Handboek Socialezekerheidsrecht
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Begrip ‘sociale zekerheid’............................................................7
1. Beginselen onderliggend aan socialezekerheidsstelsels..............................................7
1.1. Een omschrijving van SZ in het algemeen.............................................................7
1.2. Omschrijving van de ‘sociale risico’s’....................................................................7
1.3. Solidariteitstechnieken om SZ vorm te geven.......................................................8
1.5. Verschillende vormen van solidariteitstechnieken...............................................11
2. Beginselen toegepast op de Belgische context.........................................................12
2.1. Een omschrijving van de Belgische SZ................................................................12
2.2. Omschrijving van de sociale risico’s....................................................................13
2.3. Solidariteitstechnieken in België..........................................................................18
2.4. Opdeling socialezekerheidsprestaties naar inhoud..............................................20
2.5. Verschillende vormen van solidariteitstechnieken...............................................20
Hoofdstuk 2: Bronnen van het socialezekerheidsrecht...................................21
Les: opname.................................................................................................................. 21
Grondwet en sociale zekerheid...................................................................................21
Verder grondwet......................................................................................................... 24
Grondwet: artikels 10-11 en SZ..................................................................................26
Federale bevoegdheden............................................................................................. 26
Handboek...................................................................................................................... 27
1. Beginselen onderliggend aan het socialezekerheidsstelsel.......................................27
1.1. Internationaal en Europees recht.........................................................................27
1.2. Grondwet............................................................................................................. 27
1.3. Federale staten.................................................................................................... 28
1.4. Bevoegdheid om de SZnormen te bepalen..........................................................28
1.5. Rechtspraak en administratieve praktijk.............................................................29
1.6. uitvoeringsorgaan................................................................................................ 29
2. Beginselen toegepast op de Belgische rechtsorde....................................................29
2.1. Internationaal en Europees recht.........................................................................29
2.2. Grondwet............................................................................................................. 29
2.3. België als federale staat......................................................................................30
2.4. Bevoegdheid om SZ-normen te bepalen..............................................................31
2.5. Rechtspraak en adminstratieve praktijk..............................................................31
2.6. Uitvoeringsorganen............................................................................................. 31
Hoofdstuk 3: financiering van de sociale zekerheid (H4 Handboek).................32
Les opname................................................................................................. 32
Algemeen.................................................................................................... 32
Belangrijke Onderdelen van de Sociale Zekerheid:....................................................32
1
, Algemene Financiering van de Sociale Zekerheid......................................................32
Redenen voor de Uitdagingen in de Financiële Draagbaarheid..................................32
3 bronnen van financiering voor verschillende lidstaten:...........................................33
Algemene financiering voor staatsmiddelen en andere..............................................35
Algemene financiering: beheer van de middelen en de technieken...........................36
Les 3: Financiering van de SZ in België..........................................................37
Algemeen...................................................................................................................... 37
Werknemersstelsel..................................................................................................... 37
Zelfstandigenstelsels.................................................................................................. 40
Overheidspersoneel - ambtenaar...............................................................................42
Bijstandsregelingen.................................................................................................... 42
Regionale SZ-regelingen............................................................................................. 42
Uitgaven sociale zekerheid (federale) begroting 2024...............................................43
Les 4: Toepassingsgebied Ratione personae..................................................44
Algemeen -beginselen................................................................................................... 44
Woonplaats................................................................................................................. 44
WN-ZS-A-stelsels........................................................................................................ 44
Algemeen – bijstand................................................................................................... 46
Toepassingsgebied Ratione personae – Toegepast op Belgische SZ.............................46
1. Werknemerstelsel................................................................................................... 46
2.Rationae Loci........................................................................................................... 47
Sociaal statuut van Kunstenaar als WN......................................................................48
Beperkingen en uitsluitingen......................................................................................49
Overheidssector............................................................................................................ 50
Overheidspersoneel.................................................................................................... 50
3. Sociaal statuut van zelfstandigen..............................................................................50
Residueel professioneel stelsel...................................................................................50
Echtgenote -helpers zijn ook ZS.................................................................................52
Helpers (andere dan partner) en andere vrijgestelde zelfstandigen...........................53
Werknemer >< zelfstandigen: juridische ondergeschiktheid.....................................53
Socio-economische criteria......................................................................................... 54
