Begrip Betekenis
DEEL 1.1 WAT IS MENSELIJKE
NATUURLIJKE TAAL?
Natuurlijke taal De taal zoals die zich spontaan ontwikkelt bij ieder mens na zijn
geboorte, zonder dat er een bewuste beslissing wordt genomen om taal
aan te leren en zonder formele taalinstructie in school. Het is te
herkennen aan volgende kenmerken:
- Wordt in een bepaalde gemeenschap gebruikt voor algemene
communicatiedoeleinden
- Heeft een lange traditie: ze is niet bewust door mensen
gecreëerd en het precieze ontstaansmoment ervan is meestal
moeilijk te bepalen
- Wordt door kinderen spontaan aangeleerd of verworven.
Syllabisch schrift Schriftsysteem waarbij de kleinste zelfstandige eenheid corresponderen
met lettergrepen
Logografisch schrift Schriftsysteem waarbij de kleinste zelfstandige eenheid corresponderen
met begrippen/woorden
Alfabetisch schrift Schriftsysteem waarbij de kleinste zelfstandige eenheid corresponderen
met klanken
Spijkerschrift Een volledig schriftsysteem, *3300 v.C. in Mesopotamië, ieder teken gaf
een woord weer logografisch schrift
Homesign Systeem van gebaren dat ontwikkeld wordt door dove kinderen van
ouders die niet doof zijn of die geen conventionele gebarentaal aan
kinderen aanleren
Vocaalauditief kanaal Klankenreeksen worden voortgebracht (vocaal) + bereiken oor
toehoorder (auditief)
Multimodaliteit (van communicatie) dat ze verschillende uitdrukkingswijzen tegelijk gebruikt en dus ook
langs verschillende kanalen tegelijk gebeurt. vb toonhoogte, gebaren,
volume, snelheid, etc
Verwijzing/ referentie Het element in de wereld/ buiten de taal waar het woord naar verwijst
Iets waarnaar het woord verwijst en dat deel uitmaakt van de denotatie
Denotatie De klasse van alle elementen in de wereld waar een woord naar kan
verwijzen
Willekeurigheid van taaltekens Er is geen gemotiveerd verband tussen het taalteken en datgene waar
het naar verwijst.
Er bestaat bijvoorbeeld geen gemotiveerde relatie tussen de klanken
die men produceert wanneer men het woord hond uitspreekt en het
dier waar dat woord naar verwijst: hetzelfde dier wordt immers in
andere talen chien, Hund of canis genoemd. Er bestaan natuurlijk wel
klanknabootsingen of onomatopeeën, maar deze vormen slechts een
klein gedeelte van de taal en bovendien zijn zelfs de onomatopeeën
verschillend van taal tot taal.
Onomatopee Klanknabootsing
Voornamelijk van geluiden van dieren. Deze vormen slechts een klein
gedeelte van de taal en zijn verschillend in vergelijking met andere
talen. Natuurlijk zijn die klankenreeksen wel ingegeven door de
geluiden die het dier produceert, maar deze geluiden worden door de
1
, sprekers van de geciteerde talen anders weergegeven in functie van het
klanksysteem dat eigen is aan elk van die talen
Paralinguïstische signalen Signalen die te maken hebben met de manier waarop woorden worden
uitgesproken (klemtoon, snelheid, intonatie,...)
Iconiciteit We zien een gelijkenis tussen de vorm en een taalteken en datgene
waarvoor het staat
Dubbele articulatie (of duality) Het feit dat menselijke taal uit twee niveaus bestaat, namelijk: de
klanken waaruit onze taal is samengesteld die op zich geen betekenis
hebben, en de betekenisvolle eenheden die eruit kunnen worden
opgebouwd (woorden of woorddelen)
Fonetiek De wetenschap die de fysische en fysiologische eigenschappen van
klanken die wij uitspreken beschrijft
Bestudeert hoe we klanken produceren met onze spraakorganen, wat
de fysische, akoestische eigenschappen van die klanken zijn en hoe we
die klanken waarnemen
Bezig met de fysische eigenschappen, de productie en perceptie van
taalklanken en is daarom ook taalonafhankelijk
Foneem Klanken die betekenisonderscheidend/ distinctief zijn en dus relevant
we spreken van fonemen wanneer de vervanging van een klank door
een andere een woord van betekenis doet veranderen.
