Samenvatting Vakdidactiek 1.1

Hoofdstuk 1: Lezen
1.1 Inleiding
Leesvaardigheid is een erg belangrijke vaardigheid. Door leesvaardigheid leren leerlingen veel
nieuwe woorden. Daarnaast leren leerlingen door te lezen veel over de wereld. Met het centraal
eindexamen wordt leesvaardigheid getoetst.

1.1.1 Het leesproces
Top-down-/bottom-upproces
Het bottom-upproces houdt in dat wanneer je leest je informatie uit de letters, lettergrepen,
woorden en zinnen haalt om zo de bedoeling van de tekst te snappen. Je leest dus wat er letterlijk
staat. Bij het top-down proces gebruik je je eigen kennis van de wereld, cultuur en tekstkenmerken
om te begrijpen wat er in een tekst staat.

In een vreemde taal richt leesvaardigheid zich vooral op het activeren van de al aanwezige kennis om
zo een tekst te kunnen ontraadselen. Hierbij is spelling vaak een struikelblok voor de leerlingen. Door
luistervaardigheid met leesvaardigheid te combineren kan er inzicht in klank en spelling worden
gemaakt. Dit kan bijvoorbeeld door bij een videofragmenten de ondertiteling aan te zetten.

Manieren van lezen
Er zijn vier manieren van lezen:

1. Vluchtig / oriënterend lezen: indruk van een bladzijde door tekstkenmerken, tussenkopjes,
titels, plaatjes en lay-out.
2. Globaal lezen / skimmen: indruk krijgen van de hoofdlijnen van een tekst. Wordt vaak
gebruikt bij het lezen van kranten en tijdschriften.
3. Scannen, zoekend of selectief lezen: specifiek naar bepaalde informatie zoeken. De rest van
de tekst wordt overgeslagen.
4. Gedetailleerd lezen: de hele tekst van A tot Z lezen. De lezer wil zoveel mogelijk informatie.
Kennis van verbindingswoorden en – elementen is hierbij erg belangrijk.

1.1.2 Lezen met een leesdoel
Zonder leesdoel is het onmogelijk om een tekst te lezen. Als je een leesdoel hebt, pas je een manier
van lezen toe. Je zoekt als lezer naar de informatie die voor jou relevant is. Leerlingen lezen vaak wat
de docent van hen vraagt. De teksten worden vaak voor meerdere doelen gebruikt. Als docent kun je
bewust kiezen welke oefeningen uit een lesboek je wanneer inzet. Hiermee kun je de motivatie van
de leerlingen vergroten en een meer natuurlijke leessituatie benaderen. Met bewuste en gerichte
aandacht voor het leesdoel wordt de leeropbrengst vergroot.

1.2 Leerlingen leren lezen in een vreemde taal
Er zijn verschillende dingen die helpen om leerlingen leesvaardiger te maken in een vreemde taal.
(Zie boek voor uitleg !)

 Werk aan woordkennis
 Focus op wat een leerling wel weet
 Maak gebruik van moedertaal/ andere talen
 Ga steeds dieper op een tekst in
 Lees op het juiste niveau
 Selecteer onderwerpen waar leerlingen iets van afweten
 Lees extensief
 Houd plezier en motivatie voorop

,  Maak leerlingen bewust van leesstrategieën
 Doe gerichte oefeningen
 Maak leerlingen bewust van tekstvormen en tekstkenmerken
 Varieer in de lengte van een tekst

1.2.1 Driestappenplan
Binnen het lezen zijn er drie verschillende stappen/ fases om de leesvaardigheid te trainen. Deze
zullen hier kort uitgelegd worden.

Vóór het lezen
Voor het lezen wordt de aandacht van de kinderen op de tekst gericht. Dit heeft een
leerpsychologische achtergrond. Er kan worden geleerd als de juiste kanalen in het hoofd van de
leerling openstaat. In de eerste fase wordt er gebruik gemaakt van metacognitieve vaardigheden. Dit
zijn voorspellen, verifiëren en plannen. Bij het voorspellen en verifiëren laat je de leerling een
voorspelling doen waar de tekst over gaat. Bij het plannen bepaal je het doel van de tekst en de
benodigde tekst.

Tijdens het lezen
Voordat de leerling een tekst gaat lezen, moet de leerling bewust zijn van het leesdoel. Tijdens het
lezen zijn er verschillende strategieën die de leerling inzetten kan. Dit zijn vooral de betekenis raden
van onbekende woorden, relaties tussen alinea’s bepalen, hoofd- en bijzaken scheiden en de
tekstfunctie bepalen. Daarnaast ondersteunen opdrachten die gericht zijn op samenvatten,
parafraseren en verbanden leggen de leesvaardigheid. Taken met veel interactie hebben het meeste
effect op het leren. Bijvoorbeeld het lezen van een recept én het uitvoeren van het recept.

Na het lezen
Het is het beste om na het lezen eerst de vocabulaireoefeningen te doen en daarna te focussen op
de inhoud van de tekst. Het vocabulaire kan namelijk later in een mondelinge of schriftelijke
verwerking gebruikt worden.

1.2.2 Moeite met lezen
Leerlingen die moeite hebben met lezen is het verstandig om aandacht te geven. Het lezen gaat vaak
langzaam en de leerling zit vaak in een neerwaartse spiraal. Leesvaardigheid is een vaardigheid die
langzaam groeit. Voor veel leerlingen is het een probleem dat ze niet geboeid raken met het
onderwerp van een tekst. Zo wordt er geen leesvaardigheid ontwikkeld. Het loont om je leerlingen
verschillende soorten teksten aan te bieden die zij ook individueel kunnen lezen. Voor de leerlingen
moet je een goede selectie maken.

Door dyslexie kunnen leerlingen moeite hebben met lezen. Deze leerlingen lezen woorden letter
voor letter. Voor het kortetermijngeheugen kost dit veel en hierdoor hebben deze leerlingen minder
begrip van de tekst. Een groot lettertype, luisteren en meelezen zijn vaak goede hulpmiddelen bij
dyslexie.

Op lagere niveaus zijn er meer kinderen die moeite hebben met lezen. Zij hebben vaak een zwak
woord-klankbeeld. Voorlezen en de leerlingen mee laten lezen, langzaam lezen, korte teksten,
teksten op niveau en teksten die voor leerlingen interessant zijn kunnen hen enorm helpen.
Daarnaast is veel herhalen ook belangrijk om de leesvaardigheid te verbeteren.

1.3 Digitaal lezen
Lezen vanaf een scherm vraagt meer zoek-, scan- en verwerkingsvaardigheden dan het lezen vanaf
papier. Leerlingen moeten informatie kritisch kunnen evalueren en opslaan. Onderzoeken hebben
aangetoond dat mensen op papier gemakkelijker en diepgaander lezen. Het geheugen zou de