SAMENVATTING INLEIDING NEDERLANDS RECHT – ARW 1
H1
Doel van het recht:
1. Conflicten voorkomen en bestaande conflicten op te lossen.
2. Regels moeten worden gehandhaafd.
Doel van rechtsregels: Menselijke gedragen te ordenen en daarmee te uniformeren, doordat ze voor
iedereen gelijkelijk van kracht zijn. Waarbij ieders belang zoveel mogelijk gerespecteerd word en
veiliggesteld.
- Inhoud van rechtsregels vloeit voort uit algemeen aanvaarde opvattingen over goed en
kwaad en uit de behoefte aan een doelmatige ordening van de maatschappij.
Positief / objectief recht = geheel van geldende rechtsregels. (Law)
Natuurrecht = het recht dat voor iedereen geld, ongeacht plaats en tijd omdat het door de ‘natuur’ is
gegeven.
Subjectief recht = de bevoegdheid die iemand aan een regel van het objectief recht ontleent. ( Right)
Vb. stem en kiesrecht
2 betekenissen van recht: algemene regels en individuele bevoegdheid.
Rechtsbronnen in het Nederlands recht:
1. De wet
2. De jurisprudentie (de rechtspraak)
3. De gewoonte
4. Verdragen en sommige besluiten van volkenrechtelijke organisaties
Soevereiniteit = Wanneer in beginsel een land vrij is om in haar eigen wetgeving te regelen wat het
nodig acht en te bepalen welke bevoegdheden aan het bestuur en de rechterlijke macht toekomen.
Kortheidshalve internationaal recht = Als naast het nationale recht ook internationaal recht geldt.
Volkenrecht = Het deel van het internationaal recht dat rechtsregels bevat over het verkeer tussen
staten onderling en het verkeer tussen staten en volkenrechtelijke organisaties. ( verdragen,
besluiten en regels van het gewoonterecht.
EVRM = Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden.
- Ontstaan na de tweede wereldoorlog door de Raad van Europa
Monistisch systeem = Rechtsregels uit een verdrag kunnen deel uitmaken van het nationale recht
zonder dat eerst omzetting in nationaal recht nodig is.
Verdragen met een eigen rechtsorde = Een verdrag waarbij bevoegdheden tot wetgeving, bestuur en
rechtspraak zijn opgedragen aan een internationale organisatie. ( Vb. Europese Unie)
Europees Unierecht = Het geheel van rechtsregels die afkomstig zijn van de Europese Unie.
,Voorrangsregel = Als blijkt dat een regel van nationaal recht in strijd is met een regel of besluit van
internationale herkomst, neemt het internationaal recht een dominante plaats in binnen de
Nederlandse rechtsorde.
Materieel recht = Regels die betrekking hebben op de rechten en plichten van personen in hun
onderling verkeer.
Formeel /proces recht = Regels over de wijze van procederen.
Privaatrecht = burgerlijk recht = civiel recht.
Staatsrecht = Regels die betrekking hebben op de organisatie van de Staat en zijn organen en op de
bevoegdheden op die organen.
Grondwet = Het wettelijk fundament van het staatsrecht. Het grootste gedeelte is gewijd aan de
inrichting van de staat.
Grondrechten = Een bijzondere categorie rechten die berusten op de gedachte dat de mens meer is
dan alleen onderdaan van een staat en dat de overheid dat meerdere heeft te eerbiedigen.
- Vrijheidsrechten (bijv. vrijheid van meningsuiting, godsdienst etc.)
- Politieke rechten geven de burger zeggenschap over de samenstelling van de
overheidsinstelling.
- Sociale grondrechten (onderwijs, gezondheidszorg en sociale zekerheid, (daar heb je recht
op)) -> tegenhanger van de vrijheidsrechten omdat ze de overheid verplichten zich in te
spannen voor het algemene welzijn.
Organieke wet = Een wet die een uitwerking bevat over een bepaald onderwerp waar nadere regels
over moeten worden gemaakt in de Grondwet.
Bestuursrecht = Juridische bestuursactiviteit van de overheid. Het houdt zich bezig met de
bevoegdheid van bestuursorganen, maken van beschikkingen en met de vereisten die aan een
rechtsgeldige beschikking worden gesteld.
Algemene wet bestuursrecht (AwB) = Belangrijkste wettelijke regeling van het bestuursrecht.
Beschikking = overheidsbesluiten die slechts gelden voor één persoon. ( bijv. verlenen van
vergunningen, belastingaanslag, visum of WW-uitkering verstrekken etc.)