Fonologie Wetenschap die de fonemen of spraakklanken die
Betekenisonderscheidend zijn bestudeert.
bestudeert de klanksystemen eigen aan elke taal en analyseert dus
klanken voor zover ze linguïstisch relevant zijn
Interesseert zich voor klanken als deel van het taalsysteem en is dus
taalspecifiek
Morfeem De kleinste eenheid van vorm en betekenis die men in natuurlijke taal
kan vinden. Dit kan een woord zijn (stoel), een woorddeel (draagstoel ->
draag en stoel) of een afleiding/ derivaties (ondiep -> on-)
Morfologie Tak van de taalkunde die de structuur en vorming van woordvormen
bestudeerd
Wolfskinderen Kinderen die in hun jeugd geen contact hebben gehad met andere
mensen en daarna hun taal niet in dezelfde maten kunnen aanleren als
andere taalgebruikers
Kritische periode Periode in de jeugd van een kind tijdens dewelke het zijn “moedertaal”
snel en automatisch verwerft. Deze periode wordt meestal gesitueerd
tijdens de eerste levensjaren tot aan de pubertijd.
Turn-taking De vaststelling dat de deelnemers aan een gesprek regels volgen die
bepalen wanneer het hun beurt is om het woord te nemen.
Beurtwisseling De afwisseling van de rol van spreker en van luisteraar die opgenomen
wordt in een gesprek
Displacement Het feit dat taal onafhankelijk is van het hier en nu
Discrete aard van de eenheden Fonemen zijn duidelijk onderscheiden van elkaar. We spreken klanken
waaruit menselijke natuurlijke taal is elke keer op een andere manier uit, maar toch kunnen we deze
opgebouwd herkennen als dezelfde klank. Er bestaan geen klanken die iets tussen 2
andere klanken is
Principe van compositionaliteit We kunnen een zin verstaan zonder hem ooit eerder gehoord te
hebben doordat:
Een zin bestaat uit woorden waarvan we de betekenis kennen
We kunnen de betekenis achterhalen door de woorden en hun
2
DEEL 1.1 WAT IS MENSELIJKE
NATUURLIJKE TAAL?
Natuurlijke taal De taal zoals die zich spontaan ontwikkelt bij ieder mens na zijn
geboorte, zonder dat er een bewuste beslissing wordt genomen om taal
aan te leren en zonder formele taalinstructie in school. Het is te
herkennen aan volgende kenmerken:
- Wordt in een bepaalde gemeenschap gebruikt voor algemene
communicatiedoeleinden
- Heeft een lange traditie: ze is niet bewust door mensen
gecreëerd en het precieze ontstaansmoment ervan is meestal
moeilijk te bepalen
- Wordt door kinderen spontaan aangeleerd of verworven.
Syllabisch schrift Schriftsysteem waarbij de kleinste zelfstandige eenheid corresponderen
met lettergrepen
Logografisch schrift Schriftsysteem waarbij de kleinste zelfstandige eenheid corresponderen
met begrippen/woorden
Alfabetisch schrift Schriftsysteem waarbij de kleinste zelfstandige eenheid corresponderen
met klanken
Spijkerschrift Een volledig schriftsysteem, *3300 v.C. in Mesopotamië, ieder teken gaf
een woord weer logografisch schrift
Homesign Systeem van gebaren dat ontwikkeld wordt door dove kinderen van
ouders die niet doof zijn of die geen conventionele gebarentaal aan
kinderen aanleren
Vocaalauditief kanaal Klankenreeksen worden voortgebracht (vocaal) + bereiken oor
toehoorder (auditief)
Multimodaliteit (van communicatie) dat ze verschillende uitdrukkingswijzen tegelijk gebruikt en dus ook
langs verschillende kanalen tegelijk gebeurt. vb toonhoogte, gebaren,
volume, snelheid, etc
Verwijzing/ referentie Het element in de wereld/ buiten de taal waar het woord naar verwijst
Iets waarnaar het woord verwijst en dat deel uitmaakt van de denotatie
Denotatie De klasse van alle elementen in de wereld waar een woord naar kan
verwijzen
Willekeurigheid van taaltekens Er is geen gemotiveerd verband tussen het taalteken en datgene waar
het naar verwijst.