Gelijktijdig uitoefenen beroepsactiviteiten.................................................................54
Nawerking.................................................................................................................. 55
Personen ten laste...................................................................................................... 56
Vlaamse zorgverzekering........................................................................................... 56
Gezinsbijslagen........................................................................................................... 56
Bijstandsregelingen....................................................................................................... 57
Voorwaarden voor Bijstandsregelingen......................................................................57
Maatschappelijke Dienstverlening..............................................................................58
Les 5: Administratie SZR...............................................................................59
Algemeen en beginselen............................................................................................... 59
Decentralisatie – deconcentratie................................................................................59
Types uitvoeringsorganisaties....................................................................................60
Overzicht administraties............................................................................................. 61
2
, 1. Werknemersstelsel.................................................................................................... 62
Diverse ministers........................................................................................................ 62
ORGANIGRAM WERKNEMERS FOD SZ.........................................................................63
Parastatale organismen.............................................................................................. 64
Meewerkende organismen en Hulpkassen..................................................................67
2. Sociaal statuut voor zelfstandigen.............................................................................68
Minister....................................................................................................................... 68
Organigram ZS FOD SZ.............................................................................................. 68
3. Overheidssector........................................................................................................ 69
Minister....................................................................................................................... 69
Organigram ambtenaren............................................................................................ 69
Bijstandsregelingen....................................................................................................... 70
Financiële tegemoetkoming aan personen met een handicap....................................70
Inkomensgarantie voor ouderen.................................................................................70
Andere........................................................................................................................ 70
Vlaamse Sociale Bescherming en Vlaamse gezinsbijslag..............................................70
Minister....................................................................................................................... 70
Gezinsbijslag................................................................................................................. 71
Web van de sociale zekerheid:......................................................................................71
Les 6: Arbeidsongeval en beroepsziekte........................................................74
Inleiding........................................................................................................................ 74
Arbeidsongevallen......................................................................................................... 74
Weerlegbaar vermoeden............................................................................................ 74
Notie arbeidsongeval.................................................................................................. 75
Tijdens en door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst....................77
Arbeidswegongeval.................................................................................................... 78
De schadeloosstelling................................................................................................. 80
De burgerlijke immuniteit........................................................................................... 80
Beroepsziekten.............................................................................................................. 81
Schadeloosstelling...................................................................................................... 82
Les 8: Europees en internationaal socialezekerheidsrecht..............................83
1. Het nationaal karakter van het socialezekerheidsrecht (SZR)...................................83
2. Het internationale aspect van het socialezekerheidsrecht........................................83
3. Historische context van internationale socialezekerheidscoördinatie.....................83
4. Belangrijke punten................................................................................................. 84
Rechtsbronnen.............................................................................................................. 84
Het nationaal recht als startpunt................................................................................84
2. Internationaal en Europees socialezekerheidsrecht................................................85
3. Oplossingen voor conflicten....................................................................................86
4. Belangrijke inzichten.............................................................................................. 86
Typologie instrumenten.................................................................................................86
1. Wat zijn typologieën?............................................................................................. 86
2. De eerste typologie: harmonisatie versus coördinatie............................................86
3
, 3. Belang van de typologieën.....................................................................................87
Internationale SZR......................................................................................................... 89
Algemeen................................................................................................................... 89
B. onderlinge afspraken tussen lidstaten....................................................................95
Europese SZR (EU)........................................................................................................ 95
A. Europees recht - VWEU........................................................................................... 96
B. De bevoegdheden van de EU in sociale zekerheid: coördinatie..............................99
C. De bevoegdheden van de EU in sociale zekerheid: harmonisatie.........................104
Conclusie..................................................................................................................... 105
