Notities Pedagogiek en Gezinsondersteuning
Inleiding: een beeld van een kind......................................................................................................6
Pedagogiek versus pedagogische wetenschappen..................................................................6
Twee wetenschapsbenaderingen.................................................................................................6
De wereld is pedagogiek en pedagogiek is de wereld.............................................................7
Ontdekking van het concept ‘kind’...............................................................................................7
Ontdekking van de concept ‘kindertijd’......................................................................................8
6 kindbeelden....................................................................................................................................8
Het voorspelbare kind................................................................................................................9
Het kind als burger.....................................................................................................................9
Het witte kind...............................................................................................................................9
Het kind als risico........................................................................................................................9
Het kind als held..........................................................................................................................9
Het kind als kapitaal....................................................................................................................9
Het voorspelbare kind.........................................................................................................................10
Meten is weten. Maar wat willen we weten.............................................................................10
1. Wat is een gezin?....................................................................................................................10
2. Wat is gezins-ondersteuning?...........................................................................................10
2.1 Opvoeding in het vizier.................................................................................................10
2.2 Opvoeding in de regelgeving.......................................................................................11
2.3 Opvoedingsondersteuning vs. gezinsondersteuning?..........................................12
2.4 Gedeelde vs. verdeelde verantwoordelijkheid?......................................................12
3. Leerpad.....................................................................................................................................12
Leerpad: functies en toepassingen van opvoedingsondersteuning........................................12
Functies van opvoedingsondersteuning...................................................................................15
Aanbodsvormen gezinsondersteuning......................................................................................16
Verdeelde of gedeelde verantwoordelijkheid..........................................................................16
Gastles: 275 jaren adviezen voor ouders.........................................................................................17
Het begin............................................................................................................................................17
Ratio in plaats van emotie........................................................................................................19
Eugenetica........................................................................................................................................19
Behaviorisme...............................................................................................................................19
Mijlpalen...........................................................................................................................................20
Na WO2: Opvoeden is Love & Fun........................................................................................20
Jaren 1980: Toch niet zoveel fun...........................................................................................20
De double blind paradox...............................................................................................................21
Me, myself and I..............................................................................................................................22
Enkele interessante kwesties: gender en klassen..................................................................22
Continuïteit en verandering: Borstvoeding........................................................................23
Enkele interessante kwesties: zindelijkheid............................................................................23
Leerpad: Het voorspelbare kind.......................................................................................................25
Ethische dilemma’s.........................................................................................................................25
1
, Gehoortest..................................................................................................................................25
Labels............................................................................................................................................25
Designerbaby's...........................................................................................................................26
Het voorspelbare kind.........................................................................................................................27
cDEEL 1: Kindbeeld onder de loep..............................................................................................27
Illustraties....................................................................................................................................27
Algemene beschrijving.............................................................................................................28
Het kind als…..............................................................................................................................28
De ouder/het ouderschap als…............................................................................................28
De samenleving als…................................................................................................................29
DEEL 2: Bekende denkers.............................................................................................................29
Bekende denkers: gemeenschappelijk.................................................................................29
Bekende denker: Piaget...........................................................................................................30
DEEL 3: Ethische dilemma’s........................................................................................................30
1. Gehoortest (en cochleair implantaat)..............................................................................30
2. Labels........................................................................................................................................31
3. Designerbaby’s.......................................................................................................................31
4. Meten is weten?....................................................................................................................32
Leerpad: Het kind als Held................................................................................................................33
Opvoedingspiramide van Webster-Stratton...........................................................................33
Het kind als Held..................................................................................................................................34
Wat houdt het kindbeeld in?.......................................................................................................34
Wat is de rol van de volwassene?...............................................................................................34
Wat vertelt dit over de samenleving?........................................................................................34
Wat is de rol van de pedagogiek?...............................................................................................35
