligurie: verminderde urineproductie, minder dan 0,4l/dag
o Vb. Deshydratatie

- Anurie: afwezige urineproductie
o Vb. Acute nierinsufficiëntie (een van de eerste symptomen)

- Nycturie: ‘s nachts opstaan om te wateren (meermaals)
o Komt voor als gevolg van: Polyurie, Prostatisme of bij ptn met
hartdecompensatie (pompfunctie verzwakt, hart kan onvoldoende bloed
rondpompen in lichaam)

- Pollakisurie (frequency): frequent plassen van kleine hoeveelheden (≠
polyurie!)
o Wijst op een overprikkeling van blaas, wat voorkomt bij cystitits
(blaasontsteking)

- Urgency: plots en dringend moeten plassen, gevolg van blaasirritatie.
o Met risico op te laat zijn, waardoor men incontinent is= urge incontinentie
o Vb. cystitis

- Dysurie: pijn bij mictie
o Wijst op cystitis

- Lendenpijn:
o Kan optreden bij ptn met een infectie van de nieren (=acute pyelonefritis)
o Komt voor bij ptn met urolithiase (nierkoliek)

- Nierkoliek: zeer hevige koliekpijn in lendenstreek, uitstralend naar genitaliën
o Komt door een niersteen die leidt tot een obstructie bij een van de ureters
1

, - Hematurie: bloed bij de urine
o Vb. glomerulonefritis, blaastumor
o Rode kleur van urine verwijst niet altijd op bloed, bv. rode bietensap
- Urineretentie: geen volledige lediging blaas na plassen
o Komt oa voor bij benigne prostaathypertrofie (BPH)

- Zwakke straal & moeilijke start: wijzen op urethrale obstructie
o Vb. BPH
o Duurt ook langer vooraleer men in staat is te urineren

- Nadruppelen: urine blijft in de urethra achter na mictie
o Vb. Urethradivertikel (uitstulping in urethra) of blaashalsstenose
(vernauwing blaashals)

- Incontinentie: onvrijwillig urineverlies

- LUTS ( lower urinary tract symptoms)
o Betreft een aantal klachten die gerelateerd zijn aan het plassen en worden
veroorzaak door een obstructie op niveau van prostaat of blaashals
o Wordt frequent veroorzaakt door pathologie van de prostaat

Onderzoeksmethoden in de urologie
- Klinisch onderzoek
o Genitaal onderzoek
 Bij man: men onderzoekt anatomische structuren en gaat op zoek
naar zwellingen, pijnlijke structuren, eventuele urethrale afscheiding
en het aspect van de huid (huidtype, bv. droog, gevoelig…)

o Abdominaal onderzoek: aanwezigheid van globus?
 Via palpatie onderzoeken of er een globus is
 Globus= zwelling van de blaas

o Nierslagpijn
 Nier heeft geen zenuwbanen, kapsel errond wel, wnr nier uitzet kan
dit pijn geven (bij bv. niersteen)
 Verschil lumbale en nierpijn
 Lumbale is met vingers palperen, doet pijn
 Met de vuist slaan veroorzaakt diepe en pijnlijkere reactie=
nierpijn
 DD/ lumbale (spier)pijn

o Rectaal toucher: wordt voornamelijk gedaan bij urologie op prostaat te
kunnen palperen

- Urineonderzoek
o Goede afname essentieel
o Man:
 Glans penis ontbloten (voorhuid naar achter schuiven)
 Middelste deel urine opvangen (MIDSTREAM)
o Vrouw:
 Labia spreiden met 1 hand
2

