Samenvatting Mens en Maatschappij (M&M)

SAMENVATTING MENS EN MAATSCHAPPIJ
RUIMTE

SOCIAAL-ECONOMISCHE VERSCHIJNSELEN EN PRINCIPES

Economie = de wetenschap die zich bezighoudt met de menselijke
behoeftebevrediging, of hoe mensen zich gedragen bij productie, distributie,- en
consumptie van schaarse goederen en diensten

Behoeften (noden + verlangens)

Economische behoeften  materieel (bevredigd door economische goederen en
diensten)

 Materiële behoeften (goederen en diensten):
o Primaire behoeften / basisbehoeften (levensnoodzakelijk)
o Secundaire behoeften / andere behoeften (niet levensnoodzakelijk)
 Welvaart (levenscomfort)
 Niet materiële behoeften (vriendschap, vrede, …)
 welzijn

2 soorten goederen:

 Economische goederen: goederen waaraan productiefactoren gekoppeld
zijn
 Vrije goederen: goederen waar geen productiefactoren aan gekoppeld zijn

3 productiefactoren (om goederen en diensten te produceren):

 Arbeid: menselijke input, mentale en fysieke arbeid
 Natuur: alles wat uit natuurlijk milieu komt
 Kapitaal: hulpgoederen (machines, gebouwen, werktuigen, …)

3 economische spelers:

 Gezinnen: zorgen voor het grootste deel van de consumptie
 Bedrijven: zorgen voor de productie
 Overheid: regulerende instantie (‘maken de spelregels’), en producent van
vele goederen en diensten

SOORTEN ECONOMIEËN
 Vrijemarkteconomie
o Iedereen kan toetreden
o Bepaald door vraag en aanbod
o Overheid heeft geen sturende rol
 Kapitalisme
o Groeien = belangrijkste doel (door herinvesteren van winsten)

,  Centraal geleide economie / planeconomie
o Overheid is sterk sturend
 Bepalen wat en hoeveel er geproduceerd wordt o.b.v. de noden
van de samenleving
 Gecorrigeerde markteconomie
o Aangepaste versie van vrijemarkteconomie
o Individuele vrijheid, solidariteit en verantwoordelijkheid  belangrijk
o Bepaald door vraag en aanbod
o Mede gestuurd door overheid
o Staat in voor productie van collectieve goederen en streeft naar een
zo hoog mogelijke tewerkstelling + rechtvaardige inkomens
o Inspraak en overleg met burgers




BEROEPSBEVOLKING




 Werknemers
o Arbeiders: werkt in loondienst en verricht hoofdzakelijk handenarbeid
o Ambtenaar: werkt in loondienst en heeft de overheid als werkgever
o Bediende: werkt in loondienst en verricht hoofdzakelijk hoofdarbeid
o Handelsvertegenwoordiger: werkt in loondienst en (be)zoekt klanten
om goederen en diensten te verkopen

 Zelfstandigen
o Handelaar: stelt beroepsmatig daden van koophandel voor eigen
rekening
o Vrij beroep: oefent o.b.v. een diploma en strikte wettelijke regels een
intellectueel beroep uit voor eigen rekening en draagt hierbij
persoonlijk verantwoordelijkheid
o Restcategorie: werkt voor eigen rekening maar stelt geen daden van
koophandel en oefent geen intellectueel beroep uit

ECONOMISCHE SECTOREN

,Bestaansmiddelen: de middelen waarmee de behoeften van de mens bevredigt
worden



= alles wat je uit de natuur
haalt




= producten uit secundaire
sector worden verwerkt tot
halffabricaten of
eindproducten




PRIMAIRE SECTOR
Landbouw =
belangrijkste sector

 Voedselleverancier
 Handelswaar
 Werkgever
 Behoeder van open
ruimte



SECUNDAIRE SECTOR
 Ambachten: veel
handenarbeid, kleinschalige productie, kleinere bedrijven
 Industrie: machinaal, massaproductie, fabrieken



Energie =
onmisbaar in
industrieel
proces

, Vestigingsfactoren:

 Nabijheid van grondstoffen en toeleveringsbedrijven
 Nabijheid van afzetmarkt
 Energievoorziening
 Arbeid: Aanwezigheid werkkrachten : kwantiteit + kwaliteit
 Infrastructuur: Bereikbaarheid/transportkosten
 Aanwezigheid van kapitaal
 Groei regionale markt/agglomeratievoordelen

Industrie = een maat voor welvaart

 Industrialisatie = sleutel voor economische groei
 Welvarende landen  hoge totale tewerkstelling
in dienstensector

Welvaart: de mate waarin de behoeften met
beschikbare middelen bevredigd kunnen worden
(ongelijk verdeeld)

 Gemeten volgend bbp (bruto binnenlands
product)

Hoge industrialisatiegraad = hoge HDI (human
development index)

TERTIAIRE SECTOR
 Commerciële dienstverlening: bedrijven die met de verkoop van hun
diensten winst willen maken

QUARTAIRE SECTOR
 Niet-commerciële dienstverlening: de enige economische sector zonder
winstoogmerk
o Ziekenhuizen, brandweer, defensie, gezondheidszorg, onderwijs,
sociaal werk en cultuur

DE BEDRIJFSKOLOM
= de weg die een product aflegt

Elke schakel levert een toegevoegde waarde
(consument niet meegerekend, voegt geen
waarde toe aan het product)

 Voor iedere toegevoegde waarde rekent
de onderneming een vergoeding aan