Reformpedagogiek....................................................................................................................35
Toepassingen...................................................................................................................................36
De applausgeneratie.................................................................................................................36
De opvoedingspiramide van Webster-Stratton.................................................................37
Sociaal interactie model van Patterson...............................................................................37
Basis van de theorie van Patterson.......................................................................................37
Mechanisme van ‘coercion’...............................................................................................38
Vierfasenmodel Patterson:................................................................................................39
Patterson: opvoedingsvaardigheden..............................................................................40
Patterson in de praktijk.......................................................................................................41
Het STOP4-7 programma...................................................................................................41
Het witte kind.......................................................................................................................................42
1. Wat houdt het kindbeeld in?....................................................................................................42
2. Wat is de rol van de volwassene in dit kindbeeld?............................................................43
3. Wat vertelt dit kindbeeld over de samenleving?................................................................43
4. Wat is de rol van de pedagogiek in dit kindbeeld?............................................................45
Ontwikkelen van een interculturele pedagogiek..............................................................45
Over controle en loslaten in de pedagogiek…...................................................................46
2
, De doxa van eentaligheid........................................................................................................49
Etnische taalachterstandshypothese (EXAMEN)..........................................................51
Het kind als risico................................................................................................................................52
Een digitale wereld.........................................................................................................................52
Mediawijsheid..................................................................................................................................52
Opvoeden in een digitale wereld................................................................................................53
Kinderrechten in de digitale wereld..........................................................................................53
Kind als gevaar: Jeugdcriminaliteit............................................................................................54
‘De jeugd van tegenwoordig’: Ontstaan van de jeugdcriminaliteit...............................54
‘De jeugddelinquent’ bestaat niet..........................................................................................55
Methoden van uithuisplaatsing.............................................................................................56
Historische discussie tussen 2 opties:............................................................................56
Kanttekeningen bij de discussie:......................................................................................56
Institutionalisering en de-institutionalisering...................................................................57
Kind als gevaar: Toepassing hangjongeren..............................................................................58
Kind in gevaar: Risicovol spelen (Risk Play).............................................................................60
Wat is een risico?......................................................................................................................60
Risicoperceptie.....................................................................................................................60
Risico als sociaal construct................................................................................................61
Risicovol spelen (Risky play)........................................................................................................62
Wat houdt dat in? (Risk play)..................................................................................................62
Vormen van risicovol spelen.............................................................................................63
In een notendop: ‘Kind in gevaar’..........................................................................................64
Betekenis voor de professionele pedagogische praktijk.................................................64
Leerpad: Het kind als burger............................................................................................................65
Het kind als burger..............................................................................................................................67
Wat houdt het kindbeeld in?........................................................................................................67
Wat is de rol van de volwassene in dit kindbeeld?.................................................................67
Wat vertelt dit kindbeeld over de samenleving?....................................................................67
Wat is de rol van de pedagogiek in dit kindbeeld?.................................................................67
Toepassing: kinderrechten..........................................................................................................68
Kinderrechten: evolutie...........................................................................................................68
Kinderrechten: jeugdland.......................................................................................................68
Kinderrechten: kritische kanttekeningen...........................................................................69
Toepassing: kinderrechten en de jeugdhulp...........................................................................70
Participatie in de jeugdhulp.....................................................................................................71
Actualiteit: naar betere rechten in de jeugdhulp..............................................................75
Leerpad: Het kind als kapitaal...........................................................................................................75
Opdracht ‘De Grand Hornu’ in enkele woorden (EXAMEN):...............................................75
Opdracht Bespreking artikel 'Amper 1 op 3 Vlaamse studenten ...':..................................76
Het kind al Kapitaal..............................................................................................................................77
Inleiding… kind als kapitaal?.........................................................................................................77
Wat houdt het kindbeeld in?...................................................................................................77
3
, Uit de economie…................................................................................................................78
Return on investment…......................................................................................................78
Wat is de rol van de volwassene in dit kindbeeld?............................................................78
Wat vertelt dit kindbeeld over de samenleving?...............................................................79
Neoliberale samenleving: Managementsdenken of neoliberaal denken................79
Over Investeren en rendement:.................................................................................................80
Het kind en het badwater.......................................................................................................80
Culpabilisering/decontextualisering moeders bij kindersterfte….........................80
Stakingen, sociale onrust…................................................................................................82