Les 9: Sociale risico’s en prestaties.............................................................106
Sociale risico’s (begrip)...............................................................................................106
Arbeidsongevallen en beroepsziekten (zie gastcollege Mr. G. Joosten).......................107
Risico’s – algemeen (uitkeringen & rechten en plichten).............................................107
Sociale risico’s en prestaties – algemeen.................................................................107
Sociale risico’s en prestaties: gezinsmodulering.......................................................108
Grenzen.................................................................................................................... 108
Handvest.................................................................................................................. 111
Risico’s – algemeen. Privacy: rol van KSZ....................................................................113
Les 9: deel 2: pensioenen...........................................................................115
Ouderdom (sociaal risico 1)......................................................................................... 115
Algemeen................................................................................................................. 115
Financieringstechnieken (macro)..............................................................................116
Drie pijlers pensioen (Wereldbank)...........................................................................117
Pensioen – werknemers/ZEL – componenten............................................................119
Toegelaten arbeid sinds 2015...................................................................................122
Wettelijke pensioensbonus.......................................................................................123
Minimumpensioen.................................................................................................... 124
Extra-legaal pensioen............................................................................................... 125
Vrij aanvullend pensioen Werknemers – wet 27 december 2018..............................126
IGO........................................................................................................................... 126
Overlijden.................................................................................................................... 126
Overlevingspensioen – werknemer /zelfstandige......................................................126
Overlevingspensioen – Ambtenaar...........................................................................127
Overlijden wegen beroepsrisico, arbeidsongeval of beroepsziekte...........................127
Overlevingspensioen en echtscheiding.....................................................................128
Les 9: werkloosheid....................................................................................129
Algemeen.................................................................................................................... 129
Werkloosheid binnen het Bismarckiaans en het Beveridge stelsel...........................129
Dekking georganiseerd op basis van:.......................................................................129
Tijdelijke werkloosheid:............................................................................................ 130
Aflijning met arbeidsongeschiktheid.........................................................................131
Toelaatbaarheidsvoorwaarde (verzekeren risico verlies werk)....................................131
Volgende belangrijk onderscheid voor de werkloosheidverzekering:........................131
4
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Begrip ‘sociale zekerheid’............................................................7
1. Beginselen onderliggend aan socialezekerheidsstelsels..............................................7
1.1. Een omschrijving van SZ in het algemeen.............................................................7
1.2. Omschrijving van de ‘sociale risico’s’....................................................................7
1.3. Solidariteitstechnieken om SZ vorm te geven.......................................................8
1.5. Verschillende vormen van solidariteitstechnieken...............................................11
2. Beginselen toegepast op de Belgische context.........................................................12
2.1. Een omschrijving van de Belgische SZ................................................................12
2.2. Omschrijving van de sociale risico’s....................................................................13
2.3. Solidariteitstechnieken in België..........................................................................18
2.4. Opdeling socialezekerheidsprestaties naar inhoud..............................................20
2.5. Verschillende vormen van solidariteitstechnieken...............................................20
Hoofdstuk 2: Bronnen van het socialezekerheidsrecht...................................21
Les: opname.................................................................................................................. 21
Grondwet en sociale zekerheid...................................................................................21
Verder grondwet......................................................................................................... 24
Grondwet: artikels 10-11 en SZ..................................................................................26
Federale bevoegdheden............................................................................................. 26
Handboek...................................................................................................................... 27
1. Beginselen onderliggend aan het socialezekerheidsstelsel.......................................27
1.1. Internationaal en Europees recht.........................................................................27
1.2. Grondwet............................................................................................................. 27
1.3. Federale staten.................................................................................................... 28
1.4. Bevoegdheid om de SZnormen te bepalen..........................................................28
1.5. Rechtspraak en administratieve praktijk.............................................................29
1.6. uitvoeringsorgaan................................................................................................ 29
2. Beginselen toegepast op de Belgische rechtsorde....................................................29
2.1. Internationaal en Europees recht.........................................................................29
2.2. Grondwet............................................................................................................. 29
2.3. België als federale staat......................................................................................30
2.4. Bevoegdheid om SZ-normen te bepalen..............................................................31
2.5. Rechtspraak en adminstratieve praktijk..............................................................31
2.6. Uitvoeringsorganen............................................................................................. 31
Hoofdstuk 3: financiering van de sociale zekerheid (H4 Handboek).................32
