Uitgebreide samenvatting Internationaal recht
(RS1112-252611S) Open Universiteit – Schakelzone 2025
Module 1 – Aard en bronnen van internationaal recht....................................................................................4
Brightspace online................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 1: Begrip en aard van het internationaal publiekrecht.......................................................................6
1.1 Inleiding.................................................................................................................................................6
1.2 Geschiedenis.........................................................................................................................................6
1.3 Omschrijving.........................................................................................................................................6
1.4 Organisatie............................................................................................................................................9
1.5 Onderdelen.........................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2: Rechtssubjecten............................................................................................................................12
2.1 Inleiding...............................................................................................................................................12
2.2 Het begrip rechtssubjectiviteit............................................................................................................12
2.3 Criteria voor rechtssubjectiviteit........................................................................................................12
2.4 Staten..................................................................................................................................................13
2.5 Internationale organisaties.................................................................................................................13
2.6 De facto-regimes.................................................................................................................................14
2.7 Bevrijdingsbewegingen.......................................................................................................................14
2.8 Internationale non-gouvernementele organisaties............................................................................15
2.9 Multinationale onderneming..............................................................................................................15
2.10 Natuurlijke personen........................................................................................................................15
2.11 Overige subjecten.............................................................................................................................15
Hoofdstuk 5: Rechtsbronnen..............................................................................................................................17
5.1 Inleiding...............................................................................................................................................17
5.2 Algemene schets.................................................................................................................................17
5.3 Gewoonterecht...................................................................................................................................18
5.4 Verdragen............................................................................................................................................21
5.5 Besluiten van internationale organisaties...........................................................................................23
5.6 Algemene rechtsbeginselen................................................................................................................24
5.7 Billijkheid.............................................................................................................................................25
5.8 Eenzijdige handelingen.......................................................................................................................25
5.9 Rechterlijke uitspraken........................................................................................................................26
5.10 Soft law..............................................................................................................................................26
5.11 Samenloop........................................................................................................................................26
5.12 Nationaal recht..................................................................................................................................27
Hoofdstuk 13: Doorwerking in de nationale rechtsorde....................................................................................27
13.1 Inleiding.............................................................................................................................................27
13.2 Doorwerking: algemene aspecten....................................................................................................27
13.3 Toepassing door de wetgever...........................................................................................................29
13.4 Toepassing door de uitvoerende macht...........................................................................................30
13.5 Toepassing door de rechter..............................................................................................................30
13.6 Doorwerking van internationaal recht via Europees recht...............................................................31
Zelftoets vragen module 1: geformuleerd als samenvatting....................................................................31
Module 2 – Rechtspersoonlijkheid – Staten en internationale organisaties...................................................32
Brightspace online..............................................................................................................................................32
Hoofdstuk 3: Staten............................................................................................................................................34
3.1 Inleiding...............................................................................................................................................34
1
, 3.2 De soevereiniteit van de Staat............................................................................................................35
3.1 Kenmerken van de Staat.....................................................................................................................35
3.5 Totstandkoming en wijziging...............................................................................................................37
3.5 Opvolging............................................................................................................................................38
Hoofdstuk 4: Internationale organisaties...........................................................................................................39
4.1 Inleiding...............................................................................................................................................39
4.2 Overzicht.............................................................................................................................................39
4.3 Totstandkoming...................................................................................................................................41
4.4. Lidmaatschap.....................................................................................................................................41
4.5 Financiering.........................................................................................................................................42
4.6 Bevoegdheden....................................................................................................................................42
4.7 Besluitvorming....................................................................................................................................43
4.8 Gebondenheid aan internationaal recht.............................................................................................43
4.9 Checks and balances...........................................................................................................................43
Zelftoets vragen module 2: geformuleerd als samenvatting....................................................................43