Materiële bestuursrecht houdt zich bezig met de bevoegdheid van bestuursorganen tot het maken
van beschikkingen en met de vereisten die aan een rechtsgeldige beschikking worden gesteld.
Materiële strafrecht geeft aan welke gedragingen strafbaar zijn, wie de dader is en welke straffen
voor het plegen van strafbare feiten kunnen worden opgelegd.
Doel van straffen:
1. Het voorkomen van strafbare gedragingen
2. Het beveiligen van de maatschappij
Handhaving:
Overheid -> vervolgen en berechten van strafbare feiten
Openbaar Ministerie -> strafrechtelijke vervolging
Rechter -> beslist of de dader moet worden en gestraft en welke straf hij krijgt opgelegd
,Belangrijkste strafrechtelijke sancties: gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf, geldboete.
Legaliteitsbeginsel = gedragingen zijn alleen strafbaar op grond van een wettelijk voorschrift met
daarin een straf.
Burgerlijk recht / privaat recht = juridische betrekkingen tussen personen onderling of tot
onderwerp.
Materiële privaatrecht:
1. Regels betreffende personen
o Het personen- en familierecht
o Het rechtspersonenrecht
2. Regels betreffende het vermogen van een persoon
Vermogensrecht = het geheel van rechtsregels met betrekking tot het vermogen van een persoon
Arbeidsrecht = het geheel van rechtsregels dat betrekking heeft op de arbeidsverhouding van
personen die in loondienst werkzaam zijn.
Collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO) = rechtspositie van groepen werkgevers en werknemers in
sociaal overleg is bepaald.
Scheiding Publiekrecht en Privaatrecht criteria:
- Publiekrecht heeft betrekking op de overheid en de overheid vs.
Burger.
- Privaatrecht heeft betrekking op personen onderling of op
persoon tot onderwerp.
- Criterium 1: verschil in beschermde belangen
- Criterium 2: verschil in rechtsverhouding
o Alleen als de overheid handelt ‘als overheid’ is zij op het
terrein van het publiekrecht.
Indelingen van het recht:
- Publiek vs. Privaat
- Nationaal vs. Internationaal
- Materieel vs. Formeel
- Geschreven vs. Ongeschreven
- Rechtsgebied ( bijv. Strafrecht, bestuursrecht)
- Functie van het recht op de maatschappij ( bijv. jeugdrecht, verkeersrecht)
, H2
Montesquieu (1689-1755)
Trias Politica = ‘de leer der machtenscheiding’
Samenvatting Trias Politica: Om machtsmisbruik in een staat te voorkomen is een verdeling van drie
machten: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, nodig. Deze drie taken worden door drie
verschillende organen uitgeoefend, waarbij de drie organen een controlerende functie hebben. Dus:
gescheiden machten, gescheiden organen, gescheiden functies.
Checks and balances = het behouden van toezicht op de andere organen terwijl het machtsevenwicht
blijft.
Montesquieu over rechters:
1. ‘la bouche de loi’, dus alleen precies te wetten toepassen
2. Volledig onafhankelijk
Legisme = het gehele positieve recht wordt uitsluitend door de wetgever geschapen.
Trias Politica in Nederland:
1. De wetgevende macht = Statengeneraal en de regering tezamen
2. De uitvoerende macht = de regering (koning + ministers)
3. De rechtsprekende macht = onafhankelijke, onpartijdige rechters
- Niet bevoegd tot wetgeving en mag zich niet bemoeien met het wetgevingsproces.
KB (Koninklijk Besluit) = een besluit van de regering
1. AMvB (algemene maatregel van bestuur) = een KB dat inhoudelijk over wetgeving bestaat
2. Beschikking
De Wet RO (rechterlijke organisatie) = de samenstelling en de werkwijze van de rechterlijke macht.
Trias Politica in Nederland: Er bestaat in zekere zin een scheiding van machten zoals Montesquieu die
had bedoeld, maar omdat de regering in de wetgevende en de uitvoerende macht zit, is de macht
niet geheel gescheiden. Vanwege de controle functie is er alsnog een machtsevenwicht en wordt de
macht niet naar een orgaan getrokken. In die zin is de trias politica goed ingevoerd.
Jean- Jacques Rousseau (1712-1778)
Volonté Générale = de algemene wil van alle burgers tezamen moest vastgelegd worden in de wet.
- De wet is afkomstig van het volk
- Geen ander recht dan Wettenrecht
Codificatiegedachte = de gedachte om het recht op systematische wijze op te nemen in de
wetboeken.
