Staatsrecht
Inleiding...............................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1 Basisbeginselen van de Belgische staatsstructuur.........................................................1
1 Het beginsel van de scheiding der machten..........................................................................1
1.1Het begrip 'scheiding der machten'................................................................................1
1.2Een samenwerking der machten.....................................................................................2
2 België is een democratische rechtsstaat...............................................................................2
2.1Het begrip 'democratie’................................................................................................... 2
2.2Het begrip 'rechtsstaat’................................................................................................... 3
3 België is een monarchie........................................................................................................ 3
3.1Een koning als staatshoofd.............................................................................................. 3
3.2De koning heeft enkel toegewezen bevoegdheden.........................................................3
3.3De koning is onschendbaar onverantwoordelijk...............................................................3
3.3.1..........................................................................De onschendbaarheid van de koning
.................................................................................................................................. 3
3.3.2..................................................................De onverantwoordelijkheid van de koning
.................................................................................................................................. 3
3.4Toch is de rol van de koning niet enkel symbolisch.........................................................3
4 België is een federale staat................................................................................................... 4
4.1Van een eenheidsstaat naar een federale staat..............................................................4
4.2De indeling van België in vier taalgebieden.....................................................................4
4.2.1................................................................................................... De vier taalgebieden
.................................................................................................................................. 4
4.2.2..........................De vier taalgebieden als hoeksteen van de federale staatsstructuur
.................................................................................................................................. 4
4.2.2.1....................................................................................Het territorialiteitsbeginsel
............................................................................................................................ 4
4.2.2.2...............De afbakening van de territoriale bevoegdheden van de deelgebieden
............................................................................................................................ 5
5 Cases.................................................................................................................................... 6
5.1Het bijhorende artikel in de Grondwet zoeken................................................................6
5.2Waar of onwaar............................................................................................................... 6
5.3Raadpleeg de wet en geef het artikel..............................................................................6
Hoofdstuk 2 De hiërarchie van de rechtsnormen...............................................................................6
1 Een veelheid aan regels........................................................................................................ 6
1.1Nationale regels.............................................................................................................. 6
1.2Internationale en supranationale regels..........................................................................7
2 De hiërarchie van de rechtsnormen......................................................................................7
2.1Plaats van de rechtsregels in de hiërarchie van de rechtsnormen...................................7
2.2Betekenis van de hiërarchie van de rechtsnormen..........................................................7
3 De Grondwet als hoogste norm in de hiërarchie van de rechtsnormen.................................7
3.1Wat is een grondwet?...................................................................................................... 7
3.2De inhoud van de Belgische Grondwet............................................................................8
3.3Kenmerken van de Belgische Grondwet..........................................................................8
4 Cases.................................................................................................................................... 8
4.1Het bijhorende artikel in de Grondwet zoeken................................................................8
1
, 4.2Waar of onwaar............................................................................................................... 8
Hoofdstuk 3 Rechten en vrijheden......................................................................................................9
1 Wetgeving ter bescherming van de rechten en vriįheden.....................................................9
1.1De Grondwet.................................................................................................................... 9
2
, 1.2Internationale verdragen................................................................................................. 9
1.2.2..................................................Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
.................................................................................................................................. 9
1.3Het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie.............................................9
2 Drie generaties rechten en vriįheden...................................................................................10
2.1Rechten en vrijheden van de eerste generatie..............................................................10
2.2Rechten en vrijheden van de tweede generatie.............................................................10
2.3Rechten en vrijheden van de derde generatie...............................................................10
3 De afdwingbaarheid van rechten en vriįheden....................................................................10
3.1.1................................................................................................ Gewone rechtscolleges
................................................................................................................................ 10
3.1.2.............................................................Het Grondwettelijk Hof en de Raad van State
................................................................................................................................ 11
3.2De afdwingbaarheid voor de internationale rechter......................................................11
4 De beperking van rechten en vriįheden...............................................................................11
4.1De beperking van grondwettelijke rechten en vrijheden...............................................11
4.1.2.............................................................................................. Het wettigheidsbeginsel
................................................................................................................................ 11
4.1.3........................................................................................Het evenredigheidsbeginsel
................................................................................................................................ 11
4.1.4............................................................................................. Preventieve maatregelen
................................................................................................................................ 11
4.1.5....................................................................Repressieve en 'regelende' maatregelen
................................................................................................................................ 12