Module 3 – Verdragenrecht.......................................................................................................................... 45
Brightspace online..............................................................................................................................................45
Hoofdstuk 6: Verdragenrecht.............................................................................................................................47
6.1 Inleiding...............................................................................................................................................47
6.2 Vorm....................................................................................................................................................48
6.3 Structuur.............................................................................................................................................48
6.4 Totstandkoming...................................................................................................................................48
6.5 Geldigheid...........................................................................................................................................50
6.6 Voorbehouden....................................................................................................................................50
6.7 Toepassing en uitlegging van verdragen.............................................................................................51
6.8 Wijziging (amendering).......................................................................................................................52
6.9 Opschorting, opzegging en beëindiging..............................................................................................52
Zelftoets vragen module 3: geformuleerd als samenvatting....................................................................53
Module 4 – Jurisdictie en immuniteiten........................................................................................................ 54
Brightspace online..............................................................................................................................................54
Hoofdstuk 8: Afbakening van staatsgezag..........................................................................................................57
8.1 Inleiding...............................................................................................................................................57
8.2 Algemene beginselen..........................................................................................................................57
8.3 Rechtsmacht........................................................................................................................................58
8.4 Immuniteit..........................................................................................................................................60
8.5 Diplomatieke en consulaire betrekkingen..........................................................................................63
8.6 Afbakening van staatsgezag buiten nationaal grondgebied...............................................................64
Zelftoets vragen module 4: geformuleerd als samenvatting....................................................................65
Module 5 – Staatsaansprakelijkheid............................................................................................................. 66
Brightspace online..............................................................................................................................................66
Hoofdstuk 7: Staatsaansprakelijkheid................................................................................................................67
7.1 Inleiding...............................................................................................................................................67
7.2 Aansprakelijkheid van Staten..............................................................................................................67
7.4 Aansprakelijkheid................................................................................................................................70
Zelftoets vragen module 5: geformuleerd als samenvatting....................................................................72
Module 6 – Geschillenbeslechting en handhaving.........................................................................................73
2
, Brightspace online..............................................................................................................................................73
Hoofdstuk 12: Geschillenbeslechting.................................................................................................................76
12.1 Inleiding.............................................................................................................................................76
12.2 Eenzijdige maatregelen (internationale rechtshandhavingsmaatregelen).......................................76
12.3 Diplomatieke geschillenbeslechting..................................................................................................77
12.4 Geschillenbeslechting binnen internationale organisaties...............................................................78
12.5 Arbitrage...........................................................................................................................................79
12.6 Rechtspraak: IGH (International Court of Justice)............................................................................80
12.7 Rechtspraak inzake de Rechten van de Mens...................................................................................84
12.8 Strafrechtspraak................................................................................................................................85
Zelftoets vragen module 6: geformuleerd als samenvatting....................................................................87
Module 7 – Vrede en veiligheid in internationaal recht.................................................................................88
Brightspace online..............................................................................................................................................88
Hoofdstuk 10: Vrede en veiligheid.....................................................................................................................91
10.1 Inleiding.............................................................................................................................................91
10.2 Kernbegrippen..................................................................................................................................91
10.3 Ontwikkeling en organisatie..............................................................................................................91
10.4 Het verbod op gebruik van geweld...................................................................................................92
10.5 Collectieve veiligheid........................................................................................................................92
10.6 Eenzijdig gebruik van geweld............................................................................................................96
10.7 Internationaal humanitair recht, oorlogsrecht.................................................................................98
10.8 Terrorisme.........................................................................................................................................99
10.10 Cyberaanvallen..............................................................................................................................100
Zelftoets vragen module 7: geformuleerd als samenvatting..................................................................100
3
, Module 1 – Aard en bronnen van internationaal recht
Leerdoelen:
1. Begrijpt de historische ontwikkeling van het internationaal recht
2. Heeft begrip en kennis van de concepten soevereiniteit, soevereine gelijkheid en het verbod
van interventie en kunt u deze begrippen identificeren als de kernconcepten van het
internationaal recht
3. Kan de basisprincipes van het internationaalrechtelijke stelsel herkennen en identificeren
Lezen: H1, H2, H5 en H13.
Brightspace online
Alles over module 1 wat te vinden is op Brightspace online.
Wat is internationaal publiekrecht: Internationaal recht is het geheel van afspraken tussen Staten en
andere actoren (zoals IO’s en individuen) over onderwerpen die grenzen overstijgen: mensenrechten,
milieu, oorlog, vluchtelingen, enz. Het regelt de uitoefening van publiek gezag in de internationale
gemeenschap en is gebaseerd op soevereine gelijkheid en instemming (consent) van Staten.