H1
Doel van het recht:
1. Conflicten voorkomen en bestaande conflicten op te lossen.
2. Regels moeten worden gehandhaafd.
Doel van rechtsregels: Menselijke gedragen te ordenen en daarmee te uniformeren, doordat ze voor
iedereen gelijkelijk van kracht zijn. Waarbij ieders belang zoveel mogelijk gerespecteerd word en
veiliggesteld.
- Inhoud van rechtsregels vloeit voort uit algemeen aanvaarde opvattingen over goed en
kwaad en uit de behoefte aan een doelmatige ordening van de maatschappij.
Positief / objectief recht = geheel van geldende rechtsregels. (Law)
Natuurrecht = het recht dat voor iedereen geld, ongeacht plaats en tijd omdat het door de ‘natuur’ is
gegeven.
Subjectief recht = de bevoegdheid die iemand aan een regel van het objectief recht ontleent. ( Right)
Vb. stem en kiesrecht
2 betekenissen van recht: algemene regels en individuele bevoegdheid.
Rechtsbronnen in het Nederlands recht:
1. De wet
2. De jurisprudentie (de rechtspraak)
3. De gewoonte
4. Verdragen en sommige besluiten van volkenrechtelijke organisaties
Soevereiniteit = Wanneer in beginsel een land vrij is om in haar eigen wetgeving te regelen wat het
nodig acht en te bepalen welke bevoegdheden aan het bestuur en de rechterlijke macht toekomen.
Kortheidshalve internationaal recht = Als naast het nationale recht ook internationaal recht geldt.
Volkenrecht = Het deel van het internationaal recht dat rechtsregels bevat over het verkeer tussen
staten onderling en het verkeer tussen staten en volkenrechtelijke organisaties. ( verdragen,
besluiten en regels van het gewoonterecht.
EVRM = Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden.
- Ontstaan na de tweede wereldoorlog door de Raad van Europa
Monistisch systeem = Rechtsregels uit een verdrag kunnen deel uitmaken van het nationale recht
zonder dat eerst omzetting in nationaal recht nodig is.
Verdragen met een eigen rechtsorde = Een verdrag waarbij bevoegdheden tot wetgeving, bestuur en
rechtspraak zijn opgedragen aan een internationale organisatie. ( Vb. Europese Unie)
Europees Unierecht = Het geheel van rechtsregels die afkomstig zijn van de Europese Unie.
,Voorrangsregel = Als blijkt dat een regel van nationaal recht in strijd is met een regel of besluit van
internationale herkomst, neemt het internationaal recht een dominante plaats in binnen de
Nederlandse rechtsorde.
Materieel recht = Regels die betrekking hebben op de rechten en plichten van personen in hun
onderling verkeer.
Formeel /proces recht = Regels over de wijze van procederen.
Privaatrecht = burgerlijk recht = civiel recht.
Staatsrecht = Regels die betrekking hebben op de organisatie van de Staat en zijn organen en op de
bevoegdheden op die organen.
Grondwet = Het wettelijk fundament van het staatsrecht. Het grootste gedeelte is gewijd aan de
inrichting van de staat.
Grondrechten = Een bijzondere categorie rechten die berusten op de gedachte dat de mens meer is
dan alleen onderdaan van een staat en dat de overheid dat meerdere heeft te eerbiedigen.
- Vrijheidsrechten (bijv. vrijheid van meningsuiting, godsdienst etc.)
- Politieke rechten geven de burger zeggenschap over de samenstelling van de
overheidsinstelling.
- Sociale grondrechten (onderwijs, gezondheidszorg en sociale zekerheid, (daar heb je recht
op)) -> tegenhanger van de vrijheidsrechten omdat ze de overheid verplichten zich in te
spannen voor het algemene welzijn.
Organieke wet = Een wet die een uitwerking bevat over een bepaald onderwerp waar nadere regels
over moeten worden gemaakt in de Grondwet.
Bestuursrecht = Juridische bestuursactiviteit van de overheid. Het houdt zich bezig met de
bevoegdheid van bestuursorganen, maken van beschikkingen en met de vereisten die aan een
rechtsgeldige beschikking worden gesteld.
Algemene wet bestuursrecht (AwB) = Belangrijkste wettelijke regeling van het bestuursrecht.
Beschikking = overheidsbesluiten die slechts gelden voor één persoon. ( bijv. verlenen van
vergunningen, belastingaanslag, visum of WW-uitkering verstrekken etc.)