Opkomst van ‘kind als kapitaal’….....................................................................................82
Head start en de Spoetnikshock...........................................................................................83
Ontwikkelingspsychologie.................................................................................................83
De Koude Oorlog..................................................................................................................85
Civil rights movement: burgerrechten...........................................................................85
Wat is de rol van de pedagogiek in dit kindbeeld?...........................................................85
Meritocratie.....................................................................................................................................87
Gelijke kansen discours...........................................................................................................87
Creëert onderwijs gelijke kansen?........................................................................................88
Reformpedagogiek...............................................................................................................88
Vermarkting.....................................................................................................................................89
Keuzevrijheid.............................................................................................................................90
Ouder als consument...............................................................................................................90
Van rendabel tot niet-rendabel..................................................................................................92
Gastles: Pedagogisch raamwerk......................................................................................................94
Opwarmers.......................................................................................................................................94
Evoluties............................................................................................................................................95
Het kind is…................................................................................................................................95
Kinderopvang.............................................................................................................................95
Kwaliteit staat onder druk...........................................................................................................96
Dienst Kinderopvang Stad Gent.................................................................................................96
Missie DIKO................................................................................................................................96
Visie DIKO...................................................................................................................................97
Locatie-teams: diverse functies.......................................................................................99
Centraal aangestuurd: ondersteunende teams..........................................................100
DIKO als organisator.........................................................................................................100
DIKO als regisseur..............................................................................................................101
Beleid & Praktijk o.b.v. kwaliteits(volle) kaders!.....................................................................101
Wat KO betekent voor kinderen, ouders & samenleving.........................................102
Is Vlaanderen klaar voor een Masterplan?.............................................................................104
Regelgevend kader t.e.m 2023.............................................................................................104
Het beleid wordt aangejaagd najaar 2023.........................................................................104
Update decreet april 2024 o.a..............................................................................................106
Septemberverklaring september 2024..............................................................................106
4
Inleiding: een beeld van een kind......................................................................................................6
Pedagogiek versus pedagogische wetenschappen..................................................................6
Twee wetenschapsbenaderingen.................................................................................................6
De wereld is pedagogiek en pedagogiek is de wereld.............................................................7
Ontdekking van het concept ‘kind’...............................................................................................7
Ontdekking van de concept ‘kindertijd’......................................................................................8
6 kindbeelden....................................................................................................................................8
Het voorspelbare kind................................................................................................................9
Het kind als burger.....................................................................................................................9
Het witte kind...............................................................................................................................9
Het kind als risico........................................................................................................................9
Het kind als held..........................................................................................................................9
Het kind als kapitaal....................................................................................................................9
Het voorspelbare kind.........................................................................................................................10
Meten is weten. Maar wat willen we weten.............................................................................10
1. Wat is een gezin?....................................................................................................................10
2. Wat is gezins-ondersteuning?...........................................................................................10
2.1 Opvoeding in het vizier.................................................................................................10
2.2 Opvoeding in de regelgeving.......................................................................................11
2.3 Opvoedingsondersteuning vs. gezinsondersteuning?..........................................12
2.4 Gedeelde vs. verdeelde verantwoordelijkheid?......................................................12
3. Leerpad.....................................................................................................................................12
Leerpad: functies en toepassingen van opvoedingsondersteuning........................................12
Functies van opvoedingsondersteuning...................................................................................15
Aanbodsvormen gezinsondersteuning......................................................................................16
Verdeelde of gedeelde verantwoordelijkheid..........................................................................16
Gastles: 275 jaren adviezen voor ouders.........................................................................................17
Het begin............................................................................................................................................17
Ratio in plaats van emotie........................................................................................................19
Eugenetica........................................................................................................................................19
Behaviorisme...............................................................................................................................19
Mijlpalen...........................................................................................................................................20
Na WO2: Opvoeden is Love & Fun........................................................................................20