Publiekrecht vs. privaatrecht:
- Publiekrecht: gaat over relaties tussen Staten en hun burgers, of tussen Staten onderling.
- Internationaal privaatrecht: regelt grensoverschrijdende geschillen tussen particulieren of
bedrijven (bijv. contracten, huwelijken).
Kernbegrippen:
- Soevereiniteit: Staten zijn de hoogste macht binnen hun eigen grondgebied.
- Territoriale integriteit: Staten hebben het recht hun grenzen te behouden en te beschermen.
- Non-interventie: Staten mogen zich niet bemoeien met interne aangelegenheden van andere
Staten.
- Soevereine gelijkheid: alle Staten zijn in beginsel juridisch gelijk, groot of klein.
Historische basis: Vrede van Westfalen (1648): startpunt van modern internationaal recht.
- Legde vast dat Staten onafhankelijk en gelijkwaardig zijn.
- Territoriale integriteit en respect voor elkaars binnenlandse aangelegenheden.
Sindsdien: internationale rechtsorde breder (niet alleen EU) en meer actoren (ook IO’s en individuen).
Kenmerken internationaal recht:
- Er is geen wereldregering, -parlement of -politie.
- Het recht werkt omdat Staten toestemmen en zich (meestal) aan afspraken houden.
- Handhaving hangt af van samenwerking, diplomatie en soms internationale hoven.
Rechtsbronnen (art. 38 Statuut IGH): Formele bronnen (maken bindend recht):
- Verdragen (afspraken tussen Staten/IO’s).
- Internationaal gewoonterecht (consistente praktijk + opinio juris).
- Algemene rechtsbeginselen (basisprincipes die in de meeste rechtssystemen voorkomen).
Hulpmiddelen (geen bronnen, wel richtinggevend): Rechtspraak en juridische literatuur en besluiten
van IO’s, eenzijdige handelingen, soft law (niet-bindende richtlijnen).
Soft law: Niet-bindend, maar kan de praktijk beïnvloeden (bv. VN-Duurzame Ontwikkelingsdoelen).
Soms groeit soft law later uit tot gewoonterecht of verdragen.
4
(RS1112-252611S) Open Universiteit – Schakelzone 2025
Module 1 – Aard en bronnen van internationaal recht....................................................................................4
Brightspace online................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 1: Begrip en aard van het internationaal publiekrecht.......................................................................6
1.1 Inleiding.................................................................................................................................................6
1.2 Geschiedenis.........................................................................................................................................6
1.3 Omschrijving.........................................................................................................................................6
1.4 Organisatie............................................................................................................................................9
1.5 Onderdelen.........................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2: Rechtssubjecten............................................................................................................................12
2.1 Inleiding...............................................................................................................................................12
2.2 Het begrip rechtssubjectiviteit............................................................................................................12
2.3 Criteria voor rechtssubjectiviteit........................................................................................................12
2.4 Staten..................................................................................................................................................13
2.5 Internationale organisaties.................................................................................................................13
2.6 De facto-regimes.................................................................................................................................14
2.7 Bevrijdingsbewegingen.......................................................................................................................14
2.8 Internationale non-gouvernementele organisaties............................................................................15
2.9 Multinationale onderneming..............................................................................................................15
2.10 Natuurlijke personen........................................................................................................................15
2.11 Overige subjecten.............................................................................................................................15
Hoofdstuk 5: Rechtsbronnen..............................................................................................................................17
5.1 Inleiding...............................................................................................................................................17
5.2 Algemene schets.................................................................................................................................17
5.3 Gewoonterecht...................................................................................................................................18
5.4 Verdragen............................................................................................................................................21
5.5 Besluiten van internationale organisaties...........................................................................................23
5.6 Algemene rechtsbeginselen................................................................................................................24
5.7 Billijkheid.............................................................................................................................................25
5.8 Eenzijdige handelingen.......................................................................................................................25
5.9 Rechterlijke uitspraken........................................................................................................................26
5.10 Soft law..............................................................................................................................................26
5.11 Samenloop........................................................................................................................................26
5.12 Nationaal recht..................................................................................................................................27
Hoofdstuk 13: Doorwerking in de nationale rechtsorde....................................................................................27
13.1 Inleiding.............................................................................................................................................27
13.2 Doorwerking: algemene aspecten....................................................................................................27