Materiële bestuursrecht houdt zich bezig met de bevoegdheid van bestuursorganen tot het maken
van beschikkingen en met de vereisten die aan een rechtsgeldige beschikking worden gesteld.
Materiële strafrecht geeft aan welke gedragingen strafbaar zijn, wie de dader is en welke straffen
voor het plegen van strafbare feiten kunnen worden opgelegd.
Doel van straffen:
1. Het voorkomen van strafbare gedragingen
2. Het beveiligen van de maatschappij
Handhaving:
Overheid -> vervolgen en berechten van strafbare feiten
Openbaar Ministerie -> strafrechtelijke vervolging
Rechter -> beslist of de dader moet worden en gestraft en welke straf hij krijgt opgelegd
,Belangrijkste strafrechtelijke sancties: gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf, geldboete.
Legaliteitsbeginsel = gedragingen zijn alleen strafbaar op grond van een wettelijk voorschrift met
daarin een straf.
Burgerlijk recht / privaat recht = juridische betrekkingen tussen personen onderling of tot
onderwerp.
Materiële privaatrecht:
1. Regels betreffende personen
o Het personen- en familierecht
o Het rechtspersonenrecht
2. Regels betreffende het vermogen van een persoon
Vermogensrecht = het geheel van rechtsregels met betrekking tot het vermogen van een persoon
Arbeidsrecht = het geheel van rechtsregels dat betrekking heeft op de arbeidsverhouding van
personen die in loondienst werkzaam zijn.
Collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO) = rechtspositie van groepen werkgevers en werknemers in
sociaal overleg is bepaald.
Scheiding Publiekrecht en Privaatrecht criteria:
- Publiekrecht heeft betrekking op de overheid en de overheid vs.
Burger.
- Privaatrecht heeft betrekking op personen onderling of op
persoon tot onderwerp.
- Criterium 1: verschil in beschermde belangen
- Criterium 2: verschil in rechtsverhouding
o Alleen als de overheid handelt ‘als overheid’ is zij op het
terrein van het publiekrecht.
Indelingen van het recht:
- Publiek vs. Privaat
- Nationaal vs. Internationaal
- Materieel vs. Formeel
- Geschreven vs. Ongeschreven
- Rechtsgebied ( bijv. Strafrecht, bestuursrecht)
- Functie van het recht op de maatschappij ( bijv. jeugdrecht, verkeersrecht)
, H2
Montesquieu (1689-1755)
Trias Politica = ‘de leer der machtenscheiding’
Samenvatting Trias Politica: Om machtsmisbruik in een staat te voorkomen is een verdeling van drie
machten: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, nodig. Deze drie taken worden door drie
verschillende organen uitgeoefend, waarbij de drie organen een controlerende functie hebben. Dus:
gescheiden machten, gescheiden organen, gescheiden functies.
Checks and balances = het behouden van toezicht op de andere organen terwijl het machtsevenwicht
blijft.
Montesquieu over rechters:
1. ‘la bouche de loi’, dus alleen precies te wetten toepassen
2. Volledig onafhankelijk
Legisme = het gehele positieve recht wordt uitsluitend door de wetgever geschapen.
Trias Politica in Nederland:
1. De wetgevende macht = Statengeneraal en de regering tezamen
2. De uitvoerende macht = de regering (koning + ministers)
3. De rechtsprekende macht = onafhankelijke, onpartijdige rechters
- Niet bevoegd tot wetgeving en mag zich niet bemoeien met het wetgevingsproces.
KB (Koninklijk Besluit) = een besluit van de regering
1. AMvB (algemene maatregel van bestuur) = een KB dat inhoudelijk over wetgeving bestaat
2. Beschikking
De Wet RO (rechterlijke organisatie) = de samenstelling en de werkwijze van de rechterlijke macht.
Trias Politica in Nederland: Er bestaat in zekere zin een scheiding van machten zoals Montesquieu die
had bedoeld, maar omdat de regering in de wetgevende en de uitvoerende macht zit, is de macht
niet geheel gescheiden. Vanwege de controle functie is er alsnog een machtsevenwicht en wordt de
macht niet naar een orgaan getrokken. In die zin is de trias politica goed ingevoerd.
Jean- Jacques Rousseau (1712-1778)
Volonté Générale = de algemene wil van alle burgers tezamen moest vastgelegd worden in de wet.
- De wet is afkomstig van het volk
- Geen ander recht dan Wettenrecht
Codificatiegedachte = de gedachte om het recht op systematische wijze op te nemen in de
wetboeken.