Jaren 1980: Toch niet zoveel fun...........................................................................................20
De double blind paradox...............................................................................................................21
Me, myself and I..............................................................................................................................22
Enkele interessante kwesties: gender en klassen..................................................................22
Continuïteit en verandering: Borstvoeding........................................................................23
Enkele interessante kwesties: zindelijkheid............................................................................23
Leerpad: Het voorspelbare kind.......................................................................................................25
Ethische dilemma’s.........................................................................................................................25
1
, Gehoortest..................................................................................................................................25
Labels............................................................................................................................................25
Designerbaby's...........................................................................................................................26
Het voorspelbare kind.........................................................................................................................27
cDEEL 1: Kindbeeld onder de loep..............................................................................................27
Illustraties....................................................................................................................................27
Algemene beschrijving.............................................................................................................28
Het kind als…..............................................................................................................................28
De ouder/het ouderschap als…............................................................................................28
De samenleving als…................................................................................................................29
DEEL 2: Bekende denkers.............................................................................................................29
Bekende denkers: gemeenschappelijk.................................................................................29
Bekende denker: Piaget...........................................................................................................30
DEEL 3: Ethische dilemma’s........................................................................................................30
1. Gehoortest (en cochleair implantaat)..............................................................................30
2. Labels........................................................................................................................................31
3. Designerbaby’s.......................................................................................................................31
4. Meten is weten?....................................................................................................................32
Leerpad: Het kind als Held................................................................................................................33
Opvoedingspiramide van Webster-Stratton...........................................................................33
Het kind als Held..................................................................................................................................34
Wat houdt het kindbeeld in?.......................................................................................................34
Wat is de rol van de volwassene?...............................................................................................34
Wat vertelt dit over de samenleving?........................................................................................34
Wat is de rol van de pedagogiek?...............................................................................................35
Reformpedagogiek....................................................................................................................35
Toepassingen...................................................................................................................................36
De applausgeneratie.................................................................................................................36
De opvoedingspiramide van Webster-Stratton.................................................................37
Sociaal interactie model van Patterson...............................................................................37
Basis van de theorie van Patterson.......................................................................................37
Mechanisme van ‘coercion’...............................................................................................38
Vierfasenmodel Patterson:................................................................................................39
Patterson: opvoedingsvaardigheden..............................................................................40
Patterson in de praktijk.......................................................................................................41
Het STOP4-7 programma...................................................................................................41
Het witte kind.......................................................................................................................................42
1. Wat houdt het kindbeeld in?....................................................................................................42
2. Wat is de rol van de volwassene in dit kindbeeld?............................................................43
3. Wat vertelt dit kindbeeld over de samenleving?................................................................43
4. Wat is de rol van de pedagogiek in dit kindbeeld?............................................................45
Ontwikkelen van een interculturele pedagogiek..............................................................45
Over controle en loslaten in de pedagogiek…...................................................................46
2
, De doxa van eentaligheid........................................................................................................49
Etnische taalachterstandshypothese (EXAMEN)..........................................................51
Het kind als risico................................................................................................................................52
Een digitale wereld.........................................................................................................................52
Mediawijsheid..................................................................................................................................52
Opvoeden in een digitale wereld................................................................................................53
Kinderrechten in de digitale wereld..........................................................................................53
Kind als gevaar: Jeugdcriminaliteit............................................................................................54
‘De jeugd van tegenwoordig’: Ontstaan van de jeugdcriminaliteit...............................54
‘De jeugddelinquent’ bestaat niet..........................................................................................55
Methoden van uithuisplaatsing.............................................................................................56
Historische discussie tussen 2 opties:............................................................................56
Kanttekeningen bij de discussie:......................................................................................56
Institutionalisering en de-institutionalisering...................................................................57
Kind als gevaar: Toepassing hangjongeren..............................................................................58
Kind in gevaar: Risicovol spelen (Risk Play).............................................................................60
Wat is een risico?......................................................................................................................60