13.3 Toepassing door de wetgever...........................................................................................................29
13.4 Toepassing door de uitvoerende macht...........................................................................................30
13.5 Toepassing door de rechter..............................................................................................................30
13.6 Doorwerking van internationaal recht via Europees recht...............................................................31
Zelftoets vragen module 1: geformuleerd als samenvatting....................................................................31
Module 2 – Rechtspersoonlijkheid – Staten en internationale organisaties...................................................32
Brightspace online..............................................................................................................................................32
Hoofdstuk 3: Staten............................................................................................................................................34
3.1 Inleiding...............................................................................................................................................34
1
, 3.2 De soevereiniteit van de Staat............................................................................................................35
3.1 Kenmerken van de Staat.....................................................................................................................35
3.5 Totstandkoming en wijziging...............................................................................................................37
3.5 Opvolging............................................................................................................................................38
Hoofdstuk 4: Internationale organisaties...........................................................................................................39
4.1 Inleiding...............................................................................................................................................39
4.2 Overzicht.............................................................................................................................................39
4.3 Totstandkoming...................................................................................................................................41
4.4. Lidmaatschap.....................................................................................................................................41
4.5 Financiering.........................................................................................................................................42
4.6 Bevoegdheden....................................................................................................................................42
4.7 Besluitvorming....................................................................................................................................43
4.8 Gebondenheid aan internationaal recht.............................................................................................43
4.9 Checks and balances...........................................................................................................................43
Zelftoets vragen module 2: geformuleerd als samenvatting....................................................................43
Module 3 – Verdragenrecht.......................................................................................................................... 45
Brightspace online..............................................................................................................................................45
Hoofdstuk 6: Verdragenrecht.............................................................................................................................47
6.1 Inleiding...............................................................................................................................................47
6.2 Vorm....................................................................................................................................................48
6.3 Structuur.............................................................................................................................................48
6.4 Totstandkoming...................................................................................................................................48
6.5 Geldigheid...........................................................................................................................................50
6.6 Voorbehouden....................................................................................................................................50
6.7 Toepassing en uitlegging van verdragen.............................................................................................51
6.8 Wijziging (amendering).......................................................................................................................52
6.9 Opschorting, opzegging en beëindiging..............................................................................................52
Zelftoets vragen module 3: geformuleerd als samenvatting....................................................................53
Module 4 – Jurisdictie en immuniteiten........................................................................................................ 54
Brightspace online..............................................................................................................................................54
Hoofdstuk 8: Afbakening van staatsgezag..........................................................................................................57
8.1 Inleiding...............................................................................................................................................57
8.2 Algemene beginselen..........................................................................................................................57
8.3 Rechtsmacht........................................................................................................................................58
8.4 Immuniteit..........................................................................................................................................60
8.5 Diplomatieke en consulaire betrekkingen..........................................................................................63
8.6 Afbakening van staatsgezag buiten nationaal grondgebied...............................................................64
Zelftoets vragen module 4: geformuleerd als samenvatting....................................................................65
Module 5 – Staatsaansprakelijkheid............................................................................................................. 66
Brightspace online..............................................................................................................................................66