4.2De beperking van rechten en vrijheden van het EVRM..................................................12
5 Samenloop en botsende rechten en vriįheden....................................................................12
5.1Samenloop van rechten en vrijheden............................................................................12
5.2Botsende rechten en vrijheden......................................................................................13
6 Cases................................................................................................................................... 13
6.1Het bijhorende artikel in de Grondwet of het EVRM zoeken..........................................13
6.2Waar of onwaar............................................................................................................. 13
Hoofdstuk 4 De federale overheid....................................................................................................13
1 De wetgevende macht........................................................................................................ 13
1.1De samenstelling van de wetgevende macht................................................................13
1.1.1..................................................................De drie takken van de wetgevende macht
................................................................................................................................ 13
1.1.2.............................................................De samenstelling van het federale parlement
................................................................................................................................ 14
1.1.2.1.............................De samenstelling van de Kamer van volksvertegenwoordigers
.......................................................................................................................... 14
A De rechtstreekse verkiezing van 150 volksvertegenwoordigers............................14
B De plenaire vergadering van de Kamer van volksvertegenwoordigers..................14
1.1.2.2...........................................................................De samenstelling van de Senaat
.......................................................................................................................... 15
A Geen rechtstreekse verkiezing van de senatoren..................................................15
B De plenaire vergadering van de Senaat................................................................16
1.2De bevoegdheden van de wetgevende macht..............................................................16
1.2.1................................................................................................ Het maken van wetten
................................................................................................................................ 16
1.2.1.1...De bevoegdheidsverdeling tussen de Kamer van volksvertegenwoordigers en
Senaat............................................................................................................... 16
3
, A De verplichte bicamerale procedure.....................................................................16
B De optionele bicamerale procedure......................................................................16
C De monocamerale procedure................................................................................17
D De parlementaire overlegcommissie.....................................................................17
1.2.1.2...........................................................................De totstandkoming van een wet
.......................................................................................................................... 17
A Het wetgevend initiatief........................................................................................17
B Het advies van de afdeling wetgeving van de Raad van State..............................17
C De behandeling in het parlement..........................................................................18
D De bekrachtiging door de koning.........................................................................20
E De afkondiging door de koning.............................................................................20
F De publicatie van de wet in het Belgisch Staatsblad.............................................20
4
Inleiding...............................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1 Basisbeginselen van de Belgische staatsstructuur.........................................................1
1 Het beginsel van de scheiding der machten..........................................................................1
1.1Het begrip 'scheiding der machten'................................................................................1
1.2Een samenwerking der machten.....................................................................................2
2 België is een democratische rechtsstaat...............................................................................2
2.1Het begrip 'democratie’................................................................................................... 2
2.2Het begrip 'rechtsstaat’................................................................................................... 3
3 België is een monarchie........................................................................................................ 3
3.1Een koning als staatshoofd.............................................................................................. 3
3.2De koning heeft enkel toegewezen bevoegdheden.........................................................3
3.3De koning is onschendbaar onverantwoordelijk...............................................................3
3.3.1..........................................................................De onschendbaarheid van de koning
.................................................................................................................................. 3
3.3.2..................................................................De onverantwoordelijkheid van de koning
.................................................................................................................................. 3
3.4Toch is de rol van de koning niet enkel symbolisch.........................................................3
4 België is een federale staat................................................................................................... 4
4.1Van een eenheidsstaat naar een federale staat..............................................................4
4.2De indeling van België in vier taalgebieden.....................................................................4
4.2.1................................................................................................... De vier taalgebieden
.................................................................................................................................. 4
4.2.2..........................De vier taalgebieden als hoeksteen van de federale staatsstructuur
.................................................................................................................................. 4
4.2.2.1....................................................................................Het territorialiteitsbeginsel
............................................................................................................................ 4
4.2.2.2...............De afbakening van de territoriale bevoegdheden van de deelgebieden
............................................................................................................................ 5
5 Cases.................................................................................................................................... 6
5.1Het bijhorende artikel in de Grondwet zoeken................................................................6
5.2Waar of onwaar............................................................................................................... 6
5.3Raadpleeg de wet en geef het artikel..............................................................................6
Hoofdstuk 2 De hiërarchie van de rechtsnormen...............................................................................6
1 Een veelheid aan regels........................................................................................................ 6
1.1Nationale regels.............................................................................................................. 6
1.2Internationale en supranationale regels..........................................................................7