Les opname................................................................................................. 32
Algemeen.................................................................................................... 32
Belangrijke Onderdelen van de Sociale Zekerheid:....................................................32
1
, Algemene Financiering van de Sociale Zekerheid......................................................32
Redenen voor de Uitdagingen in de Financiële Draagbaarheid..................................32
3 bronnen van financiering voor verschillende lidstaten:...........................................33
Algemene financiering voor staatsmiddelen en andere..............................................35
Algemene financiering: beheer van de middelen en de technieken...........................36
Les 3: Financiering van de SZ in België..........................................................37
Algemeen...................................................................................................................... 37
Werknemersstelsel..................................................................................................... 37
Zelfstandigenstelsels.................................................................................................. 40
Overheidspersoneel - ambtenaar...............................................................................42
Bijstandsregelingen.................................................................................................... 42
Regionale SZ-regelingen............................................................................................. 42
Uitgaven sociale zekerheid (federale) begroting 2024...............................................43
Les 4: Toepassingsgebied Ratione personae..................................................44
Algemeen -beginselen................................................................................................... 44
Woonplaats................................................................................................................. 44
WN-ZS-A-stelsels........................................................................................................ 44
Algemeen – bijstand................................................................................................... 46
Toepassingsgebied Ratione personae – Toegepast op Belgische SZ.............................46
1. Werknemerstelsel................................................................................................... 46
2.Rationae Loci........................................................................................................... 47
Sociaal statuut van Kunstenaar als WN......................................................................48
Beperkingen en uitsluitingen......................................................................................49
Overheidssector............................................................................................................ 50
Overheidspersoneel.................................................................................................... 50
3. Sociaal statuut van zelfstandigen..............................................................................50
Residueel professioneel stelsel...................................................................................50
Echtgenote -helpers zijn ook ZS.................................................................................52
Helpers (andere dan partner) en andere vrijgestelde zelfstandigen...........................53
Werknemer >< zelfstandigen: juridische ondergeschiktheid.....................................53
Socio-economische criteria......................................................................................... 54
Gelijktijdig uitoefenen beroepsactiviteiten.................................................................54
Nawerking.................................................................................................................. 55
Personen ten laste...................................................................................................... 56
Vlaamse zorgverzekering........................................................................................... 56
Gezinsbijslagen........................................................................................................... 56
Bijstandsregelingen....................................................................................................... 57
Voorwaarden voor Bijstandsregelingen......................................................................57
Maatschappelijke Dienstverlening..............................................................................58
Les 5: Administratie SZR...............................................................................59
Algemeen en beginselen............................................................................................... 59
Decentralisatie – deconcentratie................................................................................59
Types uitvoeringsorganisaties....................................................................................60
Overzicht administraties............................................................................................. 61
2
, 1. Werknemersstelsel.................................................................................................... 62
Diverse ministers........................................................................................................ 62
ORGANIGRAM WERKNEMERS FOD SZ.........................................................................63
Parastatale organismen.............................................................................................. 64
Meewerkende organismen en Hulpkassen..................................................................67
2. Sociaal statuut voor zelfstandigen.............................................................................68
Minister....................................................................................................................... 68
Organigram ZS FOD SZ.............................................................................................. 68
3. Overheidssector........................................................................................................ 69
Minister....................................................................................................................... 69
Organigram ambtenaren............................................................................................ 69
Bijstandsregelingen....................................................................................................... 70
Financiële tegemoetkoming aan personen met een handicap....................................70
Inkomensgarantie voor ouderen.................................................................................70
Andere........................................................................................................................ 70
Vlaamse Sociale Bescherming en Vlaamse gezinsbijslag..............................................70
Minister....................................................................................................................... 70
Gezinsbijslag................................................................................................................. 71
Web van de sociale zekerheid:......................................................................................71