Risicoperceptie.....................................................................................................................60
Risico als sociaal construct................................................................................................61
Risicovol spelen (Risky play)........................................................................................................62
Wat houdt dat in? (Risk play)..................................................................................................62
Vormen van risicovol spelen.............................................................................................63
In een notendop: ‘Kind in gevaar’..........................................................................................64
Betekenis voor de professionele pedagogische praktijk.................................................64
Leerpad: Het kind als burger............................................................................................................65
Het kind als burger..............................................................................................................................67
Wat houdt het kindbeeld in?........................................................................................................67
Wat is de rol van de volwassene in dit kindbeeld?.................................................................67
Wat vertelt dit kindbeeld over de samenleving?....................................................................67
Wat is de rol van de pedagogiek in dit kindbeeld?.................................................................67
Toepassing: kinderrechten..........................................................................................................68
Kinderrechten: evolutie...........................................................................................................68
Kinderrechten: jeugdland.......................................................................................................68
Kinderrechten: kritische kanttekeningen...........................................................................69
Toepassing: kinderrechten en de jeugdhulp...........................................................................70
Participatie in de jeugdhulp.....................................................................................................71
Actualiteit: naar betere rechten in de jeugdhulp..............................................................75
Leerpad: Het kind als kapitaal...........................................................................................................75
Opdracht ‘De Grand Hornu’ in enkele woorden (EXAMEN):...............................................75
Opdracht Bespreking artikel 'Amper 1 op 3 Vlaamse studenten ...':..................................76
Het kind al Kapitaal..............................................................................................................................77
Inleiding… kind als kapitaal?.........................................................................................................77
Wat houdt het kindbeeld in?...................................................................................................77
3
, Uit de economie…................................................................................................................78
Return on investment…......................................................................................................78
Wat is de rol van de volwassene in dit kindbeeld?............................................................78
Wat vertelt dit kindbeeld over de samenleving?...............................................................79
Neoliberale samenleving: Managementsdenken of neoliberaal denken................79
Over Investeren en rendement:.................................................................................................80
Het kind en het badwater.......................................................................................................80
Culpabilisering/decontextualisering moeders bij kindersterfte….........................80
Stakingen, sociale onrust…................................................................................................82
Opkomst van ‘kind als kapitaal’….....................................................................................82
Head start en de Spoetnikshock...........................................................................................83
Ontwikkelingspsychologie.................................................................................................83
De Koude Oorlog..................................................................................................................85
Civil rights movement: burgerrechten...........................................................................85
Wat is de rol van de pedagogiek in dit kindbeeld?...........................................................85
Meritocratie.....................................................................................................................................87
Gelijke kansen discours...........................................................................................................87
Creëert onderwijs gelijke kansen?........................................................................................88
Reformpedagogiek...............................................................................................................88
Vermarkting.....................................................................................................................................89
Keuzevrijheid.............................................................................................................................90
Ouder als consument...............................................................................................................90
Van rendabel tot niet-rendabel..................................................................................................92
Gastles: Pedagogisch raamwerk......................................................................................................94
Opwarmers.......................................................................................................................................94
Evoluties............................................................................................................................................95
Het kind is…................................................................................................................................95
Kinderopvang.............................................................................................................................95
Kwaliteit staat onder druk...........................................................................................................96
Dienst Kinderopvang Stad Gent.................................................................................................96
Missie DIKO................................................................................................................................96
Visie DIKO...................................................................................................................................97
Locatie-teams: diverse functies.......................................................................................99
Centraal aangestuurd: ondersteunende teams..........................................................100
DIKO als organisator.........................................................................................................100
DIKO als regisseur..............................................................................................................101
Beleid & Praktijk o.b.v. kwaliteits(volle) kaders!.....................................................................101
Wat KO betekent voor kinderen, ouders & samenleving.........................................102
Is Vlaanderen klaar voor een Masterplan?.............................................................................104
Regelgevend kader t.e.m 2023.............................................................................................104
Het beleid wordt aangejaagd najaar 2023.........................................................................104
Update decreet april 2024 o.a..............................................................................................106
Septemberverklaring september 2024..............................................................................106
4