2 De hiërarchie van de rechtsnormen......................................................................................7
2.1Plaats van de rechtsregels in de hiërarchie van de rechtsnormen...................................7
2.2Betekenis van de hiërarchie van de rechtsnormen..........................................................7
3 De Grondwet als hoogste norm in de hiërarchie van de rechtsnormen.................................7
3.1Wat is een grondwet?...................................................................................................... 7
3.2De inhoud van de Belgische Grondwet............................................................................8
3.3Kenmerken van de Belgische Grondwet..........................................................................8
4 Cases.................................................................................................................................... 8
4.1Het bijhorende artikel in de Grondwet zoeken................................................................8
1
, 4.2Waar of onwaar............................................................................................................... 8
Hoofdstuk 3 Rechten en vrijheden......................................................................................................9
1 Wetgeving ter bescherming van de rechten en vriįheden.....................................................9
1.1De Grondwet.................................................................................................................... 9
2
, 1.2Internationale verdragen................................................................................................. 9
1.2.2..................................................Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
.................................................................................................................................. 9
1.3Het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie.............................................9
2 Drie generaties rechten en vriįheden...................................................................................10
2.1Rechten en vrijheden van de eerste generatie..............................................................10
2.2Rechten en vrijheden van de tweede generatie.............................................................10
2.3Rechten en vrijheden van de derde generatie...............................................................10
3 De afdwingbaarheid van rechten en vriįheden....................................................................10
3.1.1................................................................................................ Gewone rechtscolleges
................................................................................................................................ 10
3.1.2.............................................................Het Grondwettelijk Hof en de Raad van State
................................................................................................................................ 11
3.2De afdwingbaarheid voor de internationale rechter......................................................11
4 De beperking van rechten en vriįheden...............................................................................11
4.1De beperking van grondwettelijke rechten en vrijheden...............................................11
4.1.2.............................................................................................. Het wettigheidsbeginsel
................................................................................................................................ 11
4.1.3........................................................................................Het evenredigheidsbeginsel
................................................................................................................................ 11
4.1.4............................................................................................. Preventieve maatregelen
................................................................................................................................ 11
4.1.5....................................................................Repressieve en 'regelende' maatregelen
................................................................................................................................ 12
4.2De beperking van rechten en vrijheden van het EVRM..................................................12
5 Samenloop en botsende rechten en vriįheden....................................................................12
5.1Samenloop van rechten en vrijheden............................................................................12
5.2Botsende rechten en vrijheden......................................................................................13
6 Cases................................................................................................................................... 13
6.1Het bijhorende artikel in de Grondwet of het EVRM zoeken..........................................13
6.2Waar of onwaar............................................................................................................. 13
Hoofdstuk 4 De federale overheid....................................................................................................13
1 De wetgevende macht........................................................................................................ 13
1.1De samenstelling van de wetgevende macht................................................................13
1.1.1..................................................................De drie takken van de wetgevende macht
................................................................................................................................ 13
1.1.2.............................................................De samenstelling van het federale parlement
................................................................................................................................ 14
1.1.2.1.............................De samenstelling van de Kamer van volksvertegenwoordigers
.......................................................................................................................... 14
A De rechtstreekse verkiezing van 150 volksvertegenwoordigers............................14
B De plenaire vergadering van de Kamer van volksvertegenwoordigers..................14
1.1.2.2...........................................................................De samenstelling van de Senaat
.......................................................................................................................... 15
A Geen rechtstreekse verkiezing van de senatoren..................................................15
B De plenaire vergadering van de Senaat................................................................16
1.2De bevoegdheden van de wetgevende macht..............................................................16
1.2.1................................................................................................ Het maken van wetten
................................................................................................................................ 16
1.2.1.1...De bevoegdheidsverdeling tussen de Kamer van volksvertegenwoordigers en
Senaat............................................................................................................... 16
3
, A De verplichte bicamerale procedure.....................................................................16
B De optionele bicamerale procedure......................................................................16
C De monocamerale procedure................................................................................17
D De parlementaire overlegcommissie.....................................................................17
1.2.1.2...........................................................................De totstandkoming van een wet
.......................................................................................................................... 17
A Het wetgevend initiatief........................................................................................17
B Het advies van de afdeling wetgeving van de Raad van State..............................17
C De behandeling in het parlement..........................................................................18
D De bekrachtiging door de koning.........................................................................20
E De afkondiging door de koning.............................................................................20
F De publicatie van de wet in het Belgisch Staatsblad.............................................20
4