Les 6: Arbeidsongeval en beroepsziekte........................................................74
Inleiding........................................................................................................................ 74
Arbeidsongevallen......................................................................................................... 74
Weerlegbaar vermoeden............................................................................................ 74
Notie arbeidsongeval.................................................................................................. 75
Tijdens en door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst....................77
Arbeidswegongeval.................................................................................................... 78
De schadeloosstelling................................................................................................. 80
De burgerlijke immuniteit........................................................................................... 80
Beroepsziekten.............................................................................................................. 81
Schadeloosstelling...................................................................................................... 82
Les 8: Europees en internationaal socialezekerheidsrecht..............................83
1. Het nationaal karakter van het socialezekerheidsrecht (SZR)...................................83
2. Het internationale aspect van het socialezekerheidsrecht........................................83
3. Historische context van internationale socialezekerheidscoördinatie.....................83
4. Belangrijke punten................................................................................................. 84
Rechtsbronnen.............................................................................................................. 84
Het nationaal recht als startpunt................................................................................84
2. Internationaal en Europees socialezekerheidsrecht................................................85
3. Oplossingen voor conflicten....................................................................................86
4. Belangrijke inzichten.............................................................................................. 86
Typologie instrumenten.................................................................................................86
1. Wat zijn typologieën?............................................................................................. 86
2. De eerste typologie: harmonisatie versus coördinatie............................................86
3
, 3. Belang van de typologieën.....................................................................................87
Internationale SZR......................................................................................................... 89
Algemeen................................................................................................................... 89
B. onderlinge afspraken tussen lidstaten....................................................................95
Europese SZR (EU)........................................................................................................ 95
A. Europees recht - VWEU........................................................................................... 96
B. De bevoegdheden van de EU in sociale zekerheid: coördinatie..............................99
C. De bevoegdheden van de EU in sociale zekerheid: harmonisatie.........................104
Conclusie..................................................................................................................... 105
Les 9: Sociale risico’s en prestaties.............................................................106
Sociale risico’s (begrip)...............................................................................................106
Arbeidsongevallen en beroepsziekten (zie gastcollege Mr. G. Joosten).......................107
Risico’s – algemeen (uitkeringen & rechten en plichten).............................................107
Sociale risico’s en prestaties – algemeen.................................................................107
Sociale risico’s en prestaties: gezinsmodulering.......................................................108
Grenzen.................................................................................................................... 108
Handvest.................................................................................................................. 111
Risico’s – algemeen. Privacy: rol van KSZ....................................................................113
Les 9: deel 2: pensioenen...........................................................................115
Ouderdom (sociaal risico 1)......................................................................................... 115
Algemeen................................................................................................................. 115
Financieringstechnieken (macro)..............................................................................116
Drie pijlers pensioen (Wereldbank)...........................................................................117
Pensioen – werknemers/ZEL – componenten............................................................119
Toegelaten arbeid sinds 2015...................................................................................122
Wettelijke pensioensbonus.......................................................................................123
Minimumpensioen.................................................................................................... 124
Extra-legaal pensioen............................................................................................... 125
Vrij aanvullend pensioen Werknemers – wet 27 december 2018..............................126
IGO........................................................................................................................... 126
Overlijden.................................................................................................................... 126
Overlevingspensioen – werknemer /zelfstandige......................................................126
Overlevingspensioen – Ambtenaar...........................................................................127
Overlijden wegen beroepsrisico, arbeidsongeval of beroepsziekte...........................127
Overlevingspensioen en echtscheiding.....................................................................128
Les 9: werkloosheid....................................................................................129
Algemeen.................................................................................................................... 129
Werkloosheid binnen het Bismarckiaans en het Beveridge stelsel...........................129
Dekking georganiseerd op basis van:.......................................................................129
Tijdelijke werkloosheid:............................................................................................ 130
Aflijning met arbeidsongeschiktheid.........................................................................131
Toelaatbaarheidsvoorwaarde (verzekeren risico verlies werk)....................................131
Volgende belangrijk onderscheid voor de werkloosheidverzekering:........................131
4