,  Middelste deel urine opvangen (MIDSTREAM)
o Analyse van urine kan informatie geven pber:
 Infectie: aanwezigheid bacteriën, witten en/ of rode bloedcellen
 De filtratiefunctie van de nier: proteïnurie, albuminurie
 Steenvorming in de nierkelken: cilinders of kristallen
o Welke portie?
 Gewoon staal: enkel nuttig voor cytologisch onderzoek
 Eerste staal: bij man belangrijk voor urethrale afwijkingen
(Chlamydia-infectie)
 Midstream: belangrijk voor onderzoek blaas
 Urineportie na prostaatmassage: om ontstekingscomponent in de
prostaat terug te vinden

o Kinderen: opvangen urine als mogelijk (‘clean catch’ / ‘midstream’) na
reinigen met water, event. plaszakje (meer contaminatie)

o Alternatieven:
 Blaaskatherisatie
 Blaaspunctie: vrij agressief, CAVE hematurie
 Verblijfskatheter: langs de poort

o Verschillende onderzoeken
 Inspectie: troebel  wbc
 Dipstick:
 Hematurie
 Proteïnurie
 Glucosurie
 Nitrieten  infectie (aanw.h. bacteriën)
 Zwangerschapstest (HCG)
 Kweek  bij kinderen <12j noodzakelijk vr D/
 Antibiogram

- Bloedonderzoek
o Verschillende parameters correleren met nierfunctie:
 Creatinine = afvalstof v/h spiermetabolisme  verwijderd via urine
 Creatinineklaring (Bloed+24u-urine)  vermogen om bloed te
zuiveren
 GFR = glomerulaire filtration rate
 Ureum = afbraakproduct eiwitten (lever)
 De nierfunctie kan geëvalueerd worden door de concentratie van
ureum en creatinine te bepalen
 Deze afvalstoffen worden door de nieren uitgescheiden
 Des te slechter de nietfuctie (bapaald via GFR), des te hoger
de concentratie van beide stoffen in bloed

o Verhoogd bloedcreatinine bij:
 een ontsteking in de nier (glomerulonefritis, pyelonefritis) t.g.v.
een bacteriële infectie
 beschadiging van niercellen door vergiftiging (inname van een
schadelijke stof) of als bijwerking van een geneesmiddel
 een auto-immuunziekte


3

,  als gevolg van processen die de afvoer van urine hinderen:
prostaatziekte, nierstenen
 een verminderde doorbloeding van het nierweefsel (door shock,
uitdroging, hartfalen, vaatziekte en complicaties van diabetes)
 een tijdelijke verhoging treedt op bij spierbeschadiging, vb. door
trauma.

o Verschillende parameters correleren met nierfunctie:
 Electrolyten ( Na, K, P, ..) = aspecifiek
 Albumine  verlaagd door verlies
 Calcium / urinezuur  stenen
 PSA= prostaat specifiek antigen
 Kunnen geanalyseerd worden in de diagnostiek en opvolging
van prostaattumoren
 Verhoging PSA-waarden kunnen wijzen op goedaardige of
kwaadaardige tumoren

- Zaadstaal (semen, sperma)
o Normaal zaadstaal:
 2ml en meer in volume
 Neutrale ph van 7,2
 Sperma:
 tenminste 20 milj per ml
 50% hiervan beweeglijkheid vertonen
Of 25% goede beweeglijkheid
 15-20% vd zaadcellen normale morfologie
o Zaadstaal
 Vooraf 3 dagen sexuele onthouding
 Eerst urine lozen
 Zaadstaal opvangen door masturbatie
 Volledig staal opvangen
 Potje afsluiten en direct naar labo brengen
 Transport: tegen lichaam houden (warm houden)

- Medische beeldvorming
o RX abdomen
 Hier wordt soms contraststof gebruikt:
 Moderne contraststoffen zijn weinig of niet toxisch
 Wateropblosbare
 Bijwerkingen:
o Allergische reacties: milde tot anafylactische shock
o nierinsufficiëntie

o IVP of intraveneuze pyelografie
 Kan tot 80% van de urologische diagnosen stellen
 Wordt wel minder gebruikt en meer vervangen door CT
 Met contrast zo de verschillende structuren van de
urinewegen gaan bekijken

o Cystografie



4