Hoofdstuk 7: Staatsaansprakelijkheid................................................................................................................67
7.1 Inleiding...............................................................................................................................................67
7.2 Aansprakelijkheid van Staten..............................................................................................................67
7.4 Aansprakelijkheid................................................................................................................................70
Zelftoets vragen module 5: geformuleerd als samenvatting....................................................................72
Module 6 – Geschillenbeslechting en handhaving.........................................................................................73
2
, Brightspace online..............................................................................................................................................73
Hoofdstuk 12: Geschillenbeslechting.................................................................................................................76
12.1 Inleiding.............................................................................................................................................76
12.2 Eenzijdige maatregelen (internationale rechtshandhavingsmaatregelen).......................................76
12.3 Diplomatieke geschillenbeslechting..................................................................................................77
12.4 Geschillenbeslechting binnen internationale organisaties...............................................................78
12.5 Arbitrage...........................................................................................................................................79
12.6 Rechtspraak: IGH (International Court of Justice)............................................................................80
12.7 Rechtspraak inzake de Rechten van de Mens...................................................................................84
12.8 Strafrechtspraak................................................................................................................................85
Zelftoets vragen module 6: geformuleerd als samenvatting....................................................................87
Module 7 – Vrede en veiligheid in internationaal recht.................................................................................88
Brightspace online..............................................................................................................................................88
Hoofdstuk 10: Vrede en veiligheid.....................................................................................................................91
10.1 Inleiding.............................................................................................................................................91
10.2 Kernbegrippen..................................................................................................................................91
10.3 Ontwikkeling en organisatie..............................................................................................................91
10.4 Het verbod op gebruik van geweld...................................................................................................92
10.5 Collectieve veiligheid........................................................................................................................92
10.6 Eenzijdig gebruik van geweld............................................................................................................96
10.7 Internationaal humanitair recht, oorlogsrecht.................................................................................98
10.8 Terrorisme.........................................................................................................................................99
10.10 Cyberaanvallen..............................................................................................................................100
Zelftoets vragen module 7: geformuleerd als samenvatting..................................................................100
3
, Module 1 – Aard en bronnen van internationaal recht
Leerdoelen:
1. Begrijpt de historische ontwikkeling van het internationaal recht
2. Heeft begrip en kennis van de concepten soevereiniteit, soevereine gelijkheid en het verbod
van interventie en kunt u deze begrippen identificeren als de kernconcepten van het
internationaal recht
3. Kan de basisprincipes van het internationaalrechtelijke stelsel herkennen en identificeren
Lezen: H1, H2, H5 en H13.
Brightspace online
Alles over module 1 wat te vinden is op Brightspace online.
Wat is internationaal publiekrecht: Internationaal recht is het geheel van afspraken tussen Staten en
andere actoren (zoals IO’s en individuen) over onderwerpen die grenzen overstijgen: mensenrechten,
milieu, oorlog, vluchtelingen, enz. Het regelt de uitoefening van publiek gezag in de internationale
gemeenschap en is gebaseerd op soevereine gelijkheid en instemming (consent) van Staten.
Publiekrecht vs. privaatrecht:
- Publiekrecht: gaat over relaties tussen Staten en hun burgers, of tussen Staten onderling.
- Internationaal privaatrecht: regelt grensoverschrijdende geschillen tussen particulieren of
bedrijven (bijv. contracten, huwelijken).
Kernbegrippen:
- Soevereiniteit: Staten zijn de hoogste macht binnen hun eigen grondgebied.
- Territoriale integriteit: Staten hebben het recht hun grenzen te behouden en te beschermen.
- Non-interventie: Staten mogen zich niet bemoeien met interne aangelegenheden van andere
Staten.
- Soevereine gelijkheid: alle Staten zijn in beginsel juridisch gelijk, groot of klein.
Historische basis: Vrede van Westfalen (1648): startpunt van modern internationaal recht.
- Legde vast dat Staten onafhankelijk en gelijkwaardig zijn.
- Territoriale integriteit en respect voor elkaars binnenlandse aangelegenheden.
Sindsdien: internationale rechtsorde breder (niet alleen EU) en meer actoren (ook IO’s en individuen).
Kenmerken internationaal recht:
- Er is geen wereldregering, -parlement of -politie.
- Het recht werkt omdat Staten toestemmen en zich (meestal) aan afspraken houden.
- Handhaving hangt af van samenwerking, diplomatie en soms internationale hoven.
Rechtsbronnen (art. 38 Statuut IGH): Formele bronnen (maken bindend recht):
- Verdragen (afspraken tussen Staten/IO’s).
- Internationaal gewoonterecht (consistente praktijk + opinio juris).
- Algemene rechtsbeginselen (basisprincipes die in de meeste rechtssystemen voorkomen).
Hulpmiddelen (geen bronnen, wel richtinggevend): Rechtspraak en juridische literatuur en besluiten
van IO’s, eenzijdige handelingen, soft law (niet-bindende richtlijnen).
Soft law: Niet-bindend, maar kan de praktijk beïnvloeden (bv. VN-Duurzame Ontwikkelingsdoelen).
Soms groeit soft law later uit tot gewoonterecht of verdragen.
4