Er bestaat bijvoorbeeld geen gemotiveerde relatie tussen de klanken
die men produceert wanneer men het woord hond uitspreekt en het
dier waar dat woord naar verwijst: hetzelfde dier wordt immers in
andere talen chien, Hund of canis genoemd. Er bestaan natuurlijk wel
klanknabootsingen of onomatopeeën, maar deze vormen slechts een
klein gedeelte van de taal en bovendien zijn zelfs de onomatopeeën
verschillend van taal tot taal.
Onomatopee Klanknabootsing
Voornamelijk van geluiden van dieren. Deze vormen slechts een klein
gedeelte van de taal en zijn verschillend in vergelijking met andere
talen. Natuurlijk zijn die klankenreeksen wel ingegeven door de
geluiden die het dier produceert, maar deze geluiden worden door de
1
, sprekers van de geciteerde talen anders weergegeven in functie van het
klanksysteem dat eigen is aan elk van die talen
Paralinguïstische signalen Signalen die te maken hebben met de manier waarop woorden worden
uitgesproken (klemtoon, snelheid, intonatie,...)
Iconiciteit We zien een gelijkenis tussen de vorm en een taalteken en datgene
waarvoor het staat
Dubbele articulatie (of duality) Het feit dat menselijke taal uit twee niveaus bestaat, namelijk: de
klanken waaruit onze taal is samengesteld die op zich geen betekenis
hebben, en de betekenisvolle eenheden die eruit kunnen worden
opgebouwd (woorden of woorddelen)
Fonetiek De wetenschap die de fysische en fysiologische eigenschappen van
klanken die wij uitspreken beschrijft
Bestudeert hoe we klanken produceren met onze spraakorganen, wat
de fysische, akoestische eigenschappen van die klanken zijn en hoe we
die klanken waarnemen
Bezig met de fysische eigenschappen, de productie en perceptie van
taalklanken en is daarom ook taalonafhankelijk
Foneem Klanken die betekenisonderscheidend/ distinctief zijn en dus relevant
we spreken van fonemen wanneer de vervanging van een klank door
een andere een woord van betekenis doet veranderen.
Fonologie Wetenschap die de fonemen of spraakklanken die
Betekenisonderscheidend zijn bestudeert.
bestudeert de klanksystemen eigen aan elke taal en analyseert dus
klanken voor zover ze linguïstisch relevant zijn
Interesseert zich voor klanken als deel van het taalsysteem en is dus
taalspecifiek
Morfeem De kleinste eenheid van vorm en betekenis die men in natuurlijke taal
kan vinden. Dit kan een woord zijn (stoel), een woorddeel (draagstoel ->
draag en stoel) of een afleiding/ derivaties (ondiep -> on-)
Morfologie Tak van de taalkunde die de structuur en vorming van woordvormen
bestudeerd
Wolfskinderen Kinderen die in hun jeugd geen contact hebben gehad met andere
mensen en daarna hun taal niet in dezelfde maten kunnen aanleren als
andere taalgebruikers
Kritische periode Periode in de jeugd van een kind tijdens dewelke het zijn “moedertaal”
snel en automatisch verwerft. Deze periode wordt meestal gesitueerd
tijdens de eerste levensjaren tot aan de pubertijd.
Turn-taking De vaststelling dat de deelnemers aan een gesprek regels volgen die
bepalen wanneer het hun beurt is om het woord te nemen.
Beurtwisseling De afwisseling van de rol van spreker en van luisteraar die opgenomen
wordt in een gesprek
Displacement Het feit dat taal onafhankelijk is van het hier en nu
Discrete aard van de eenheden Fonemen zijn duidelijk onderscheiden van elkaar. We spreken klanken
waaruit menselijke natuurlijke taal is elke keer op een andere manier uit, maar toch kunnen we deze
opgebouwd herkennen als dezelfde klank. Er bestaan geen klanken die iets tussen 2
andere klanken is
Principe van compositionaliteit We kunnen een zin verstaan zonder hem ooit eerder gehoord te
hebben doordat:
Een zin bestaat uit woorden waarvan we de betekenis kennen
We kunnen de betekenis achterhalen door de woorden en hun
2
